Zastosowanie fizjoterapii w leczeniu zaburzeń psychicznych

ekonomicznymi oraz demograficznymi, do których zalicza się zwiększająca się długość życia, a także zmiany w stylu życia. Do niedawna uważano, że choroby XXI w. dotyczą głównie osób starszych i dorosłych. Niestety coraz częściej występują one także wśród dzieci i młodzieży. Zaburzenia te są zazwyczaj przewlekłe, wymagają specjalistycznej opieki medycznej, ale przede wszystkim obniżają jakość życia człowieka. Przyczyn występowania chorób cywilizacyjnych jest mnóstwo. Można je jednak podzielić na dwie grupy, które są ze sobą powiązane. Pierwsza z nich to grupa czynników pośrednio oddziałujących na człowieka, stanowiąca niebezpieczeństwo dla zdrowia, takich jak np. skażenie środowiska naturalnego, hałas, nowe technologie o nieznanych skutkach, ciągła rozbudowa miast. Drugą grupą są czynniki bezpośrednio wpływające na zdrowie człowieka, inaczej mówiąc warunki i styl życia, jakie narzucają cywilizacje rozwinięte: niewłaściwe odżywianie (nadmierne spożywanie produktów przetworzonych, tłustych, zawierających dużo cukru, jedzenie nieregularne, często w pośpiechu), brak aktywności fizycznej lub mała aktywność oraz rosnące tempo życia i ciągłe napięcie nerwowe oraz stres ² .

W ostatnich latach czynnikiem, który znacznie wpłynął na zdrowie psychiczne społeczeństw na całym świecie, była pandemia COVID-19. Zmiana codziennej aktywności, poczucie lęku i niepewności wpłynęły na pojawienie się wielu problemów emocjonalnych. W trakcie pandemii u ok. 30% osób obserwowano zaburzenia psychiczne, a ponad 50% osób zgłaszało psychologiczny dystres ³ .

Zdrowie psychiczne

Jedną z ważniejszych wartości współczesnego człowieka jest zdrowie (w tym zdrowie psychiczne). Obecność choroby psychicznej w znaczny sposób odbija się na aktywności w życiu codziennym. Często jest to także przyczyna wykluczenia z grupy społecznej. Trudności pacjentów zmagających się z zaburzeniami psychicznymi ujawniają się w wielu sferach życia, tj. w pracy, w relacjach rodzinnych oraz kontaktach społecznych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO – World Health Organization) stworzyła Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF – International Classification of Functioning, Disability and Health), która jest oparta na modelu psychospołecznym. Szeroko rozumiana niepełnosprawność jest kojarzona jako interakcja pomiędzy stanem zdrowia a czynnikami indywidualnymi (wiek, płeć, status zawodowy) oraz środowiskowymi ⁴ .

Jak podają dane statystyczne, w Polsce w 2004 r. ponad 6 mln osób deklarowało niepełnosprawność według kryteriów prawnych lub biologicznych, w tym 10% stanowiły osoby ze schorzeniami psychicznymi. Niepełnosprawność fizyczna i psychiczna obejmuje ok. 20% całej populacji naszego kraju w wieku 15 lat i powyżej. Potencjalne zagrożenie dla zdrowia psychicznego to problemy obejmujące: bezrobocie, złe warunki pracy i problemy życia, zaburzenia więzi społecznych, proces starzenia się społeczeństwa. W naszym kraju odnotowuje się wzrost liczby osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. W latach 1990-2007 wskaźnik ten wzrósł o 119% w opiece ambulatoryjnej oraz o 50% w opiece stacjonarnej. Podobny wzrost odnotowuje się wśród liczby pacjentów zgłaszających się po raz pierwszy do specjalisty z powodu wystąpienia zaburzeń na tle psychicznym ⁴ .

Żyjemy w świecie, w którym dominuje stres, z każdym rokiem rośnie tempo życia, wywołując ciągłe napięcie nerwowe oraz zaburzenia relacji międzyludzkich. Coraz częściej zaburzenia psychiczne oraz choroby psychiczne występują u ludzi młodych. Co roku odnotowuje się coraz więcej zachorowań na depresję, a także na schizofrenię ⁵ .

We współczesnym świecie coraz częściej porusza się temat znajomości problemów psychicznych występujących u dzieci i młodzieży. Dzieci to osoby, które znajdują się na różnych etapach rozwoju, dlatego zasadne jest, aby ich zaburzenia psychiczne rozpatrywać indywidualnie w odniesieniu do danej grupy wiekowej. Najczęściej dotyczą ich problemy wynikające z okresu dorastania, który może mieć różny przebieg ⁵ .

