Pacjent z cukrzycą w gabinecie medycyny pracy

sprawności psychofizycznej, wynikającej z wyższego ryzyka wypadku albo od której zależy bezpieczeństwo publiczne.

Profilaktyczna rola medycyny pracy w Polsce

W Polsce ponad 15 mln osób aktywnych zawodowo zatrudnianych na podstawie przepisów Kodeksu pracy, a także uczniowie, słuchacze i studenci w trakcie praktycznej nauki zawodu podlegają obowiązkowym i cyklicznym badaniom profilaktycznym związanym z narażeniami zawodowymi. Obligatoryjność badań pracowników narzuca art. 229 § 4 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca nie może dopuścić do wykonywania czynności zawodowych pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku ¹ . Konieczność powtarzania badań wynika z kolei z Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy ² . Te 2 cechy plus powszechność badań pracowników sprawiają, że corocznie ponad 5 mln osób trafia do poradni medycyny pracy, co daje niepowtarzalną szansę na realizację działań przyporządkowanych wszystkim szczeblom profilaktyki zdrowotnej ^{3, 4} :

• prewencję pierwotną, która powinna być wdrażana wobec pacjentów-pracowników z grup ryzyka, niekorzystających w związku z brakiem dolegliwości ze świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) czy oferowanych także bezpłatnie badań przesiewowych
• prewencję drugorzędową, ukierunkowaną na wczesne wykrywanie chorób w ich pierwszej, bezobjawowej fazie, gdy poczucie zdrowia wśród pacjentów nie stwarza u nich potrzeby korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej
• prewencję trzeciorzędową, która powinna być prowadzona u pacjentów-pracowników z już rozpoznanymi chorobami, ale niewłaściwie kontrolowanymi, nieuzyskujących oczekiwanych efektów terapeutycznych.

Administracyjnie wymuszone cykliczne badania lekarskie pracowników pozwalają wpływać na postawy pacjentów, w tym na stosowanie się do zaleceń lekarskich. Lekarz medycyny pracy może bowiem skrócić termin kolejnego obowiązkowego badania okresowego i uzależnić kolejną decyzję orzeczniczą od tego, czy pacjent zrealizuje postawione przed nim zadania diagnostyczno-terapeutyczne (np. zgłoszenie się do lekarza POZ lub innego prowadzącego leczenie cukrzycy, kontrolowanie glikemii, systematyczne przyjmowanie leków, ustalenie potrzeby ewentualnej modyfikacji terapii itp.).

Dlaczego cukrzyca staje się codziennym wyzwaniem w poradni medycyny pracy

Przepisy prawne ukierunkowują zakres badań profilaktycznych pracowników na ocenę tych narządów i układów, które są krytyczne dla niepożądanych efektów narażeń zawodowych. W poprzednich latach stężenie glukozy określane było jedynie u pracowników narażonych na disiarczek węgla i niektóre pestycydy oraz u tych, którzy kierowali pojazdem w ramach obowiązków służbowych. Sytuacja diametralnie zmieniła się od 14 grudnia 2020 r., gdy zaczęły obowiązywać zaktualizowane po 24 latach wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników ⁵ . Zgodnie z nimi podczas badań wstępnych, okresowych lub kontrolnych należy ocenić poziom glikemii u pracownika, jeśli wykonuje on lub podejmuje pracę w narażeniu na następujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe ^{2, 5} :

• mikroklimat gorący (kolejna kontrola stanu zdrowia maks. co 3 lata, a po 45 r.ż. co 2 lata)
• mikroklimat zimny (kolejne badania co 3 lata, po 45 r.ż. co 2 lata, a w przypadku pracy w szczególnie niskich temperaturach, poniżej −25°C, nawet po 3 lub 6 miesiącach)
• związki kwasu dichlorofenoksyoctowego, np. dichlorprop, mekoprop (badania okresowe co rok)
• disiarczek węgla (badania okresowe co 2-3 lata)
• praca na wysokości (do 25 r.ż. badania okresowe wykonuje się co 3 lata, od 25 r.ż. do 50. r.ż. co 2-3 lata, a powyżej 50 r.ż. co 1-2 lata)
• praca na stanowiskach związanych z kierowaniem pojazdami, szkoleniem i egzaminowaniem kierowców (badania okresowe w zależności od wieku co 30 miesięcy-5 lat).

