Diagnostyka schizofrenii, zwłaszcza wariantu z objawami negatywnymi, z uwagi na różnorodność skal, kryteriów kwalifikacji i kwestionariuszy oceny objawów, stwarza sporo problemów. Jednocześnie prawidłowa i wczesna diagnoza jest jedną nadzieją na wdrożenie odpowiedniego leczenia i powodzenie terapeutyczne.

Mimo, że schizofrenia jest jedną z najpoważniejszych chorób psychicznych o znacznym rozpowszechnieniu jej poprawne rozpoznanie wciąż może stanowić problem w praktyce klinicznej. I chociaż w ostatnich latach sukcesywnie zwiększa się dostępność do efektywnych leków oraz terapii kompleksowej to nieprawidłowo postawione rozpoznanie przekłada się na nieodpowiednie leczenie a więc i niepowodzenie terapeutyczne. Według DSMV schizofrenię można rozpoznać na podstawie obecności przez większą część miesiąca minimum dwóch spośród wymienionych objawów: urojenia, omamy, dezorganizacja mowy, zachowania zdezorganizowane/katatoniczne, objawy negatywne. Postawienie rozpoznania musi być jednak poprzedzone wykluczeniem somatycznego podłoża prezentowanych objawów tj. chorób neurologicznych, hormonalnych, zaburzeń równowagi elektrolitowej czy przyjmowaniem leków. Szczególną postacią schizofrenii jest wariant z objawami negatywnymi, który charakteryzuje się niekorzystnym rokowaniem i częstą opornością na leczenie. Z uwagi na stosowanie różnych definicji objawów negatywnych oraz różnych metod ich oceny dane o częstości ich występowania są niespójne. Wiadomo jednak, że u prawie 60% pacjentów ze schizofrenią wystąpił co najmniej jeden objaw negatywny - najczęściej wycofanie społeczne lub emocjonalne. Pacjenci z przeważającymi objawami negatywnymi, utrzymującymi się przewlekle (od minimum 6 miesięcy) mogą stanowić nieco powyżej 30% dorosłych pacjentów ze schizofrenią w Polsce. Stosując bardziej zawężone kryteria, które są zgodne z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, ograniczając podgrupę do chorych z objawami o charakterze pierwotnym, bez współistniejących objawów depresyjnych, populacja ta stanowi 6,8% dorosłych pacjentów ze schizofrenią w Polsce (będących pod opieką psychiatrów w placówkach AOS, ZOL, DPS), co może przekładać się na liczbę około 12,4 tysiąca chorych.¹

Do objawów negatywnych zalicza się: blady afekt, wycofanie emocjonalne, słaby kontakt z otoczeniem, awolicja, brak spontaniczności/płynności w rozmowie, spowolnienie ruchowe, aspołeczność. W celu obiektywizacji nasilenia tych objawów można posłużyć się skalą PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale) dla oceny objawów negatywnych (PANSS-factor score for negative symptoms, PANSS-FSNS) lub Kwestionariuszem do Oceny Przeważających i Przetrwałych Objawów Negatywnych, opracowanym przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne.²

¹ Wróbel K, Szulc A. Schizofrenia z przeważającymi objawami negatywnymi 2019 — badanie epidemiologiczno-społeczne w Polsce. Psychiatria 2019; 16(3): 107–113.
² Szulc A, Dudek D, Samochowiec J i wsp. 2019. Rekomendacje dotyczące leczenia schizofrenii z objawami negatywnymi. Standardy farmakoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, część 2. Psychiatr. Pol. ONLINE FIRST Nr 129:1-18. DOI:https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/100697.