Na podstawie przeglądu piśmiennictwa uwzględniającego EBM przedstawiono zastosowanie fizjoterapii w leczeniu pacjentów z problemami natury psychicznej. Podczas zbierania danych wykorzystywano wyszukiwarkę PubMed obsługującą bazę MEDLINE oraz Google Scholar.

Autyzm

Definicja i przyczyny

Leo Kanner, twórca pojęcia „autyzm wczesnodziecięcy”, pisze o nim jako o „niezdolności do wchodzenia w normalny sposób w relacje z ludźmi i sytuacjami”, „skrajnym wycofaniu, które sprawia, że kiedy tylko jest to możliwe, wszystko, co pochodzi z zewnątrz, jest pomijane, ignorowane, odrzucane” ⁶ . Autyzm uznawany jest za jedno z najbardziej destrukcyjnych zaburzeń rozwojowych pojawiających się we wczesnym dzieciństwie, które obejmuje wszystkie sfery funkcjonowania. Nie jest chorobą, ale stanem, którego nie da się wyleczyć ⁶ . W literaturze przedmiotu określa się go jako rozległe zaburzenie rozwoju o całościowym charakterze, ograniczające jednocześnie możliwości samodzielnego funkcjonowania. Ujawniające się w autyzmie deficyty mają charakter poznawczy, społeczny, emocjonalny oraz ruchowy ⁷ . Często słyszy się o triadzie zaburzeń, oprócz której można zaobserwować inne charakterystyczne zachowania dziecka, determinujące obraz kliniczny omawianej jednostki. W skład tej triady wchodzą zaburzenia związane z komunikacją, interakcjami społecznymi oraz ograniczone, powtarzające się stereotypowe wzorce zachowań i aktywności. Charakterystyczne są zaburzenia w sferze postrzegania (natręctwa i fiksacje), a także często nietypowe reakcje na dźwięki – nadwrażliwość i niewrażliwość na ból, zapach, smak, temperaturę. Takie osoby często nie mają lęku przed niebezpieczeństwem, a w prawdziwej sytuacji zagrożenia ich reakcje są nieadekwatne. Ze względu na duże zróżnicowanie zachowań i różnorodny obraz zaburzeń postawienie pełnej i właściwej diagnozy jest zadaniem trudnym ⁷ .

Fizjoterapia osób z autyzmem

Wraz z upływem lat badań nad autyzmem i pomimo wielu poszukiwań, wciąż nie udało się odnaleźć jednej skutecznej metody terapii w omawianej grupie pacjentów. Wszelkie działania dobiera się zatem indywidualnie, maksymalnie wykorzystując potencjał danej metody oraz uwzględniając zdolności i zapotrzebowanie dziecka ⁶ .

Terapia czaszkowo-krzyżowa

Terapia czaszkowo-krzyżowa (CST – craniosacral therapy) to metoda osteopatii miękkiej, której cechą charakterystyczną jest holistyczne podejście do pacjenta. Działa ona na podstawowe procesy fizjologiczne, stymuluje i wpływa na mechanizmy samoregulacji organizmu. Terapia poprawia krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego i krążenie krwi w naczyniach. Podstawową metodą pracy z pacjentem jest uspokajający i wyciszający delikatny dotyk, który uwalnia od napięć i stymuluje układ nerwowy ⁸ .

W skład układu czaszkowo-krzyżowego wchodzą opony mózgowe i rdzeniowe, struktury kostne łączące się z oponami oraz elementy związane z produkcją i pochłanianiem płynu mózgowo-rdzeniowego. Napięcie opony twardej zależne jest od pulsacji płynu mózgowo-rdzeniowego i ruchomości ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Jednym z najważniejszych elementów terapii jest praca nad napięciem opony twardej wyściełającej jamę czaszki i kanał kręgowy. Podstawowymi założeniami CST są minimalny ruch kości czaszki (możliwy dzięki szwom czaszki) oraz mimowolny ruch kości krzyżowej między kośćmi miednicy spowodowany fluktuacją płynu mózgowo-rdzeniowego i wzajemnymi napięciami w oponie twardej ⁸ .