W zaktualizowanym rozporządzeniu zmieniono także kryteria pracy na wysokości, uznając potrzebę oceny kwalifikacji zdrowotnej u wszystkich pracowników, którzy wykonują pracę na powierzchni znajdującej się co najmniej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi, a więc u większości pracowników budowlanych, serwisów sprzątających czy technicznych, a nawet biurowych, jeśli wymagane jest skorzystanie z niewiele ponad metrowej drabiny.

W konsekwencji u znaczącej grupy pracowników należy obecnie oznaczać stężenie glukozy, co zwiększa potrzebę odpowiedniego postępowania z osobami ze stanem przedcukrzycowym, cukrzycą świeżo rozpoznaną lub wieloletnią, ale niewłaściwie kontrolowaną.

Trzeba przy tym pamiętać o kluczowej różnicy pomiędzy badaniami w gabinecie lekarza medycyny pracy a badaniami u pozostałych lekarzy realizujących świadczenia z zakresu podstawowej czy specjalistycznej opieki zdrowotnej. Do lekarza medycyny pracy zgłaszają się bowiem osoby zmuszone powodem administracyjnym, a nie w związku z manifestującym się u nich problemem zdrowotnym. W konsekwencji podczas badań wstępnych, okresowych i kontrolnych lekarz może mieć do czynienia z następującymi sytuacjami:

1. Pracownik bez rozpoznanej cukrzycy:
   • czujący się dobrze, bez dolegliwości i z dotychczas prawidłową glikemią lub niebadający glikemii
   • czujący się dobrze, bez dolegliwości i z nieprawidłowymi, ale ignorowanymi przez niego wynikami glikemii
   • z nieprawidłowymi wynikami glikemii w przeszłości, świadomy tego, ale niekontrolujący systematycznie stanu zdrowia (kontrola tylko podczas badań okresowych pracowników)
   • z nieprawidłowymi wynikami glikemii w przeszłości, świadomy tego i systematycznie kontrolujący stan zdrowia w np. POZ
   • odczuwający objawy choroby lub świadomy nieprawidłowych wyników glikemii, ale celowo ukrywający przed lekarzem medycyny pracy swoje problemy zdrowotne w związku z obawą o utratę możliwości podjęcia nowej lub wykonywania dotychczasowej pracy.
2. Pracownik z cukrzycą rozpoznaną w przeszłości:
   • skutecznie kontrolowaną, pozostający pod opieką lekarza prowadzącego
   • nieleczoną lub nieskutecznie kontrolowaną
   • celowo ukrywający przed lekarzem medycyny pracy swoje problemy zdrowotne w związku z obawą o utratę możliwości podjęcia lub wykonywania dotychczasowej pracy.
3. Pracownik ze świeżo rozpoznaną cukrzycą:
   • pacjent dotychczas twierdzący, że nie choruje na cukrzycę, u którego chorobę rozpoznano podczas obecnie przeprowadzanych badań profilaktycznych
   • pacjent na badaniach kontrolnych wynikających z absencji chorobowej spowodowanej niedawno wykrytą cukrzycą.

Postępowanie z pracownikiem bez cukrzycy w wywiadzie

W przypadku pracowników bez rozpoznanej wcześniej cukrzycy, którym – zgodnie z przepisami – oznaczono stężenie glukozy i stwierdzono nieprawidłową glikemię, lekarz medycyny pracy ma do wyboru 1 z 2 możliwości postępowania diagnostyczno-orzeczniczego:

1. Uzupełnić diagnostykę w poradni medycyny pracy i podjąć decyzję orzeczniczą.
2. Skierować pacjenta do lekarza POZ lub innego specjalisty w celu przeprowadzenia diagnostyki zaburzeń gospodarki węglowodanowej i w razie potrzeby wdrożenia odpowiedniej farmakoterapii.

W pierwszym przypadku należy rozważyć wykonanie powtórnego badania glikemii na czczo metodą laboratoryjną, doustnego testu obciążenia glukozą lub oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA_1c). Decyzja orzecznicza powinna być uzależniona od stwierdzonych zaburzeń gospodarki węglowodanowej (nieprawidłowa glikemia na czczo, upośledzona tolerancja glukozy lub świeżo rozpoznana cukrzyca) oraz stanowiska pracy i narażeń zawodowych.

