Różny przebieg pierwszego epizodu psychozy u kobiet i mężczyzn

Różnice między kobietami i mężczyznami w przebiegu pierwszego epizodu psychozy (FEP) mogą mieć istotne znaczenie dla procesu diagnostycznego, odpowiedzi na leczenie oraz rokowanie. Z przeglądu obejmującego sześć badań z udziałem 3798 pacjentów w wieku 13-24 lat wynika, że obraz kliniczny FEP jest wyraźnie zróżnicowany płciowo. 

Kobiety doświadczają pierwszego epizodu psychozy średnio o 2-4 lata później niż mężczyźni. Częściej prezentują objawy afektywne i internalizacyjne: obniżony nastrój, lęk, dolegliwości somatyczne; oraz mniej typowe, „rozmyte” symptomy psychotyczne. Taki obraz zwiększa ryzyko początkowego błędnego rozpoznania zaburzeń nastroju lub osobowości zamiast psychozy, co może opóźniać wdrożenie właściwego leczenia i wydłużać czas trwania nieleczonej psychozy. 

Mężczyźni częściej prezentują nasilone objawy pozytywne (urojenia, omamy) oraz negatywne (spłycenie afektu, wycofanie społeczne). W tej grupie obserwuje się również wyższe wskaźniki używania substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu i konopi, a także częstsze współwystępowanie zaburzeń związanych z ich używaniem, co może dodatkowo pogarszać funkcjonowanie społeczne. 

W krótkoterminowej obserwacji kobiety wykazują lepszą odpowiedź na leczenie - większą redukcję objawów ocenianych m.in. za pomocą Skali Objawów Pozytywnych i Negatywnych (Positive and Negative Syndrome Scale) oraz wyższe wskaźniki remisji. Jednocześnie są bardziej podatne na nawroty w okresach wahań hormonalnych, takich jak czas okołoporodowy.

Autorzy podkreślają, że różnice te nie wymagają zmiany kryteriów diagnostycznych, lecz większej czujności klinicznej i uwzględnienia specyfiki płci w interpretacji objawów. Wczesna, pogłębiona ocena objawów afektywnych u młodych kobiet oraz systematyczne monitorowanie funkcjonowania i używania substancji u młodych mężczyzn mogą poprawić trafność rozpoznania i wyniki leczenia pierwszego epizodu psychozy. 

Piśmiennictwo: 

Giulia Santangelo, Martina Gnazzo, Valentina Baldini, Diana De Ronchi, Marco Carotenuto, Andrea Fiorillo, Armando D’Agostino Unraveling the gender divide: A systematic review of gender-specific differences at the first episode of psychosis; Psychiatry Research Volume 356, February 2026, 116914