Co znajdziesz w artykule?
  • Zapalenie przyzębia – epidemiologia, czynniki ryzyka i patofizjologia
  • Wpływ zapalenia przyzębia na przebieg ciąży
  • Bezpieczeństwo leczenia periodontologicznego w czasie ciąży
Spis treści

prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś 4

Zapalenie przyzębia – epidemiologia

Populacja ogólna

Zapalenie przyzębia jest globalnym problemem zdrowotnym i zajmuje 11 miejsce wśród najczęściej występujących chorób na świecie 1 . W Polsce zapalenie przyzębia dotyczy 62% osób w wieku 35-44 lat 2 . W badaniu autorstwa Chena i wsp. w ramach Global Burden of Disease Study stwierdzono, że w 2019 roku liczba pacjentów z ciężkim zapaleniem przyzębia wynosiła 1,1 mld (95% przedział ufności [CI –

confidence interval] 0,8-1,4). Co więcej, zaobserwowano, że częstość występowania zapalenia przyzębia w latach 1990-2019 zwiększyła się o blisko 68%. W tym badaniu Polska znalazła się wśród krajów, w których rozpowszechnienie tej choroby wynosiło w 2019 roku 10 001-14 000 na 100 000 mieszkańców 3 .

Częstość występowania zapalenia przyzębia zwiększa się wraz z wiekiem, o czym świadczą wyniki badania autorstwa Ekego i wsp., które zostało przeprowadzone w ramach National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) w latach 2009-2014 w Stanach Zjednoczonych 4 . Na przestrzeni lat 1990-2019 częstość występowania chorób jamy ustnej ogółem na świecie ulegała stopniowemu zwiększeniu 5 .

Należy przyjąć, że zapalenie przyzębia (periodontitis) dotyka około 50% populacji dorosłych, podczas gdy zapalenie dziąseł (gingivitis) – nawet 75% 6 . Częstość występowania zapalenia przyzębia wzrasta wraz z wiekiem. Zapalenie przyzębia jest najczęstszą przyczyną przewlekłego stanu zapalnego o niskim stopniu nasilenia w światowej populacji.

Kobiety w ciąży

Rozpowszechnienie występowania zapalenia przyzębia w okresie ciąży oceniono w metaanalizie 20 badań przeprowadzonej przez Chen i wsp. Wykazano, że 40% kobiet w ciąży cierpiało z powodu zapalenia przyzębia 7 . Wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że w Polsce u co dziesiątej ciężarnej stwierdza się jakąś formę zapalenia przyzębia 8 .

W badaniu autorstwa Gaszyńskiej i wsp. obejmującym 1380 kobiet oceniano świadomość i poziom wiedzy na temat higieny jamy ustnej. Wykazano, że prawie 3/4 ciężarnych oceniło swój stan uzębienia jako niezadowalający lub zły. Ponad 60% badanych oceniło swoją wiedzę i umiejętności praktyczne w zakresie pielęgnacji zębów własnych oraz przyszłego dziecka jako ograniczone, niewystarczające lub żadne. Tylko 40% ciężarnych udzieliło prawidłowych odpowiedzi na pytania dotyczące problemów stomatologicznych. Autorzy badania wskazują, że mała świadomość jest istotną przyczyną złego stanu zdrowia jamy ustnej badanych. Statystyczna kobieta w ciąży ma łącznie 13 zębów wykazujących objawy próchnicy. U ponad 70% ciężarnych rozwinęło się zapalenie dziąseł lub przyzębia 9 . W badaniu PERISCOPE autorstwa Thomas i wsp. wykazano, że spośród 407 Francuzek w ciąży objętych większym badaniem przesiewowym pod kątem ryzyka położniczego tylko 32,9% pacjentek poddało się ocenie stanu jamy ustnej, a niektóre zrezygnowały z udziału w badaniu z powodu fobii dentystycznej. Jeśli chodzi o zdrowie jamy ustnej, to 41,3% kobiet nie było u dentysty co najmniej rok przed ciążą 10 .

Konkludując, zapalenie przyzębia (i ogólny niezadowalający stan jamy ustnej) dość często występuje u kobiet w ciąży. Wiedza i świadomość ciężarnych na temat prawidłowej higieny jamy ustnej są niewystarczające.

