Czy komisje zajmujące się błędami same błądzą?

lekarzy.

Zacznę od wyjaśnienia: zadaniem powołanych w 2012 roku wojewódzkich komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych jest umożliwienie chorym dochodzenia roszczeń za zdarzenia medyczne w szpitalu. Zdarzenia te to na przykład zakażenia, uszkodzenia ciała, a nawet śmierć w wyniku nieprawidłowej diagnozy lub leczenia niezgodnego z aktualną wiedzą medyczną.

Komisje orzekają o wystąpieniu bądź niewystąpieniu takiego zdarzenia. Orzeczenie przyznające rację pacjentowi powinno umożliwić uzyskanie odszkodowania lub zadośćuczynienia w czasie dużo krótszym niż w przypadku sprawy sądowej. Jeśli propozycja zadośćuczynienia i odszkodowania ze strony szpitala zostanie przez pacjenta zaakceptowana, zamyka mu to drogę pozwu sądowego przeciwko szpitalowi. Jeśli wnioskodawca propozycji ze strony szpitala nie zaakceptuje, może nadal dochodzić swoich praw na drodze postępowania cywilnego.

Kto w komisji?

Jak w praktyce wyglądają prace komisji? Ta, w której pracuję, liczy około 20 osób. Mniej więcej połowę składu stanowią prawnicy, w różnym stopniu zorientowani w tematyce medycznej. Druga część to przedstawiciele podmiotów leczniczych – lekarze i pielęgniarki – reprezentujący różnorodne specjalizacje medyczne.

Zadaniem naszej komisji jest rozpatrzenie sprawy i zadecydowanie, czy dane postępowanie było właściwe, to znaczy czy lekarz zastosował obowiązującą metodę leczenia. Do rozpatrzenia danej sprawy powoływany jest zespół. Zwykle złożony jest on z czterech osób: dwóch prawników i dwóch lekarzy. W debacie publicznej pada zarzut, że do komisji trafiają osoby bez odpowiednich kwalifikacji. W moim odczuciu te zarzuty nie są uprawnione. Członkowie komisji spełniają ustawowe wymogi, nie widzę potrzeby, aby to zmieniać.

Metoda dobra, ale czy najlepsza?

Jedno z podnoszonych pytań brzmi: jak bardzo komisja powinna zagłębiać się w rozważania medyczne? Co, jeśli pacjent twierdzi, że był operowany inną metodą niż powinien i w wyniku tego poniósł szkodę? To przykładowe pytanie.

Jeśli w aktualnych rekomendacjach funkcjonują obie metody, nie jest sprawą komisji rozstrzyganie, która w danym wypadku byłaby lepsza. Ta zasada budzi kontrowersje w sytuacji, gdy jest szkoda, a mimo to nie możemy nikomu postawić zarzutu. Niektórzy domagają się wprowadzenia zmian, aby w takich okolicznościach także stwierdzane było zdarzenie niepożądane i zasądzane odszkodowanie. Uważam, że to kwestia do dyskusji, w której decydujący głos należeć będzie do prawników. Obecnie przekracza to kompetencje komisji.

Bez biegłego ani rusz

Ze strony pacjentów pojawiają się postulaty, aby w skład komisji orzekających powoływać specjalistów ad hoc, a nie czekać w każdym wypadku na opinię biegłego. Obecnie powołanie biegłego jest konieczne w zdecydowanej większości spraw. Jeśli na przykład rozpatrywana jest sprawa kardiologiczna, a w zespole nie ma kardiologa, wówczas posiłkujemy się opinią biegłego. To jednak wydłuża postępowanie i często ustawowy czteromiesięczny termin orzeczenia nie może być dotrzymany. Oznacza to także wyższe koszty, które ponosi przegrywająca strona.

Powołanie kardiologa do składu komisji, jeśli jest on potrzebny, skróciłoby ten czas. Powstaje jednak dylemat prawny, czy opinia członka komisji może mieć charakter opinii biegłego. Moim zdaniem tak. Opinia dowolnego członka komisji, o ile posiada on specjalistyczną wiedzę z zakresu badanego problemu, powinna obligować komisję tak samo jak opinia biegłego.

Było zdarzenie, a odszkodowania brak

Kolejnym powodem, dla którego funkcjonowanie komisji rozczarowuje, jest fakt, że orzeczenie nie gwarantuje wypłaty odszkodowania. Jeśli komisja stwierdzi zdarzenie medyczne, nie wiadomo co z tym fantem zrobić dalej. Najczęściej szpital nie zgadza się z orzeczeniem i nie proponuje odszkodowania lub proponuje symboliczną złotówkę. Pacjent niczego nie zyskuje, idzie więc do sądu.

