Borderline czy schizofrenia? Podobieństwa i różnice

Rozpoznawanie zaburzeń pogranicznych może stanowić dla klinicysty nie lada wyzwanie. Największe trudności diagnostyczne sprawiają te przypadki, w których mamy do czynienia z bardzo złym funkcjonowaniem, często instytucjonalizacją, licznymi dekompensacjami afektywnymi czy psychotycznymi oraz nadużywaniem lub uzależnieniem od substancji psychoaktywnych.

Trochę historii

Po raz pierwszy teorię zaburzeń osobowości skonstruował Ernst Kretschmer w 1921 roku, tworząc historyczną już typologię temperamentów „Budowa ciała a charakter”. Zgodnie z jego koncepcją typologiczną budowa ciała pykniczna predysponowała do wystąpienia cyklotymii, atletyczna do wykształcania cech paranoicznych, u astenika natomiast schizotypowych.
Na początku XX wieku nastąpił rozwój koncepcji osobowościowych opartych na pojęciach id, ego, superego oraz teorii relacji z obiektami, których prekursorem był Zygmunt Freud. Koncepcja psychoanalityczna Freuda zakładała między innymi istnienie nieświadomości, czyli wypartych (bolesnych), nieuświadomionych wspomnień, które mogą determinować zachowanie danej osoby. Twierdził on, że „kategoryczne reguły logiki nie obowiązują w nieświadomości; jest ona królestwem alogiczności”.[2-5]
Pojęcie pogranicza zostało wprowadzone przez psychoanalityka Sterna (1938) dla stanów niemieszczących się w klasycznych pojęciach nerwicy.[6] Robert Knight (1953) uważał, że pogranicze jest stanem pośrednim pomiędzy neurotycznym a psychotycznym poziomem funkcjonowania, a u podłoża zaburzeń dostrzegał słabość ego. Od tego czasu określenie to przypisywano pacjentom, u których nie można było z całą pewnością rozpoznać schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej bądź nerwicy, mimo iż obserwowano u nich różne objawy psychopatologiczne.[7,8]
W późniejszym okresie poszerzono zakres tego pojęcia, stosując go w miejsce takich rozpoznań jak schizofrenia skąpoobjawowa, schizofrenia rzekomonerwicowa, subkliniczna, prodromalna czy schizofrenia borderline. Do osobowości pogranicznej zaliczono stopniowo schizofrenię utajoną, prepsychotyczną, zwiastunową, atypową, niepsychotyczną oraz, począwszy od klasyfikacji DSM-III (1980) aż do ICD-10 (1994), również osobowość schizotypową aktualnie łączoną ze spektrum schizofrenii.

Charakterystyka osób z zaburzeniami borderline

■ Postrzegają wszystko w kategoriach dobra i zła.
■ Są impulsywne, kapryśne, labilne emocjonalnie.
■ Cechują się słabą adaptacją społeczną.
■ Mają trudności w rozumieniu emocji zarówno własnych, jak i innych osób, z tego powodu często nie rozumieją zasad dotyczących relacji interpersonalnych.
■ Wchodzą w intensywne, niestabilne związki.
■ Utrzymuje się u nich stały lęk przed odrzuceniem.
■ Relacje z innymi są naznaczone nieufnością.
■ Mają skłonność do idealizacji i dewaluacji z naprzemiennym zaangażowaniem i wycofywaniem się z relacji.
■ Mają niestabilny obraz siebie.
■ Charakteryzuje je chroniczne uczucie pustki, niestabilność celów, potrzeb, aspiracji, planów, wartości.
■ Często podejmują zachowania autoagresywne (cięcie się, drapanie, wbijanie igieł, groźby i gesty samobójcze, głodzenie się, kompulsywne jedzenie, napady bulimiczne).
■ Miewają impulsywne zachowania (kradzieże w sklepach, hazard, ryzykowne zachowania seksualne, lekkomyślna jazda).
■ Miewają wybuchy niekontrolowanej złości.

Najważniejsze różnice

Obszarami różnicującymi BPD i schizofrenię są:

■ załamanie linii życia,

■ zmiany strukturalne w OUN,

■ funkcjonowanie poznawcze,

■ seksualność,

■ rokowanie.