Drugi przypadek wiąże się z koniecznością odroczenia decyzji orzeczniczej. Taka sytuacja uniemożliwia pacjentowi podjęcie nowej pracy lub kontynuowanie dotychczasowej, jeśli upływa termin ważności poprzednich badań okresowych. Dlatego też powinien on otrzymać zrozumiałe dla niego instrukcje, a w szczególności:

• do kogo ma się zgłosić (lekarz POZ, specjalista w ramach opieki abonamentowej, dodatkowego ubezpieczenia zdrowotnego lub komercyjnie)
• jaki problem zdrowotny ma rozwiązać (potwierdzenie lub wykluczenie cukrzycy, wdrożenie terapii, zalecenia)
• w jakim terminie i z jaką informacją ma wrócić do lekarza medycyny pracy w celu dokończenia badań
• w razie konieczności skorzystać ze zwolnienia lekarskiego z pracy, jeśli cały proces diagnostyczno-terapeutyczno-konsultacyjny miałby przekroczyć wymagany termin dostarczenia do pracodawcy orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania czynności zawodowych.

Aby z jednej strony ułatwić pacjentowi kolejne kroki, a z drugiej wymianę informacji z lekarzem rodzinnym lub diabetologiem, endokrynologiem albo innym specjalistą, warto oprócz poinstruowania słownego napisać pacjentowi konkretne zalecenia. Można wykorzystać do tego np. wzór skierowania zawierającego podstawowe dane dotyczące stanowiska pracy oraz istotnych dla gospodarki węglowodanowej narażeń i uciążliwości zawodowych, a także kluczowe informacje z dotychczas przeprowadzonego badania (ryc. 1).

Na kolejną wizytę w poradni medycyny pracy pacjent powinien dostarczyć opinię o efektach przeprowadzonej u niego diagnostyki i ewentualnie wdrożonej terapii. Aby uzyskać jak najszersze informacje niezbędne do obiektywnej decyzji orzeczniczej, szczególnie w przypadku rozpoznania cukrzycy, lekarz medycyny pracy powinien wskazać jako optymalne rozwiązanie dostarczenie wypełnionej karty konsultacyjnej diabetologicznej do badań profilaktycznych pracowników lub kierowców. Wzory kart zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie badań lekarskich kierowców i kandydatów na kierowców ⁶ oraz w corocznie aktualizowanych przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) zaleceniach klinicznych dotyczących postępowania u osób z cukrzycą ⁷ . Szczególnie pomocne i wygodne będzie skorzystanie z gotowych do pobrania formularzy ze strony PTD https://www.ptdiab.pl/zalecenia-ptd: 1) karty konsultacyjnej diabetologicznej do badań profilaktycznych (udokumentowanie kontroli nad przebiegiem cukrzycy przez lekarza prowadzącego dla potrzeb oceny predyspozycji zdrowotnych do pracy zawodowej); 2) karty konsultacyjnej diabetologicznej do badań kierowców.

Postępowanie z pracownikiem z cukrzycą

Jednym z obowiązkowych elementów wywiadu lekarskiego podczas badania profilaktycznego pracowników jest pytanie dotyczące cukrzycy. Jeśli pacjent potwierdzi takie rozpoznanie, lekarz medycyny pracy powinien dążyć do uzyskania jak najpełniejszego obrazu choroby, ustalając:

• datę (rok) rozpoznania oraz typ cukrzycy
• jakość samokontroli glikemii (częstotliwość pomiarów, ich notowanie, wartości najczęściej stwierdzane, najniższe i najwyższe)
• stężenie HbA_1c
• leczenie cukrzycy (rodzaj terapii, regularność przyjmowania leków doustnych i/lub insuliny)
• stosowanie ciągłego monitorowania glikemii (CGM – continuous glucose monitoring system)
• stan świadomości hipoglikemii (znajomość objawów niedocukrzenia i umiejętność reagowania na nie)
• występowanie incydentów ciężkiej hipoglikemii (liczba wszystkich incydentów ciężkiej hipoglikemii, data ostatniego incydentu).

Rycina 1. Skierowanie do lekarza podstawowej/specjalistycznej opieki zdrowotnej dla potrzeb profilaktycznej opieki zdrowotnej

W ocenie predyspozycji zdrowotnych do pracy u osób chorujących na cukrzycę szczególnie cenna będzie opinia lekarza prowadzącego leczenie choroby (diabetologa, innego specjalisty lub lekarza POZ). Analogicznie do przedstawionego wyżej postępowania lekarz medycyny pracy może skorzystać z gotowego wzoru skierowania (ryc. 1).