Zapalenie przyzębia w ciąży – czynniki ryzyka i patofizjologia

Zapalenie przyzębia jest przewlekłą, wieloczynnikową chorobą zapalną wywołaną dysbiozą mikrobioty jamy ustnej, która powoduje postępujące niszczenie tkanek przyzębia otaczających zęby (takich jak: cement, ozębna, kość i dziąsło). Na wczesnym etapie choroby, gdy procesem zapalnym są objęte tylko tkanki miękkie, charakteryzuje się obrzękiem, zaczerwienieniem i krwawieniem z dziąseł (gingivitis). W zaawansowanych stadiach, kiedy dochodzi do stopniowej resorpcji kości, obserwuje się zwiększoną ruchomość zębów, a następnie ich całkowitą utratę 11, 12, 13 .

Głównym czynnikiem etiologicznym zapalenia przyzębia są bakterie zdolne do aktywacji wrodzonej odpowiedzi immunologicznej gospodarza prowadzącej do rozwoju zapalenia, które jest głównym czynnikiem niszczącym tkanki przyzębia 11, 12, 13, 14 . W jamie ustnej wykryto ponad 700 gatunków mikroorganizmów, w tym: bakterie, wirusy, grzyby i pierwotniaki. Nie wszystkie bakterie jamy ustnej są chorobotwórcze, większość z nich to saprofity w warunkach fizjologii. Zapalenie przyzębia wiąże się z mieszaną mikroflorą, z wyraźną przewagą bakterii beztlenowych i mikroaerofilnych. Bakterie wywołujące zapalenie przyzębia (tzw. patogeny przyzębia) to m.in.: Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia (wcześniej: Bacteroides forsythus), Treponema denticola, Prevotella intermedia, Aggregatibacter actinomycetemcomitans, Fusobacterium nucleatum, Streptococcus sanguinis itp. 11, 12, 13, 14

Wskutek zaniedbania higieny jamy ustnej bakterie zasiedlają przyszyjkowe obszary koron zębów, tworząc biofilm bakteryjny, czyli kolonię wielu gatunków współpracujących ze sobą bakterii otoczoną produkowaną przez te bakterie matrix. Biofilm ten stanowi swoistą niszę ekologiczną dla bakterii, ponieważ produkowana przez nie i otaczająca je matrix chroni te mikroorganizmy przed działaniem środków antyseptycznych oraz antybiotyków 12, 15 . Nagromadzony pod- i naddziąsłowo biofilm aktywuje układ odporności gospodarza, który rozwija odpowiedź zapalną w celu zniszczenia nagromadzonych w nadmiernej ilości bakterii. Jednak układ immunologiczny gospodarza nie jest w stanie zniszczyć obecnych bakterii, ponieważ chroni je matrix oraz same bakterie wykazują szereg mechanizmów umiejętnej ucieczki przed obroną immunologiczną, takich jak wnikanie do wnętrza keratocytów, rozkładanie czynników układu dopełniacza oraz cytokin.

Nie wszystkie bakterie biofilmu wykazują umiejętności unikania mechanizmów obrony immunologicznej gospodarza, ale te, które posiadają takie właściwości (np. Porphyromonas gingivalis), potrafią ochraniać całą kolonię bakteryjną przed zniszczeniem. Takie bakterie nazywamy keystone bacteria – kluczowe dla rozwoju choroby przyzębia. Zapalenie, które ma być czynnikiem obrony, jest głównym czynnikiem zniszczenia tkanki przyzębia, a dysbiotyczny biofilm bakteryjny stanowi czynnik indukujący i nasilający reakcję immunologiczną 11, 12, 13 .

Czynniki ryzyka zapalenia przyzębia obejmują:

  • złą higienę jamy ustnej
  • płeć męską
  • starszy wiek
  • nadmierny stres
  • otyłość
  • nieuregulowaną cukrzycę typu 1 i typu 2
  • palenie tytoniu
  • złą dietę (niedobory witamin C i D oraz wapnia, cukry proste)
  • status społeczno-ekonomiczny
  • stosowanie niektórych leków (np. immunosupresję)
  • predyspozycje genetyczne 11, 12, 13, 14 .

W przebiegu ciąży oprócz wymienionych klasycznych czynników ryzyka rozwojowi zapalenia przyzębia sprzyjają fizjologiczne procesy adaptacyjne. Zwiększenie stężenia hormonów płciowych (progesteronu, estrogenu – szczyt w II i III trymestrze ciąży) prowadzi do supresji odpowiedzi immunologicznej (zwiększeniu ulega tolerancja immunologiczna), w wyniku czego patogeny przyzębia łatwiej mogą kolonizować jamę ustną 15, 16 . Co więcej, wahania hormonalne i metaboliczne w trakcie ciąży powodują zmniejszenie szybkości obrotu tkanki łącznej, upośledzenie reakcji naczyniowej oraz zwiększenie przepuszczalności naczyń dziąseł, w następstwie czego tworzą się wrota dla patogenów przyzębia do układu krążenia 17, 18 .