W terapii czaszkowo-krzyżowej wykorzystuje się pięć chwytów, mających działanie terapeutyczne i diagnostyczne (potyliczny, uszny, sklepieniowy, twarzowy i czołowo-potyliczny). Dzięki nim można ocenić ruch poszczególnych kości (amplitudę i częstotliwość) oraz ich synchronizację między lewą a prawą stroną ciała. Terapeuta stosujący tę metodę powinien być właściwie przygotowany pod względem teoretycznym oraz z łatwością nawiązywać kontakt z pacjentem. Ważne są też duże umiejętności praktyczne i wrażliwość rąk. Instytut Badawczy Autyzmu (ARI − Autism Research Institute) umieścił terapię czaszkowo-krzyżową na liście metod leczniczych terapii zaburzeń ze spektrum autyzmu ⁸ .

Metoda ruchu rozwijającego

Metoda stworzona przez Weronikę Sherborne traktuje ruch jako narzędzie, które wspomaga psychomotoryczny rozwój dziecka. Zajęcia odbywają się w grupach lub indywidualnie, a za zadanie mają rozwijanie sprawności ruchowej, poznanie własnego ciała, budowanie poczucia pewności siebie i własnej wartości. W trakcie terapii ruch kreatywnie przekształca się w sposób wzajemnego oddziaływania ze środowiskiem. Metoda opiera się na prostocie w kontaktach fizycznych, co pozwala na wiele modyfikacji warunków i form, w jakich jest prowadzona. Nadaje się do wykorzystywania na lekcjach wychowania fizycznego, a w terapii czynnie mogą uczestniczyć rodzice ⁹ .

Kinezyterapia, czyli leczenie ruchem

Terapia ruchem osób z obniżoną sprawnością motoryczną (czyli grupy, do której należą osoby dotknięte np. autyzmem) ma na celu lepsze dotlenienie komórek mózgowych, usprawnienie motoryki ciała, zrozumienie celowości ruchów poprzez ćwiczenie ogólnorozwojowe, oddechowe i relaksacyjne. Najczęściej stosuje się następujące formy ćwiczeń: ogólnorozwojowe (terapeutyczne gry i zabawy), bazujące na metodzie integracji sensorycznej; indywidualnie dobrane do pacjenta (np. po przebytych urazach), poprawiające ogólną kondycję (ćwiczenia wytrzymałościowe), oddechowe, korekcyjne (korygujące wady postawy), równoważne ¹⁰ .

Terapia neurotaktylna

Pogram terapeutyczny stworzony przez dr Svetlanę Masgutovą wykorzystuje naturalne, neurofizjologiczne zasoby czuciowo-ruchowe organizmu do pobudzenia zmysłu dotyku. Wpływa on aktywizująco na naturalne mechanizmy wspierające funkcjonowanie systemów: dotykowego, proprioceptywnego, odruchów, regulacji stresu oraz niewerbalno-emocjonalnego. Celem terapii jest regulacja i normalizacja pracy receptorów czucia dotykowego, napięcia mięśniowego, wspieranie procesu dojrzewania i integracji odruchów, uruchomienie naturalnych mechanizmów rozwoju, kształtowanie świadomości kinestetycznej, wspieranie mechanizmu neuroplastyczności mózgu, a także redukcja stresu, poprzez działanie na oś podwzgórze−przysadka−nadnercza ¹¹ . Odgrywa ona ważną rolę w stymulacji rozwoju dziecka z autyzmem. Techniki terapii dr Svetlany Masgutovej opierają się na dostarczaniu kontrolowanej liczby bodźców sensorycznych, głównie dotykowych i proprioreceptywnych, by stworzyć i torować spontaniczne oraz prawidłowe reakcje adaptacyjne, które poprawiają działanie, a także odbiór i przetwarzanie bodźców. Systematycznie wykonywana wpływa na regulację hormonów stresu, reguluje procesy pobudzenia i hamowania organizmu oraz usprawnia percepcję dotykową, wspiera proces integracji sensorycznej, a także buduje świadomość kinestetyczną ¹¹ .

Zooterapia

Terapie z udziałem zwierząt wywierają pozytywny wpływ na osobę z chorobą psychiczną, zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej. Pełnią także funkcje edukacyjne i motywacyjne. Z ogromnym powodzeniem stosuje się w rehabilitacji koty. Często felinoterapia jest skuteczniejsza niż dogoterapia, gdyż koty nie są tak hałaśliwe i bezpośrednie w kontaktach jak psy. W pracy z dzieckiem wykorzystuje się też np. konie. Efekty zastosowania hipoterapii widoczne są po kilku latach i są to: lepsza koordynacja wzrokowo-ruchowa, spadek wagi ciała, poprawa równowagi ciała, poprawa świadomości własnego ciała, poprawa postawy ciała, większa koncentracja uwagi na zajęciach. Terapia z udziałem zwierząt przynosi zmiany w zachowaniu chorego, zwiększając jednocześnie akceptację społeczną ¹² .

