Historia medycyny

Wolf Szmuness – dramatyczne losy i sukces epidemiologa

Prof. dr hab. med. Andrzej Śródka

Wolf Szmuness urodził się 12 marca 1919 roku na warszawskiej Pradze w domu handlarza sianem i owsem Altera Bencjona Szmunessa i Heleny-Chaji Rejtenberg. Rodzice należeli do pobożnych i ortodoksyjnych Żydów, pochodzili z Wołynia, a przed przeniesieniem się do Warszawy byli związani z Lublinem. Młody Wolf nie chciał swej edukacji zatrzymać na poziomie nauki języka hebrajskiego i historii Żydów, wstąpił więc do warszawskiego gimnazjum Magnusa Kryńskiego przy ul. Miodowej. Lekcje odbywały się w języku polskim; szkoła była znana z bardzo wysokiego poziomu nauczania, jej absolwentami byli m.in. Chone Szmeruk, jeden z najwybitniejszych historyków kultury i literatury żydowskiej, profesor Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie (na początku lat 90. powrócił do Warszawy, gdzie mieszkał do śmierci w 1997 roku), i znakomity pisarz Józef Hen.

Miłość w mrocznych czasach

Z powodu wprowadzonego w połowie lat 30. numerus clausus Wolf Szmuness nie mógł studiować na warszawskim uniwersytecie, udał się więc na studia medyczne do Pizy. W czasie nasilających się we Włoszech nastrojów antyżydowskich powrócił do Polski i stąd próbował dostać się na wydział medyczny Sorbony. Plany te ostatecznie pokrzyżował wybuch wojny. Po mobilizacji znalazł się z wojskami polskimi na terenach zajętych przez wojska sowieckie. Odtąd pracował w tamtejszych stacjach sanitarno-epidemiologicznych, kolejno na Wołyniu, w Baszkirii oraz w obwodzie kemerowskim na Syberii – w Lenińsku Kuźnieckim i od 1946 roku w Kemerowie. Nie ominęły go oczywiście represje. Za niewypełnianie normy w kopalni w Baszkirii został skazany na osiem lat łagru i prace przy wyrębie lasu. Kiedy wybuchła epidemia czerwonki, z powodu braku lekarzy Szmuness został skierowany do pracy w szpitalu jako tzw. wolnonajemny (mógł pracować poza obozem, ale na noc musiał do niego wracać).

Po wojnie władze sowieckie zatrudniały go w służbie sanitarno-epidemiologicznej, zezwoliły też na studia lekarskie w Tomsku, które ukończył w 1950 roku, oraz na pracę w jednym z tamtejszych szpitali. Poznał tam Maję, córkę swego przełożonego, Konstantina Skripki, w której zakochał się z wzajemnością. Ich ślub początkowo uznano za mezalians (on – cudzoziemiec znikąd, „Poliak i Jewriej”, na dodatek więzień, ona – córka lekarza i nauczycielki literatury, prawosławna Rosjanka). W 1946 roku w atmosferze skandalu młodzi wzięli ślub, ale po pewnym czasie rodzina Skripków pogodziła się z tym.

Czerwonka na tamtych terenach była chorobą częstą, do wygaszania kolejnych ognisk oddelegowano więc Szmunessa. Nie pojechał jednak bezpośrednio do pracy, lecz najpierw do aresztu NKWD. Został tam poddany trzydniowemu brutalnemu śledztwu, a po nim ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Miłość w mrocznych czasach

Z powodu wprowadzonego w połowie lat 30. numerus clausus Wolf Szmuness nie mógł studiować na warszawskim uniwersytecie, udał się więc na [...]

Anatomia wirusa

Warto tu poświęcić kilka słów typom wirusowego zapalenia wątroby (WZW). WZW typu A to tzw. choroba brudnych rąk. Najczęściej do zakażenia [...]

Od kilku etatów do sprzedawcy lodów

Wracając do Wolfa Szmunessa, w latach 50. zaczął poważnie myśleć o powrocie do Polski, zwłaszcza że i władzom PRL zależało na [...]

Ameryka odkrywa go na nowo

Uczony musiał więc podjąć decyzję o wyjeździe z Polski, uzależniał to jedynie od wyjazdu z nim żony i córki. Obie uznały, [...]

Jak znaleźć grupę testową

W połowie lat 70. została opracowana próbna szczepionka przeciw WZW typu B, jej wprowadzenie było jednak uzależnione od prób na ludziach. [...]

Wspomnienie o (nie)typowym naukowcu

Znaczenie badań Wolfa Szmunessa jest ogromne. To nie on, co prawda, opracował szczepionkę, ale w trzech przynajmniej aspektach w zasadniczy sposób [...]

Nieprzychylnie o socjalizmie

Zawierał rozliczne i zaskakujące znajomości. Przebywając w Iwoniczu (Karpaczu?), gdzie wypoczywał i pracował nad podręcznikiem do epidemiologii, spotkał mężczyznę, który również [...]