Etiopatogenezę zapalenia przyzębia u kobiet w ciąży podsumowano na rycinie 1.

Rycina 1. Etiopatogeneza zapalenia przyzębia (w tym w okresie ciąży) i jego wpływ na przebieg ciąży (modyfikacja własna)1,11-13

Rycina 1. Etiopatogeneza zapalenia przyzębia (w tym w okresie ciąży) i jego wpływ na przebieg ciąży (modyfikacja własna)1,11-13

Konkludując, patofizjologia zapalenia przyzębia jest wieloczynnikowa. W przebiegu ciąży dodatkowym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi tej choroby są zmiany hormonalne wpływające na czynność układu odpornościowego kobiety (zwiększenie tolerancji immunologicznej sprzyja wzrostowi liczebności patogenów przyzębia).

Zapalenie przyzębia a szanse na zajście w ciążę

Nie dysponujemy dokładnymi danymi na temat wpływu zapalenia przyzębia na szansę na zajście w ciążę. W badaniu Machado i wsp. obejmującym 36 kobiet wykazano, że pacjentki, które zgłaszały się po poradę do ośrodka leczenia niepłodności, częściej charakteryzowały się gorszym stanem przyzębia, choć zależność ta nie była znamienna 19 .

Biorąc pod uwagę, że trudności z zajściem w ciążę wynikają z zaburzeń w organizmie nie tylko kobiety, lecz także mężczyzny, istotne są wyniki badania autorstwa Tao i wsp. z udziałem 192 mężczyzn. Stwierdzono w nim, że umiarkowane lub ciężkie zapalenie przyzębia istotnie – ponad 3-krotnie – zwiększało prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości w badaniu nasienia (zaburzenia w budowie i ruchu plemników) po uwzględnieniu innych czynników ryzyka (iloraz szans [OR – odds ratio] 3,377, p = 0,005) 20 .

Konkludując, zapalenie przyzębia może być istotnym czynnikiem zwiększającym ryzyko trudności z zajściem w ciążę.

Zapalenie przyzębia a przebieg ciąży

Zapalenie przyzębia w niekorzystny sposób wpływa na przebieg ciąży. Warto w tym kontekście przytoczyć wyniki badania autorstwa Machado i wsp., w którym dokonano przeglądu piśmiennictwa z uwzględnieniem jakości badań. Stwierdzono, że silne i wysoce sugestywne dowody z badań obserwacyjnych potwierdzają związek zapalenia przyzębia ze zwiększonym ryzykiem stanu przedrzucawkowego, porodu przedwczesnego, małej urodzeniowej masy ciała dziecka oraz cukrzycy ciążowej 21 . Świadomość ginekologów-położników na temat możliwych patologii w obrębie jamy ustnej w czasie ciąży jest zadowalająca, stwierdza się natomiast braki w wiedzy dotyczącej wpływu nieleczonego zapalenia przyzębia na przebieg ciąży 22 .

Stan przedrzucawkowy

W metaanalizie 67 badań przeprowadzonej przez Karimi i wsp. zidentyfikowano szereg powikłań, które mogą wystąpić u ciężarnych z nieleczonym zapaleniem przyzębia (tab. 1) 23 . Wykazano w niej, że zapalenie przyzębia zwiększało o 43% ryzyko stanu przedrzucawkowego 23 . W metaanalizie 30 badań autorstwa Le i wsp. stwierdzono, że zapalenie przyzębia w trakcie ciąży w istotny sposób – przeszło 3-krotnie – zwiększało ryzyko wystąpienia tego powikłania (OR = 3,18; 95% CI 2,26-4,48, p <0,00001) 24 . Podobne wyniki uzyskali Wei i wsp. na podstawie metaanalizy 13 badań obejmujących 1089 kobiet w ciąży. Stwierdzono, że ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego było blisko 3-krotnie większe u ciężarnych z zapaleniem przyzębia (OR 2,79; 95% CI 2,01-3,01, p <0,0001) 25 .