Moją propozycją rozwiązania tego poważnego kłopotu jest rozważenie, czy komisje nie powinny mieć kompetencji nie tylko do orzekania, ale także przedstawiania propozycji odszkodowania. Należałoby opracować taryfikator z jasno określonymi kwotami rekompensat. Podmioty lecznicze nie miałyby możliwości proponowania rażąco niskich kwot, a pacjenci poczucia bezradności.

Lawina spraw w sądach

Najbardziej zdumiewa mnie fakt, że w ciągu siedmiu lat działania komisji liczba spraw w sądach wcale się nie zmniejszyła, ale kilkukrotnie wzrosła. To właściwie podważa sens ich istnienia, ponieważ był to jeden z najważniejszych powodów ich powstania. Tymczasem efekt jest odwrotny. Skoro więc i tak pacjenci idą do sądów, po co komisje?

Myślę, że jednak mają one sens. Jest niemal zasadą, że kiedy komisja wydaje orzeczenie po myśli jednej strony, druga strona natychmiast podważa werdykt.

Jeśli strona nie zgadza się z orzeczeniem zespołu orzeczniczego I instancji, wówczas występuje po raz drugi do komisji wojewódzkiej z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powoływany jest nowy zespół orzekający. Rozstrzygnięcie II instancji powinno zamknąć sprawę. Jednak zwykle trafia ona do sądu, gdzie jej rozpatrywanie zaczyna się od nowa. Gdyby istniał system odszkodowań, takich sytuacji byłoby mniej. Dlatego uważam, że system odszkodowań powinien powstać. Liczę na dyskusję w tej sprawie.

Niebezpieczne zwolnienie z opłat

Kolejny postulat dotyczy odpłatności – obecnie koszt złożenia wniosku wynosi 200 zł. Przegrana strona pokrywa także koszty opinii biegłego. Pojawiają się jednak głosy o zwolnieniu wnioskodawców z tych kosztów w niektórych sytuacjach. W moim odczuciu to nie byłoby słuszne. W rezultacie każdy pacjent po wyjściu od lekarza automatycznie składałby wniosek do komisji, ponieważ nie miałby nic do stracenia, a mógłby wiele zyskać. Uważam, że koszty nie są wysokie i zapobiegają takiemu niebezpieczeństwu.

Nie formularz, lecz rozmowa

Z perspektywy pracy komisji widać wyraźnie, jakie błędy popełniają lekarze najczęściej. Pierwszym z nich jest to, że za mało wyjaśniają pacjentom, za mało mówią o czekającym ich leczeniu. Zamiast tego wręczają do podpisania formularze świadomej zgody, w których zawarto wszystkie możliwe powikłania planowanego leczenia. Ale formularz nie zastąpi rozmowy.

Pacjent podpisze, że został poinformowany. Jednak później podczas prowadzonego postępowania bardzo często podkreśla, że lekarz nic mu nie wytłumaczył, a z formularzem nie miał czasu się zapoznać. Oczywiście, jeśli pacjent podpisał zgodę, nie może się tłumaczyć w ten sposób. Jednak ten motyw powtarza się tak często, że nie można nie wyciągnąć wniosku: za mało poświęcamy pacjentowi czasu, aby rozwiać jego wątpliwości, wytłumaczyć, że żaden zabieg nie jest w 100 proc. bezpieczny. W moim przekonaniu rozmowa pozwoliłaby uniknąć wielu nieporozumień.

Więcej empatii

W pracach komisji często przewija się jeszcze jeden wyraźny wątek – niewielka empatia ze strony podmiotów leczniczych. Pacjent wychodzi ze szpitala, ale nie zawsze dostaje receptę, nie zawsze wie, co ma dalej robić. Zbyt rzadko otrzymuje informację, że np. po tygodniu powinien zgłosić się do kontroli. A jeśli pojawi się krwawienie, ma niezwłocznie przyjechać i zostanie przyjęty na oddział. Pacjent pozostawiony sam sobie niejednokrotnie tuła się po nieodpowiednich miejscach, a jego stan się pogarsza. Dotyczy to niestety oddziałów wszystkich specjalności.

Dokumentacja jest najważniejsza

Lekarze muszą zdać sobie sprawę z tego, że gdy pacjent składa skargę, to kluczowym dowodem jest dokumentacja. Jeżeli jest ona prawidłowo prowadzona, najczęściej nie ma podstaw do podważenia postępowania lekarza. Jeśli natomiast pisana jest na kolanie, to wszelkie braki działają na niekorzyść lekarza.

Mimo wszystko sądzę, że powołanie komisji to był dobry krok. Spraw stale przybywa. Należy jednak udoskonalać ich działanie.