Konsultacja diabetologiczna, przeprowadzona przez lekarza prowadzącego cukrzycę, powinna pomóc lekarzowi orzekającemu ocenić u pacjenta:

• wiedzę dotyczącą jego choroby, leczenia i możliwych powikłań
• umiejętność kontrolowania glikemii
• świadomość hipoglikemii, umiejętność zapobiegania jej i przeciwdziałania jej rozwojowi
• ryzyko wystąpienia ciężkiej hipoglikemii, w tym obecność lub brak odczuwania objawów prodromalnych hipoglikemii
• w przypadku stosowania CGM – poziom wiedzy dotyczący samokontroli cukrzycy, w tym interpretacji odczytów CGM oraz reakcję na alerty urządzenia CGM, a także regularność korzystania z opieki diabetologicznej
• obecność przewlekłych powikłań cukrzycy, szczególnie ze strony narządu wzroku, układu nerwowego oraz ze strony układu krążenia.

Aby (jak wyżej) uniknąć ryzyka otrzymania lapidarnej informacji zwrotnej potwierdzającej co najwyżej rozpoznaną cukrzycę, zaleca się wskazanie pacjentowi potrzeby (w przypadku kierowców jest to konieczność) przedstawienia przez niego opinii o jego stanie zdrowia na opisanej wyżej karcie konsultacyjnej diabetologicznej. Wzór tej karty w przypadku kierowców ubiegających się lub przedłużających swoje uprawnienia do kierowania pojazdem określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia ^{6, 7} .

Orzecznictwo u pracowników z cukrzycą

Orzeczenia wydawane przez lekarzy medycyny pracy mają ugruntowaną ustawowo moc prawną, która może pozbawić pacjenta możliwości pracy zarobkowej. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy ¹ :

• Art. 229 § 4. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.
• Art. 43. 2. Pracodawca może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy pracownikowi, jeżeli wypowiedzenie stało się konieczne ze względu na stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy, nawet jeśli jest on chroniony na mocy artykułu 39, ponieważ brakuje mu nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, a okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

W konsekwencji decyzja orzecznicza musi być wydawana w sposób głęboko przemyślany, z uwzględnieniem stanu zdrowia pacjenta w perspektywie jego czynności zawodowych i warunków pracy. Należy pamiętać, że zbyt zachowawcze podejście, wynikające z troski o potencjalne ryzyko pogorszenia przebiegu choroby, może prowadzić do utraty możliwości zarobkowania, natomiast zbyt liberalne podejście – zwiększać ryzyko wypadku.

W postępowaniu orzeczniczym rozróżnia się 2 rodzaje procesów decyzyjnych, zmierzających do ustalenia możliwości wykonywania pracy:

• w warunkach zawodowych, które mogą niekorzystnie wpływać na stan zdrowia, w tym przyczyniać się do rozwoju lub pogorszenia przebiegu określonych chorób
• w warunkach zawodowych wymagających określonej sprawności psychofizycznej, wynikającej z wyższego ryzyka wypadku, lub od której zależy bezpieczeństwo publiczne.

W pierwszym przypadku cukrzyca, w tym świeżo rozpoznana, nie powinna być przeszkodą w podjęciu bądź kontynuowaniu pracy. Najlepszym przykładem są tu osoby pracujące w systemie zmianowym, obejmującym godziny nocne. Lekarz medycyny pracy może skrócić termin kolejnego badania, a w uzasadnionych przypadkach odsunąć chorego czasowo od wykonywania niektórych czynności (np. pracy w odosobnieniu). Przede wszystkim jednak powinien skupić się na edukacji pacjenta: w jaki sposób zapobiegać powikłaniom wynikającym z rodzaju i trybu wykonywanej pracy, a także jak kontrolować cukrzycę, aby nie ograniczało to jego aktywności życiowej i zawodowej. Wskazane jest przy tym, aby za pośrednictwem pacjenta nawiązał kontakt z lekarzem prowadzącym, który powinien także uwzględniać charakter pracy w stosowanym postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym, w tym:

• zalecać prowadzenie intensywnej samokontroli, szczególnie w okresie zmian godzin pracy, zwłaszcza nocnych
• preferować leki przeciwhiperglikemiczne (doustne lub w iniekcji) bądź preparaty insuliny, których stosowanie wiąże się z niskim ryzykiem hipoglikemii i przy podawaniu których możliwa jest większa elastyczność
• u osób z cukrzycą leczonych insuliną zadbać o wykształcenie umiejętności modyfikowania dawek insuliny (metoda intensywnej czynnościowej insulinoterapii) ⁷ .