Poród przedwczesny

W metaanalizie 20 badań przeprowadzonej przez Manrique-Corredora i wsp. wykazano, że zapalenie przyzębia w trakcie ciąży było istotnym czynnikiem 2-krotnie zwiększającym ryzyko porodu przedwczesnego (OR 2,01; 95% CI 1,71-2,36) 26 . W metaanalizie 16 badań autorstwa Corbelli i wsp. stwierdzono, że ryzyko porodu przedwczesnego wzrasta o 61% u ciężarnych z zapaleniem przyzębia (ryzyko względne [RR – relative risk] 1,61, p <0,001) 27 . Zhang i wsp. na podstawie metaanalizy 10 prospektywnych badań obejmujących ponad 15 000 kobiet w ciąży także zaobserwowali, że zapalenie przyzębia zwiększa o ponad 1,5 raza prawdopodobieństwo wystąpienia tego powikłania (OR 1,57; 95% CI 1,39-1,77, p <0,00001) 28 . W metaanalizie 6 metaanaliz przeprowadzonej przez Padillę-Cáceres i wsp. ryzyko porodu przedwczesnego wzrastało 2-krotnie u kobiet z zapaleniem przyzębia (OR 2,03; 95% CI 1,69-2,45) 29 . Zbieżne wyniki uzyskano w uprzednio cytowanej metaanalizie dokonanej przez Karimi i wsp., w której oceniono, że zapalenie przyzębia zwiększało ryzyko porodu przedwczesnego oraz przedwczesnego pęknięcia błon płodowych o odpowiednio 10% i 25% (tab. 1) 23 .

Mała urodzeniowa masa ciała

W cytowanej wcześniej metaanalizie 10 prospektywnych badań, którą przeprowadzili Zhang i wsp., jednoznacznie stwierdzono, że zapalenie przyzębia w trakcie ciąży istotnie – o 2,4 razy – zwiększało ryzyko małej urodzeniowej masy ciała dziecka (OR 2,43; 95% CI 1,75-3,37, p <0,00001) 28 . W metaanalizie 5 metaanaliz autorstwa Padilli-Cáceres i wsp. wykazano, że prawdopodobieństwo małej urodzeniowej masy ciała dziecka było 2,2 razy większe u ciężarnych z zapaleniem przyzębia (OR 2,21; 95% CI 1,71-2,87). Warto wspomnieć, że dodatkowo przeprowadzona metaanaliza 4 metaanaliz pozwoliła na stwierdzenie, że ryzyko małej urodzeniowej masy ciała dziecka u kobiety z zapaleniem przyzębia i w przypadku porodu przedwczesnego było o ponad 2,8 razy większe (OR 2,86; 95% CI 2,01-4,08) 29 . W metaanalizie 21

Tabela 1. Wpływ nieleczonego zapalenia przyzębia na przebieg ciąży na podstawie metaanalizy przeprowadzonej przez Karimi i wsp.23

Tabela 1. Wpływ nieleczonego zapalenia przyzębia na przebieg ciąży na podstawie metaanalizy przeprowadzonej przez Karimi i wsp.23

badań przeprowadzonej przez Porto i wsp. uzyskano podobne wyniki. Stwierdzono, że zapalenie przyzębia o 2,6 razy zwiększało ryzyko małej urodzeniowej masy ciała dziecka (OR 2,64; 95% CI 2,04-3,42) 30 . Ryzyko to także było wyższe u ciężarnych z zapaleniem przyzębia (aż o 119%) według wyników metaanalizy autorstwa Karimi i wsp. (tab. 1) 23 .

Cukrzyca ciążowa

Związek między zapaleniem przyzębia a cukrzycą ciążową jest złożony i dwukierunkowy. W metaanalizie 10 badań przeprowadzonej przez Abarigę i Whitcomba obejmującej 5724 kobiety w ciąży wykazano, że te z zapaleniem przyzębia charakteryzowały się o 1,6 razy większym ryzykiem wystąpienia cukrzycy ciążowej niż pacjentki bez periodontitis (również po wykluczeniu z analizy badań słabej jakości i innych czynników ryzyka) 31 . W metaanalizie 8 badań przeprowadzonej przez Limę i wsp. stwierdzono, że ryzyko cukrzycy ciążowej u chorych z zapaleniem przyzębia było zwiększone o 1,7-2,7 razy, w zależności od analizowanych badań 32 . W metaanalizie Karimi i wsp. zapalenie przyzębia zwiększało o 39% ryzyko rozwoju cukrzycy ciążowej (tab. 1) 23 .

Cukrzyca per se jest czynnikiem ryzyka wystąpienia zapalenia przyzębia 33 , dlatego kobiety z cukrzycą przed ciążą lub z cukrzycą ciążową w szczególny sposób powinny dbać o higienę jamy ustnej i w razie potrzeby pozostawać pod kontrolą stomatologiczno-periodontologiczną.

Inne następstwa

W badaniu autorstwa Choi i wsp. obejmującym 748 792 kobiety w ciąży poza potwierdzeniem powyższych następstw nieleczonego zapalenia przyzębia stwierdzono, że choroba ta zwiększała o 34% ryzyko poronienia (OR 1,34; 95% CI 1,23-1,46) 34 .