Ważne, by opiekę nad dzieckiem z autyzmem sprawował zespół specjalistów, którzy we wspólnym porozumieniu mogliby ustalić strategie terapeutyczne i całościowy plan działań. Z szerokiego wachlarza metod fizjoterapeutycznych należy wybrać konkretnie te, których zastosowanie jest zasadne w przypadku danego pacjenta. Poza usprawnieniem funkcji komunikacyjnych, społecznych i poznawczych należy zadbać także o sferę ruchową dziecka, w której osoby z autyzmem prezentują deficyty ¹² .

Schizofrenia

Definicja i przyczyny

Jedną z chorób, których częste następstwo stanowi przewlekłe upośledzenie funkcjonowania społecznego, jest schizofrenia. W dolegliwościach tych występują głębokie zaburzenia oceny rzeczywistości, zmiany emocjonalne, upośledzenie funkcji poznawczych. Osoby dotknięte tą chorobą często miewają urojenia, omamy, sprawiają wrażenie zagubionych, niejednokrotnie nie zdając sobie sprawy ze swojego stanu zdrowia. Współczesne badania wykazują, że do zachorowania na schizofrenię najczęściej dochodzi w następstwie niespójnych czynników środowiskowych i genetycznych oraz zaburzeń neurofizjologicznych. Mimo że etiopatogeneza tej jednostki chorobowej nie została jeszcze do końca poznana, w wielu przypadkach objawy pozytywne (omamy i urojenia) występują jedynie epizodycznie, natomiast objawy negatywne (spłycenie afektu) mogą utrzymywać się przez wiele lat. Zazwyczaj są one dostrzegane przez społeczeństwo i mogą doprowadzić do odrzucenia chorego przez otoczenie ze względu na odmienność jego zachowania. Często prowadzą do utraty pracy, izolowania się chorego, a także spadku ogólnej sprawności. Osoby dotknięte tymi zaburzeniami wielokrotnie przestają dbać o siebie. Pacjenci zmagający się z tą przykrą chorobą tracą zadowolenie i radość z życia. Schizofrenia może mieć przebieg przewlekły (nawrotowy) z częściową lub całkowitą remisją między kolejnymi epizodami psychozy, a także przebieg z pojedynczym incydentem ¹³ .

Fizjoterapia w schizofrenii

Podstawową formą leczenia schizofrenii jest farmakoterapia, która powinna być połączona z wytworzeniem tzw. więzi terapeutycznej z chorym. Istotne jest także wsparcie ze strony rodziny. Coraz częściej mówi się również o stopniowym wdrażaniu rehabilitacji i psychoedukacji. Rehabilitację osób dotkniętych schizofrenią należy prowadzić nie tylko w trakcie pobytu w szpitalu, ale także w późniejszym okresie. Powinna ona obejmować zarówno wiele psychospołecznych działań systemowych, jak i pojedyncze metody, do których zalicza się: psychoedukację, trening umiejętności społecznych (kompetencji społecznej), terapię zajęciową, terapię artystyczną oraz szeroko pojęty sport, czyli aktywność fizyczną.

Pod pojęciem psychoedukacji rozumie się edukacyjno-psychoterapeutyczne działania nastawione na informowanie zarówno pacjenta, jak i członków jego rodziny na temat choroby oraz sposobów jej leczenia. Natomiast trening umiejętności społecznych obejmuje umiejętności ze wszystkich sfer życia, które są potrzebne do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym. Kolejnym nieodzownym elementem wspierającym leczenie osób dotkniętych schizofrenią jest stosowanie terapii artystycznej poprzez muzykoterapię, malarstwo, dramaterapię oraz choreoterapię. Jednak największe znaczenie mają terapia zajęciowa oraz trening zawodowy, które mogą być realizowane zaraz po wyjściu pacjenta ze szpitala poprzez warsztaty terapii zajęciowej, zakłady aktywności zawodowej lub różne firmy społeczne ¹⁴ . Rehabilitacja pomaga takim osobom przede wszystkim w rozwoju kontaktów interpersonalnych, a także wpływa na zmniejszenie ich podejrzliwości. Całościowy program rehabilitacyjny bierze pod uwagę główne problemy chorego, wymaga stworzenia indywidualnego oddziaływania dla każdego pacjenta w czterech podstawowych zakresach:

• rodzinnym – rzetelność pełnionych ról rodzinnych zależnie od wieku, spoistości wzajemnych stosunków pomiędzy członkami rodziny
• zawodowym – wytrwałość, pragnienie wykonywania pożytecznego zajęcia, a także satysfakcja z niego wynikająca
• środowiskowym − ocena kontaktów z innymi ludźmi poza członkami rodziny
• osobistym – dbałość o swój wygląd, samorealizację, samopoczucie ¹⁵ .