W drugiej perspektywie orzeczniczej lekarz medycyny pracy musi ustalić, czy stan zdrowia kandydata do pracy (lub pracownika) jest wystarczający, aby w ogóle mógł on podjąć (lub kontynuować), a następnie bezpiecznie realizować określone czynności zawodowe. Zgodnie ze wskazówkami metodycznymi w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników należy uwzględnić tu następujące zawodowe czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, wymienione w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia ² :

• zagrożenia wynikające ze stałego dużego dopływu informacji i gotowości do odpowiedzi
• zagrożenia wynikające z pracy na stanowiskach decyzyjnych i związanych z odpowiedzialnością
• zagrożenia wynikające z narażania życia
• zagrożenia wynikające z organizacji pracy (praca pod presją czasu, nierównomierne obciążenie pracą)
• pracę związaną z obsługą narzędzi, maszyn, urządzeń i poruszających się poza drogami publicznymi pojazdów mechanicznych (takich jak wózki widłowe, koparkoładowarki itp.)
• pracę wymagającą sprawności psychoruchowej
• pracę na wysokości
• pracę na stanowiskach związanych z kierowaniem pojazdami, szkoleniem i egzaminowaniem kierowców
• pracę związaną z posługiwaniem się bronią palną
• inne prace związane z narażeniem na czynnik niebezpieczny.

U chorych na cukrzycę bezwzględnym przeciwwskazaniem do wykonywania pracy w wyżej wymienionych narażeniach i uciążliwościach zawodowych jest:

• nieświadomość hipoglikemii
• nawracająca ciężka hipoglikemia lub nawet jeden niewyjaśniony medycznie epizod ciężkiej hipoglikemii w przeszłości w porze czuwania
• zaawansowane powikłania cukrzycy ze strony narządu wzroku oraz inne upośledzające sprawność psychoruchową lub odczuwanie hipoglikemii
• opinia lekarza prowadzącego leczenie cukrzycy, stwierdzająca wysokie ryzyko hipoglikemii.

Warunkiem wydania pozytywnego orzeczenia powinno być uzyskanie opinii lekarza prowadzącego leczenie cukrzycy, pozwalającej ocenić ryzyko hipoglikemii lub innych powikłań mogących wpływać na sprawność psychofizyczną, najlepiej w formie wyżej opisanej karty konsultacyjnej ⁷ . Termin ważności orzeczenia powinien wynikać z oceny aktualnego stanu zdrowia oraz uwzględniać wszystkie sumujące się narażenia zawodowe występujące na stanowisku pracy, które mogą w krótkiej perspektywie wpływać na stężenie glukozy, a w dłuższej na przebieg choroby. Te narażenia to stres zawodowy, wysiłek fizyczny, praca zmianowa – nocna czy długotrwała, wymuszona praca siedząca.

Profilaktyczna rola kontroli zdrowia pracujących

Zgodnie z ustawą o służbie medycyny pracy podstawowym celem tego sektora opieki zdrowotnej jest ochrona zdrowia pracujących przed wpływem niekorzystnych warunków środowiska pracy i sposobu jej wykonywania oraz sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej, polegającej m.in. na kontroli zdrowia pracujących. Ta systematyczna kontrola powinna być prowadzona w celu aktywnego oddziaływania na poprawę warunków pracy przez pracodawcę i ograniczania w ten sposób ryzyka zawodowego. W jej ramach osoby pracujące powinny otrzymywać informacje i wskazania lekarskie odnośnie do sposobów zapobiegania niekorzystnym zmianom w stanie zdrowia ⁸ .