Mechanizmy patofizjologiczne

Patofizjologia wpływu zapalenia przyzębia na powyższe zaburzenia przebiegu ciąży jest złożona, obejmuje zarówno bezpośrednią inwazję bakterii i działanie wytwarzanych przez nie toksyn, jak i pośredni wpływ aktywacji układu immunologicznego i przewlekłego stanu zapalnego o niskim stopniu nasilenia 35, 36 . Główne mechanizmy podsumowano na rycinie 1.

Warto podkreślić, że przewlekły stan zapalny o niskim stopniu nasilenia jest przyczyną wielu chorób, w tym: o etiologii miażdżycowej, chorób neurodegeneracyjnych, przewlekłej choroby nerek oraz nowotworów 37, 38 .

Konkludując, zapalenie przyzębia może zwiększać ryzyko takich powikłań ciąży, jak: stan przedrzucawkowy, poród przedwczesny, mała urodzeniowa masa ciała oraz cukrzyca ciążowa. Mechanizmy patofizjologiczne łączące zapalenie przyzębia z tymi zaburzeniami obejmują bezpośrednie działanie patogenów przyzębia i ich toksyn oraz ogólnoustrojowy stan zapalny o niskim stopniu nasilenia.

Leczenie periodontologiczne a przebieg ciąży – wyniki badań klinicznych

Biorąc pod uwagę, że zapalenie przyzębia zwiększa ryzyko stanu przedrzucawkowego, porodu przedwczesnego, małej urodzeniowej masy ciała, cukrzycy ciążowej, a nawet poronienia, istotne jest, czy leczenie periodontologiczne w trakcie ciąży może zmniejszyć ryzyko tych powikłań. Temu ważnemu zagadnieniu poświęconych zostało wiele badań.

W metaanalizie 20 randomizowanych badań klinicznych przeprowadzonej przez Bi i wsp. i obejmującej 8171 kobiet wykazano, że leczenie periodontologiczne wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka śmierci wewnątrzmacicznej dziecka (RR 0,53; 95% CI 0,30-0,93) i porodu przedwczesnego (RR 0,78; 95% CI 0,62-0,98) oraz ze zwiększeniem urodzeniowej masy ciała dziecka (średnio o 200 g; p = 0,004) 39 . Zbieżne wyniki uzyskali Merchant i wsp. na podstawie metaanalizy 12 badań z udziałem 5735 kobiet. Autorzy dowiedli w niej, że leczenie zapalenia przyzębia za pomocą skalingu z oczyszczaniem korzeni oraz płukania jamy ustnej płynem zawierającym chloroheksydynę było związane ze zmniejszeniem ryzyka porodu przedwczesnego (RR 0,56; 95% CI 0,34-0,93) oraz małej urodzeniowej masy ciała dziecka (RR 0,47; 95% CI 0,32-0,68) 40 . W metaanalizie 20 badań autorstwa Le i wsp., obejmującej 5938 kobiet także stwierdzono, że leczenie periodontologiczne (skaling, oczyszczanie korzeni i stosowanie płynu do higieny jamy ustnej) zmniejszało ryzyko porodu przedwczesnego (o 63%) oraz małej urodzeniowej masy ciała (o 46%) 41 . Na podstawie metaanalizy 14 badań przeprowadzonej przez Shahi i wsp. wykazano, że leczenie periodontologiczne może zmniejszyć ryzyko śmiertelności okołoporodowej oraz porodu przedwczesnego odpowiednio o 88% i 31% 42 .

W metaanalizie przeprowadzonej przez Josepha i wsp. stwierdzono, że niechirurgiczne leczenie periodontologiczne jest skuteczne u kobiet w ciąży z periodontitis 43 . Co więcej, należy podkreślić, że leczenie periodontologiczne w czasie ciąży jest bezpieczne 44 .

Konkludując, leczenie periodontologiczne może w istotny sposób zmniejszyć ryzyko porodu przedwczesnego, małej urodzeniowej masy ciała dziecka, a nawet śmierci okołoporodowej.

Podsumowanie

Zapalenie przyzębia jest relatywnie często rozpoznawane – aczkolwiek zdecydowanie niedoszacowane – u kobiet w ciąży. Oprócz klasycznych czynników ryzyka zapalenia przyzębia zachodzące w ciąży zmiany hormonalne prowadzące do większej tolerancji immunologicznej dodatkowo sprzyjają rozwojowi periodontitis. Badania obserwacyjne wskazują, że zapalenie przyzębia może w istotny sposób zwiększyć ryzyko stanu przedrzucawkowego, porodu przedwczesnego, małej urodzeniowej masy ciała dziecka, cukrzycy ciążowej, a nawet poronienia. Leczenie periodontologiczne jest bezpieczne w czasie ciąży i istotnie zmniejsza ryzyko porodu przedwczesnego, małej urodzeniowej masy ciała dziecka, a nawet śmierci okołoporodowej.

