Elektrowstrząsy w praktyce klinicznej

Pracuję w ośrodku medycznym, w którym zabiegi elektrowstrząsowe są wykonywane od kilkudziesięciu lat, systematycznie w liczbie przekraczającej 700 zabiegów rocznie, kieruję też prężnie działającą Pracownią Elektrowstrząsów. Regularnie spotykam się z pytaniami lekarzy, którzy przedstawiają przypadki swoich pacjentów, pytając o możliwość zastosowania u nich terapii elektrowstrząsowej (EW) i ryzyko z nią związane. W tym artykule omówione zostanie zastosowanie EW w konkretnych sytuacjach medycznych z uwzględnieniem równocześnie najczęściej zadawanych przez klinicystów pytań i wyjaśnienia ich wątpliwości.

80-letni pacjent był leczony od przeszło 40 lat z rozpoznaniem zaburzeń depresyjnych nawracających. Od pięciu lat pomimo wielokrotnych modyfikacji leczenia farmakologicznego nie udało się uzyskać pełnej remisji. Leczenie farmakologiczne dodatkowo komplikowały występujące u pacjenta powikłania:

■ podczas terapii cytalopramem obserwowano hiponatremię,

■ podczas terapii paroksetyną wystąpiły zaburzenia akomodacji gałki ocznej na widzenie z bliska (nieostre widzenie) oraz trudności w oddawaniu moczu wynikające z działania antycholinergicznego leku,

■ podczas terapii wenlafaksyną zarówno przy włączeniu leku, jak i przy próbie podwyższenia dawki występowały masywne wahania ciśnienia tętniczego, które były powodem przerwania kuracji tym lekiem, zaś przy próbie potencjalizacji leczenia poprzez dołączenie lamotryginy pojawiła się wysypka.

U pacjenta od niemal dwóch lat utrzymują się objawy depresyjne, upośledzające codzienne funkcjonowanie. Jego stan fizyczny jest obecnie stabilny: jest leczony z powodu nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, przerostu gruczołu krokowego. Pacjent 10 lat temu przebył zawał mięśnia sercowego, jest wydolny krążeniowo-oddechowo.

35-letnia pacjentka, dotąd nieleczona psychiatrycznie, została przyjęta do szpitala z rozpoznaniem epizodu depresyjnego ciężkiego z objawami psychotycznymi w stanie wyniszczenia spowodowanego odmową przyjmowania z pobudek psychotycznych posiłków i płynów. Na oddziale pacjentka była zastygająca, w bardzo trudnym kontakcie logiczno-słownym, wypowiadała pojedyncze treści urojeniowe, głównie urojenia winy, kary oraz urojenia religijne. Pacjentka potwierdzała zamiary samobójcze, miała poczucie, że „śmierć stanowi jedyne rozwiązanie jej sytuacji”.

36-letnia pacjentka, będąca w ósmym miesiącu ciąży, została przyjęta do szpitala z objawami ciężkiej depresji, po tym jak z pobudek psychotycznych zamierzała popełnić samobójstwo rozszerzone (w tym celu nabyła przez internet znaczną ilość trucizny – cyjanku potasu). U pacjentki utrzymuje się lęk, niepokój, obniżenie nastroju, spowolnienie psychoruchowe, wypowiada ona rozliczne treści urojeniowe, potwierdza myśli i zamiary samobójcze.

35-letnia pacjentka jest od 10 lat leczona z powodu padaczki. Siedem lat temu rozpoznano u niej ponadto chorobę afektywną dwubiegunową. W przebiegu choroby dominują długotrwałe i lekooporne epizody depresyjne. Ostatni epizod depresyjny trwa już niemal dwa lata, przy czym w ciągu ostatniego pół roku pomimo modyfikacji leczenia farmakologicznego objawy depresyjne stopniowo się nasilają. Pacjentka niemal całe dnie spędza bezczynnie w łóżku, nie jest w stanie pracować ani normalnie funkcjonować. Pacjentka aktualnie przyjmuje równocześnie cztery leki normotymiczne (karbamazepina, lamotrygina, gabapentyna, kwetiapina).