Zespoły otępienne

Wedle Światowej Organizacji Zdrowia zespół otępienny to zespół pewnych objawów, które są wywołane przez chorobę mózgu charakteryzującą się licznymi zaburzeniami wyższych funkcji korowych, czyli pamięci, orientacji, myślenia oraz rozumienia. Świadomość w tym przypadku jest niezaburzona. Rozpoznanie otępienia składa się z dwóch etapów. Podstawą klasyfikacji jest stwierdzenie, że objawy występujące u chorego są objawami otępiennymi. W dalszej kolejności trzeba ustalić przyczyny otępienia, które należy rozpoznać na podstawie dokładnego zbadania pacjenta. Sporym błędem jest wdrożenie leczenia farmakologicznego bez przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki, gdyż może się okazać, że przyczyna jest odwracalna, a zastosowanie leków niepotrzebne ¹⁶ .

Otępienie dzieli się na:

• występujące w chorobie Alzheimera
• naczyniowe
• występujące w innych chorobach ¹⁶ .

Choroba Alzheimera, traktowana jako zwyrodnieniowa choroba mózgu, jest najczęściej występującą przyczyną otępienia u ludzi >65 r.ż. Ryzyko zachorowania >80 r. ż. wynosi już ponad 40%. Chorobę dzieli się na dwie podgrupy: o wczesnym i późnym początku. Do tej pory udało się badaniami klinicznymi potwierdzić dwa czynniki ryzyka choroby. Pierwszy z nich to wiek, natomiast drugi związany jest z mutacjami genetycznymi. Wśród pozostałych czynników wyróżnia się: zatrucia metalami, infekcje, zaburzenia hormonalne. W badaniach obrazowych u osoby z podejrzeniem choroby występuje głównie poszerzenie bruzd kory mózgu, zwężenie jej zakrętów oraz powiększenie objętości komór. Objawy te świadczą o zaniku mózgu wynikającym z niszczenia komórek nerwowych. Warto wspomnieć tutaj także o objawach neurologicznych, które mogą występować i znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie pacjenta. Do najczęściej występujących zaliczają się: apraksja, afazja, ataksja, agrafia, zespół parkinsonowski czy chociażby zaburzenia pracy zwieraczy i napady padaczkowe. Leczenie opiera się głównie na farmakoterapii, która powinna być włączona od razu po rozpoznaniu choroby. Natomiast wśród stosowanych terapii niefarmakologicznych preferowane są różne rodzaje psychoterapii, które powinny być stosowane niezależnie od zaawansowania choroby ¹⁶ .

Otępienie naczyniowe jest najczęściej powikłaniem chorób naczyniowych mózgu. Stanowi drugi co do częstości występowania rodzaj otępienia, bo aż 20% wszystkich zespołów otępiennych. Zdecydowanie częściej dotyczy mężczyzn. Rozpoznanie tego rodzaju otępienia zazwyczaj powiązane jest z nagłym początkiem choroby oraz z występowaniem czynników ryzyka chorób układu krążenia. Początek najczęściej jest nagły i związany z udarem mózgu. Choroba postępuje skokowo. Leczenia przyczynowego otępień naczyniowych nie ma. Jednym ze sposobów ograniczenia występowania schorzenia jest stosowanie profilaktyki pierwotnej redukującej czynniki ryzyka (np. nadciśnienie, cukrzyca, palenie papierosów) oraz wtórnej, która ma na celu głównie leczenie udaru oraz systematyczne korzystanie z rehabilitacji poudarowej ^{15, 16} .