Kontrola higieny jamy ustnej, leczenie zapalenia przyzębia oraz edukowanie w tym zakresie powinny być integralną częścią opieki nad kobietą planującą ciążę oraz już będącą w ciąży. Szczególny nacisk należy położyć na zwiększenie świadomości ciężarnych na temat istotnej roli, jaką odgrywa zdrowie jamy ustnej dla przebiegu ciąży i zdrowia dziecka. Dowodzą tego wyniki badania autorstwa Radwan-Oczko i wsp. obejmującego 200 kobiet w ciąży, w którym stwierdzono, że aż 24% z nich nie było świadomych znaczenia prawidłowej higieny jamy ustnej dla prawidłowego przebiegu ciąży 45 . Zapewnienie kobietom poradnictwa rodzinnego, behawioralnego i edukacyjnego na wczesnym etapie ciąży wraz ze wsparciem może poprawić ich higienę jamy ustnej oraz zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób przyzębia 46 . Aby taka skuteczna edukacja była jednak możliwa, należy propagować wiedzę na ten temat także wśród osób prowadzących ciążę – lekarzy ginekologów-położników, perinatologów i położnych. Niestety zagadnienia te są często bagatelizowane lub wręcz pomijane w trakcie opieki przedporodowej. Niezwykle pożądane wydają się wspólne działania położników i periodontologów, które w przyszłości przyczynią się do poprawy tej sytuacji. Warto bowiem podkreślić, że zaawansowany program higieny jamy ustnej może zmniejszyć ryzyko porodu przedwczesnego u pacjentek z umiarkowanym do ciężkiego zapaleniem przyzębia 47 .

American Dental Association (ADA) oraz American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) zgadzają się, że w czasie ciąży można bezpiecznie wykonywać doraźne zabiegi stomatologiczne, takie jak: ekstrakcje, leczenie kanałowe lub odbudowy, a opóźnienie leczenia może skutkować bardziej złożonymi problemami.

Abstract
Periodontitis and pregnancy – a problem that every gynecologist-obstetrician should be aware of

Periodontitis is relatively common - although significantly underestimated - in pregnant women. In addition to the classic risk factors for periodontitis in pregnant women, hormonal changes leading to greater immunological tolerance additionally favor the development of periodontitis. Observational studies indicate that periodontitis may significantly increase the risk of preeclampsia, preterm birth, low birth weight, gestational diabetes, and even miscarriage. Periodontal treatment is safe during pregnancy and significantly reduces the risk of premature birth, low birth weight and even perinatal death.