Dlatego lekarz medycyny pracy nie może skupiać się wyłącznie na orzecznictwie, ale powinien też wykorzystać obecność pracownika w poradni i przekazać mu zalecenia zmierzające do poprawy jego codziennego bezpieczeństwa podczas realizacji czynności zawodowych. Pracownik powinien:

• w razie potrzeby mieć szybki dostęp do wystarczającej ilości łatwo przyswajalnych węglowodanów
• posiadać glukometr i paski testowe do pomiaru stężenia glukozy w krwi
• w uzasadnionych przypadkach stosować system CGM
• nigdy nie ignorować symptomów hipoglikemii – jeśli podczas wykonywania czynności zawodowych pojawią się pierwsze objawy niedocukrzenia, należy zabezpieczyć stanowisko pracy i odstąpić od czynności grożących wypadkiem, następnie przyjąć łatwo przyswajalne węglowodany i odczekać co najmniej 15 min, żeby po ustąpieniu objawów i skontrolowaniu stężenia glukozy móc kontynuować pracę
• stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego leczenie cukrzycy, w tym systematycznie monitorować stężenie glukozy zarówno w domu, jak i w pracy, przestrzegać godzin przyjmowania leków, insuliny i spożywania posiłków o określonej wartości energetycznej, a także być aktywnym fizycznie
• w miarę możliwości samodzielnie dostosować tryb i godziny pracy tak, aby kontrolowanie choroby było możliwe
• poinformować o chorobie najbliższych współpracowników, bezpośredniego przełożonego czy pracodawcę, aby zwiększyć szansę na skuteczną pomoc w razie wystąpienia stanu nagłego z zaburzeniami świadomości.

Należy uświadomić pracownikowi ograniczenia w zakresie wykonywania pracy wymagającej wyjątkowo intensywnego wysiłku fizycznego oraz pracy w zawodach związanych z wysokim ryzykiem wypadku lub bezpieczeństwem publicznym, szczególnie jeśli występują lub pojawiłyby się po raz pierwszy incydenty hipoglikemii.

Współdziałając z pracodawcami, lekarze medycyny pracy powinni udzielać im (samym pracownikom także) porad dotyczących organizacji pracy, ergonomii, fizjologii i psychologii pracy. W przypadku pracowników z cukrzycą, mając na celu utrzymanie jak najdłużej ich aktywności zawodowej, a także ograniczenie absencji chorobowej, lekarze medycyny pracy powinni zachęcać pracodawców, aby w miarę możliwości:

• zapewnili stanowisko lub dostosowali warunki i harmonogram pracy, aby pozwolić na optymalne kontrolowanie choroby (m.in. możliwość zrezygnowania ze zmianowego trybu pracy, w tym pracy w godzinach nocnych)
• w przypadku wystąpienia incydentów hipoglikemii lub rozwoju powikłań przewlekłych zapewnili na potrzebny okres inne stanowisko pracy, jeśli dotychczas zajmowane mogłoby wiązać się z zagrożeniem bezpieczeństwa w miejscu pracy lub utrudniałoby pracownikowi kontrolowanie choroby.

Zawiadamianie o potrzebie weryfikacji prawa jazdy

Rycina 2. Zawiadomienie o potrzebie weryfikacji stanu zdrowia kierowcy

Jak już wyżej podkreślono, do poradni medycyny pracy zgłaszają się pacjenci nie z powodu pogorszenia swojego stanu zdrowia, odczuwanych dolegliwości lub po pomoc, lecz dlatego, że zostali do tego zmuszeni ze względów administracyjnych – po konkretne orzeczenie lekarskie. Niejednokrotnie w trakcie badania wychwytywane są nieprawidłowości w stanie zdrowia: nieuświadomione, lekceważone albo ukrywane. Mogą one też być krytyczne dla bezpieczeństwa samego pacjenta albo bezpieczeństwa publicznego, jeśli ma on uprawnienia do wykonywania czynności potencjalnie stwarzających większe ryzyko wypadku. Jeśli dotyczy to kierowania pojazdem, ustawodawca przewidział dla takich przypadków sprecyzowany sposób postępowania. Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami ⁹ lekarz może zawiadomić wydział komunikacji, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia, które w przypadku posiadania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem wymagają koniecznej i pilnej oceny predyspozycji zdrowotnych do kierowania ww. pojazdami i weryfikacji orzeczenia lekarskiego. W tym celu można wykorzystać wzór zawiadomienia (ryc. 2). Nie trzeba wpisywać ani rozpoznania, ani innych wrażliwych danych dotyczących stanu zdrowia pacjenta. Wystarczy wskazanie podstawy prawnej, aby został on skierowany pod groźbą utraty prawa jazdy do właściwego dla niego terytorialnie wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy na badanie lekarskie, w wyniku którego jego dotychczasowe uprawnienia do kierowania pojazdem zostaną utrzymane, ograniczone lub cofnięte.