Ogólnie pojęta aktywność fizyczna ma udowodniony pozytywny wpływ na funkcje poznawcze i nastrój u pacjentów z otępieniem o różnym podłożu. Głównymi celami fizjoterapii w chorobach otępiennych są: wzmacnianie siły mięśniowej, utrzymywanie kondycji fizycznej, zwiększanie zakresu ruchomości w stawach i przeciwdziałanie upadkom. Proces usprawniania powinien rozpocząć się od uporządkowania przestrzeni życiowej chorego (np. usunięcia z domu przedmiotów, które mogą doprowadzić do utraty równowagi i upadku). Działania fizjoterapeutyczne powinny być dostosowane do możliwości pacjenta i odpowiednio dobrane do stadium choroby. Podczas jej pierwszej fazy (zważając na wiek pacjenta) można wykorzystywać wszelkie formy rehabilitacji. Ćwiczenia należy zaczynać od prostych aktywności, stopniowo przechodząc do działań złożonych (dzielonych na poszczególne fazy ruchu). Tempo prowadzonych ćwiczeń nie musi być dynamiczne, powinny się one natomiast składać się z jak największej liczby ruchów czynnych i być prowadzone w różnych pozycjach (u pacjentów mających problemy z równowagą należy stosować pozycje niższe). Rehabilitacja ruchowa wymaga obecności elementów terapii funkcjonalnej, co może pomóc choremu w sprawniejszym wykonywaniu czynności dnia codziennego ¹⁷ .

Niepełnosprawność intelektualna

Częstość występowania niepełnosprawności intelektualnej w całej populacji wynosi 1%. Do tej grupy pacjentów zalicza się osoby mające osłabione zdolności adaptacyjne do zmieniających się warunków życia codziennego oraz do 3-4 razy większe ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych. Podstawą klasyfikacji niepełnosprawności wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Zaburzeń Psychicznych są wyniki znormalizowanych testów inteligencji. Najczęściej stosowana jest skala Wechslera. Wyróżnia się 4 stopnie niepełnosprawności intelektualnej: lekki, umiarkowany, znaczny i głęboki (tab. 1) ¹⁸ .

Tabela 1. Charakterystyczne cechy funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną różnego stopnia¹⁸

Najczęściej wykorzystywanymi metodami fizjoterapeutycznymi w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną są różne formy stymulacji aktywności ruchowej podczas zabawy, gry, nauki, pracy. Dodatkowo z powodzeniem stosuje się metody specjalne, takie jak: animaloterapia, terapia w wodzie, metoda Weroniki Sherborne, integracja sensoryczna bądź terapia neurosensomotorycznej integracji odruchów (MNRI – Masgutova method of Reflex Integration). Podczas pracy należy zadbać o atrakcyjność ćwiczeń. Do wszelkich aktywności można włączać dodatkowe przyrządy, takie jak piłki, kije, wałki, taśmy. Ćwiczenia można wykonywać także z muzyką. W zależności od stopnia niepełnosprawności intelektualnej pacjenta należy pamiętać, że może on mieć trudności ze zrozumieniem wydawanych przez terapeutę poleceń (powinny być one krótkie i nie zawierać terminologii medycznej) ¹⁹ .

Podsumowanie

Podstawowym założeniem oraz głównym celem rehabilitacji pacjentów leczonych psychiatrycznie jest usprawnianie fizyczne, emocjonalne i intelektualne, aby przede wszystkim poprawić ich komfort życia i codzienne funkcjonowanie. Hospitalizacja, która często trwa wiele miesięcy, nasila u tych pacjentów izolację zarówno od środowiska rodzinnego, jak i zawodowego. W pracy interdyscyplinarnego zespołu specjalistów powinno dążyć się do kompleksowego leczenia terapeutycznego obejmującego nie tylko farmakoterapię, ale również psychoterapię i rehabilitację. Jest to związane z opracowaniem indywidualnego programu fizjoterapeutycznego dla każdego pacjenta z uwzględnieniem jego aktualnego stanu zdrowia oraz chorób współistniejących. Rehabilitacja powinna skupiać się na aktywności fizycznej, która będzie miała na celu poprawę sprawności fizycznej chorego. Program rehabilitacji powinien być wdrażany już na etapie pobytu pacjenta w szpitalu i kontynuowany w warunkach ambulatoryjnych po jego wypisie. Zarówno ćwiczenia fizyczne, jak i różne rodzaje sportu i rekreacji stanowią ważną składową terapii, gdyż korzystnie wpływają na nastrój i samoocenę chorych, ale także na kontakty międzyludzkie.

Zdjęcia: archiwum prywatne, EyeEm Mobile GmbH/iStock/Getty Images Plus/Getty Images, Marinesea/iStock/Getty Images Plus/Getty Images, Tomasz Śmigla/iStock/Getty Images Plus/Getty Images