Piśmiennictwo
  1. 1. Surma S, Czerniuk MR. Zapalenie przyzębia a ryzyko otępienia. Przegląd aktualnych danych dla stomatologa praktyka. Forum Stomatol Prakt 2023;3(74):34-40
  2. 2. Nazir M, Al-Ansari A, Al-Khalifa K, et al. Global prevalence of periodontal disease and lack of its surveillance. ScientificWorldJournal 2020;2020:2146160
  3. 3. Chen MX, Zhong YJ, Dong QQ, et al. Global, regional and national burden of severe periodontitis, 1990-2019: an analysis of the Global Burden of Disease Study 2019. J Clin Periodontol 2021;48(9):1165-88
  4. 4. Eke PI, Thornton-Evans GO, Wei L, et al. Periodontitis in US adults: national health and nutrition examination survey 2009-2014. J Am Dent Assoc 2018;149(7):576-88
  5. 5. Tu C, Wang G, Hu Z, et al. Burden of oral disorders, 1990-2019: estimates from the Global Burden of Disease Study 2019. Arch Med Sci 2023;19(4):930-40
  6. 6. Pietropaoli D, Cairo F, Citterio F, et al.; Italian working group on Hypertension and Periodontitis (Hy-Per Group). Practical guidelines for patients with hypertension and periodontitis. High Blood Press Cardiovasc Prev 2023;30(1):7-16
  7. 7. Chen P, Hong F, Yu X. Prevalence of periodontal disease in pregnancy: a systematic review and meta-analysis. J Dent 2022;125:104253
  8. 8. Konopka T, Zakrzewska A. Periodontitis and risk for preeclampsia – a systematic review. Ginekol Pol 2020;91(3):158-64
  9. 9. Gaszyńska E, Klepacz-Szewczyk J, Trafalska E, et al. Dental awareness and oral health of pregnant women in Poland. Int J Occup Med Environ Health 2015;28(3):603-11
  10. 10. Thomas C, Timofeeva I, Bouchoucha E, et al. Oral and periodontal assessment at the first trimester of pregnancy: the PERISCOPE longitudinal study. Acta Obstet Gynecol Scand 2023;102(6):669-80
  11. 11. Surma S, Cześnikiewicz-Guzik M, Guzik TJ. Nadciśnienie tętnicze jako choroba zapalna – rola układu immunologicznego i zapalenia przyzębia w jego patogenezie. W: Więcek A (red.). Postępy w nefrologii i nadciśnieniu tętniczym. T. 21. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2022
  12. 12. Surma S, Cześnikiewicz-Guzik M. Zapalenie przyzębia a nadciśnienie tętnicze – czyli o czym każdy stomatolog wiedzieć powinien. Forum Stomatol Prakt 2023;75(4):18-30
  13. 13. Surma S, Witek A. Zapalenie przyzębia a ciąża – czyli o czym każdy ginekolog-położnik wiedzieć powinien. Forum Położn Ginekol 2023;71:48-53
  14. 14. Hajishengallis G. Immunomicrobial pathogenesis of periodontitis: keystones, pathobionts and host response. Trends Immunol 2014;35(1):3-11
  15. 15. Sanz M, D’Aiuto F, Deanfield J, et al. European workshop in periodontal health and cardiovascular disease – scientific evidence on the association between periodontal and cardiovascular diseases: a review of the literature. Eur Heart J Suppl 2010;12:3-12
  16. 16. Giannella L, Grelloni C, Quintili D, et al. Microbiome changes in pregnancy disorders. Antioxidants (Basel) 2023;12(2):463
  17. 17. Nannan M, Xiaoping L, Ying J. Periodontal disease in pregnancy and adverse pregnancy outcomes: progress in related mechanisms and management strategies. Front Med (Lausanne) 2022;9:963956
  18. 18. AlSharief M, Alabdurubalnabi E. Periodontal pathogens and adverse pregnancy outcomes: a narrative review. Life (Basel) 2023;13(7):1559
  19. 19. Machado V, Botelho J, Proença L, et al. Comparisons of periodontal status between females referenced for fertility treatment and fertile counterparts: a pilot case-control study. Int J Environ Res Public Healt. 2020;17(15):5281
  20. 20. Tao DY, Zhu JL, Xie CY, et al. Relationship between periodontal disease and male infertility: a case-control study. Oral Dis 2021;27(3):624-31
  21. 21. Machado V, Ferreira M, Lopes L, et al. Adverse pregnancy outcomes and maternal periodontal disease: an overview on meta-analytic and methodological quality. J Clin Med 2023;12(11):3635
  22. 22. Bechina C, Bonvillain G, Rethore G, et al. Knowledge and practice behaviours of obstetricians/gynecologists and midwives concerning periodontal health and pregnancy. Oral Health Prev Dent 2023;21:383-90
  23. 23. Karimi N, Samiee N, Moradi Y. The association between periodontal disease and risk of adverse maternal or neonatal outcomes: a systematic review and meta-analysis of analytical observational studies. Health Sci Rep 2023;6(10):e1630
  24. 24. Le QA, Akhter R, Coulton KM, et al. Periodontitis and preeclampsia in pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Matern Child Health J 2022;26(12):2419-43
  25. 25. Wei BJ, Chen YJ, Yu L, et al. Periodontal disease and risk of preeclampsia: a meta-analysis of observational studies. PLoS One 2013;8(8):e70901
  26. 26. Manrique-Corredor EJ, Orozco-Beltran D, Lopez-Pineda A, et al. Maternal periodontitis and preterm birth: systematic review and meta-analysis. Community Dent Oral Epidemiol 2019;47(3):243-51
  27. 27. Corbella S, Taschieri S, Del Fabbro M, et al. Adverse pregnancy outcomes and periodontitis: a systematic review and meta-analysis exploring potential association. Quintessence Int 2016;47(3):193-204
  28. 28. Zhang Y, Feng W, Li J, et al. Periodontal disease and adverse neonatal outcomes: a systematic review and meta-analysis. Front Pediatr 2022;10:799740
  29. 29. Padilla-Cáceres T, Arbildo-Vega HI, Caballero-Apaza L, et al. Association between the risk of preterm birth and low birth weight with periodontal disease in pregnant women: an umbrella review. Dent J (Basel) 2023;11(3):74
  30. 30. Porto ECL, Gomes Filho IS, Batista JET, et al. Maternal periodontitis and low birth weight: systematic review and meta-analysis. Cien Saude Colet 2021;26(Suppl 3):5383-92
  31. 31. Abariga SA, Whitcomb BW. Periodontitis and gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of observational studies. BMC Pregnancy Childbirth 2016;16(1):344
  32. 32. Esteves Lima RP, Cyrino RM, de Carvalho Dutra B, et al. Association between periodontitis and gestational diabetes mellitus: systematic review and meta-analysis. J Periodontol 2016;87(1):48-57
  33. 33. Păunică I, Giurgiu M, Dumitriu AS, et al. The bidirectional relationship between periodontal disease and diabetes mellitus – a review. Diagnostics (Basel) 2023;13(4):681
  34. 34. Choi SE, Choudhary A, Ahern JM, et al. Association between maternal periodontal disease and adverse pregnancy outcomes: an analysis of claims data. Fam Pract 2021;38(6):718-23
  35. 35. Madianos PN, Bobetsis YA, Offenbacher S. Adverse pregnancy outcomes (APOs) and periodontal disease: pathogenic mechanisms. J Clin Periodontol 2013;40(Suppl 14):S170-80
  36. 36. Bobetsis YA, Graziani F, Gürsoy M, et al. Periodontal disease and adverse pregnancy outcomes. Periodontol 2000 2020;83(1):154-74
  37. 37. Surma S, Filipiak KJ. Inflammation and autoimmunity in atherosclerosis. Reumatologia 2022;60(1):1-3
  38. 38. Surma S, Sahebkar A, Banach M. Nutrition, nutraceuticals and bioactive compounds in the prevention and fight against inflammation. Nutrients 2023;15(11):2629
  39. 39. Bi WG, Emami E, Luo ZC, et al. Effect of periodontal treatment in pregnancy on perinatal outcomes: a systematic review and meta-analysis. J Matern Fetal Neonatal Med 2021;34(19):3259-68
  40. 40. Merchant AT, Gupta RD, Akonde M, et al. Association of chlorhexidine use and scaling and root planing with birth outcomes in pregnant individuals with periodontitis: a systematic review and meta-analysis. JAMA Netw Open 2022;5(12):e2247632
  41. 41. Le QA, Eslick GD, Coulton KM, et al. Differential impact of periodontal treatment strategies during pregnancy on perinatal outcomes: a systematic review and meta-analysis. J Evid Based Dent Pract 2022;22(1):101666
  42. 42. Shahi A, Khosravi S, Rezvan F, et al. Evaluation of the periodontal disease on oral microorganisms during pregnancy: a systematic review and meta-analysis. J Clin Transl Res 2023;9(3):144-52
  43. 43. Joseph P, Prabhakar P, Holtfreter B, et al. Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials evaluating the efficacy of non-surgical periodontal treatment in patients with concurrent systemic conditions. Clin Oral Investig 2023;28(1):21
  44. 44. Bostanci N. Periodontal health and pregnancy outcomes: time to deliver. Acta Obstet Gynecol Scand 2023;102(6):648-51
  45. 45. Radwan-Oczko M, Hirnle L, Szczepaniak M, et al. How much do pregnant women know about the importance of oral health in pregnancy? Questionnaire-based survey. BMC Pregnancy Childbirth 2023;23(1):348
  46. 46. Liu P, Wen W, Yu KF, et al. Effectiveness of a family-centered behavioral and educational counselling approach to improve periodontal health of pregnant women: a randomized controlled trial. BMC Oral Health 2020;20(1):284
  47. 47. Parry S, Jeffcoat M, Reddy MS, et al. Evaluation of an advanced oral hygiene regimen on maternity outcomes in a randomized multicenter clinical trial (Oral Hygiene and Maternity Outcomes Multicenter Study). Am J Obstet Gynecol MFM 2023;5(8):100995

Następny artykuł:

Nawracające zakażenia układu moczowego u kobiet w okresie menopauzy – współpraca nefrologa z ginekologiem

dr n. med. Krzysztof Kaczmarek
dr n. med. Krzysztof Kaczmarek
Stanisław Surma
Stanisław Surma
rof. dr hab. med. Andrzej Witek
rof. dr hab. med. Andrzej Witek
prof. Mirosław Wielgoś
prof. Mirosław Wielgoś
Facebook Podziel się LinkedIn Dodaj do Linkedin Wyślij mailem Wyślij mailem
Ulubione Dodaj do ulubionych