Co znajdziesz w artykule?

Ciąża jest stanem, w którym dochodzi do unikalnej kombinacji stresu fizycznego, fizjologicznego i psychologicznego. Kobiety w tym okresie są narażone na większe ryzyko wystąpienia depresji, szczególnie jeśli chorowały na nią wcześniej, a przed zajściem w ciążę przerwały skuteczną farmakoterapię.

Spis treści

Objawy depresji rozwijają się u ok. 10 proc. kobiet w ciąży, jednak zaledwie 20 proc. z nich otrzymuje właściwe leczenie. Największe ryzyko depresji występuje w II i III trymestrze ciąży, a u ponad połowy kobiet objawy utrzymują się także po porodzie. 1 Nieleczona lub niewłaściwie leczona depresja u matki może prowadzić do zachowań zagrażających, takich jak niedożywienie, zaniechanie prenatalnej opieki medycznej, używanie substancji psychoaktywnych, a także do podjęcia próby samobójczej.

Ponadto depresja stanowi czynnik ryzyka poronienia, stanu przedrzucawkowego, przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej, a nawet śmierci płodu. 2 Poniżej przedstawiono przegląd literatury dotyczącej możliwości leczenia depresji jednobiegunowej w ciąży.

Farmakoterapia

Badając potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w okresie ciąży, często trudno jest oddzielić skutki ich działania od wpływu samej depresji na zdrowie kobiety i jej dziecka. Jednoznaczna ocena wpływu pojedynczej substancji, np. leku przeciwdepresyjnego, może być w praktyce utrudniona. Wykazano, że ponad 80 proc. kobiet przyjmuje podczas ciąży, poza preparatami witaminowymi, przynajmniej jedną dawkę jakiegoś leku. 3 W ostatnich latach zwiększyła się liczba kobiet przyjmujących leki przeciwdepresyjne w ciąży – szacuje się, że stosuje je od 2 do 6 proc. pacjentek. 4 Stosowanie leków przeciwdepresyjnych w ciąży nadal budzi wiele kontrowersji, a wyniki badań dotyczących ich bezpieczeństwa często dają niejednoznaczne lub sprzeczne wyniki.

W metaanalizie uwzględniającej łącznie 3567 pacjentek wykazano, że odsetek poronień był większy u kobiet przyjmujących w czasie ciąży leki przeciwdepresyjne niż u tych, które nie otrzymywały leczenia (12,4 v. 8,7 proc.). 5 Interpretując te wyniki, należy jednak uwzględnić fakt, że czynniki zakłócające, takie jak palenie papierosów, używanie substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu, oraz wiek pacjentek, były w różnym stopniu kontrolowane w badaniach włączonych do metaanalizy. Nie ma także jednolitego stanowiska w sprawie potencjalnego działania teratogennego leków przeciwdepresyjnych, chociaż wielu badaczy podkreśla, że jeśli takie istnieje, to jest niewielkie i większość kobiet rodzi zdrowe dzieci. 6

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD)

Istnieje pogląd, że trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne ze względu na najdłuższe praktyczne doświadczenie w ich stosowaniu są najbezpieczniejszym wyborem w leczeniu depresji u kobiet w ciąży. American Psychiatric Association oraz American College of Obstetricians and Gynecologists we wspólnym raporcie konkludują, że większość badań nie wykazała związku między przyjmowaniem TLPD w ciąży i rozwojem strukturalnych malformacji u płodu. 7 Wydaje się, że bezpieczeństwo stosowania TLPD w ciąży może być porównywalne, jednak nie większe niż selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). 8 Ekspozycja na obie wymienione grupy leków w III trymestrze ciąży wiązała się z większym ryzykiem zespołu niewydolności oddechowej, zaburzeń metabolicznych i endokrynologicznych u dziecka.

W 2010 roku opublikowano natomiast badanie z najliczniejszą jak dotąd opisaną grupą pacjentek przyjmujących TLPD w czasie ciąży (n = 1662, w tym klomipramina n = 1208). 9 Oceniano blisko 15 tys. kobiet w ciąży przyjmujących leki przeciwdepresyjne. Wykazano, że ekspozycja na TLPD w ciąży daje u noworodka powikłania porównywalne lub poważniejsze niż w przypadku SSRI i innych leków przeciwdepresyjnych. Stosowanie TLPD skutkowało tendencją do większego ryzyka przedwczesnego porodu i niższej masy urodzeniowej w porównaniu z SSRI. Zarówno leczenie TLPD, jak i SSRI wiązało się z częstszym występowaniem hipoglikemii, zaburzeń oddychania i niskiej punktacji w skali Apgar u noworodków. Zwiększone ryzyko wystąpienia żółtaczki obserwowano natomiast u dzieci matek leczonych TLPD i innymi lekami przeciwdepresyjnymi, ale nie SSRI.

Stwierdzono także, że ryzyko powstania poważnych malformacji układu sercowo-naczyniowego, szczególnie ubytku przegrody międzykomorowej lub międzyprzedsionkowej, jest istotnie wyższe tylko dla TLPD i jednego SSRI – paroksetyny. Japońscy badacze opisali przypadek wydłużenia odcinka QTc w EKG i częstoskurczu wielopostaciowego (torsades de pointes) u noworodka, którego matka w czasie ciąży przyjmowała klomipraminę. 10 Wydaje się, że stosowanie właśnie tego leku spośród TLPD wiąże się z największym ryzykiem powstania wrodzonych wad układu sercowo-naczyniowego. 11 Powyższe obserwacje i powszechna wiedza o znacznej toksyczności TLPD w przypadku przedawkowania budzą aktualnie uzasadnione wątpliwości co do wysokiego bezpieczeństwa stosowania tej grupy leków w czasie ciąży.

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI)

SSRI są najczęściej przepisywanymi lekami przeciwdepresyjnymi u kobiet w ciąży, 12 jednak dane dotyczące ich bezpieczeństwa nadal pozostają niejednoznaczne. Część badań wskazuje na zwiększone ryzyko wad wrodzonych u dzieci matek stosujących leki z tej grupy podczas ciąży. W opublikowanym przez szwedzkich badaczy raporcie wskazano na istnienie zwiększonego ryzyka wrodzonych wad serca wśród dzieci, których matki przyjmowały w czasie ciąży paroksetynę. 13 Szczególnie dotyczyło to wad przegrody międzyprzedsionkowej i międzykomorowej. W jednym badaniu wykazano natomiast, że dzieci poddane in utero ekspozycji na kombinację SSRI i benzodiazepin miały istotnie częściej wrodzone wady serca niż dzieci nienarażone na te substancje. Podobnego efektu badacze nie zaobserwowali w przypadku, gdy matki przyjmowały w ciąży jedynie SSRI. 14

Ostatnio opublikowano także badania na dużych grupach pacjentek i ich wyniki nie potwierdzają większego ryzyka wrodzonych wad serca u dzieci kobiet stosujących w ciąży leki przeciwdepresyjne, w tym SSRI. Nie potwierdzono również opisywanego wcześniej większego ryzyka wrodzonych anomalii w układzie sercowo-naczyniowym w przypadku stosowania przez matki paroksetyny. 15 Niejednoznaczne są ponadto wyniki kilku badań analizujących ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków urodzonych przez matki stosujące w ciąży leki przeciwdepresyjne. Jednak w części z nich wykazano istnienie takiej zależności. 6

Istnieją też doniesienia o zwiększonym ryzyku krwawienia z dróg rodnych w okresie poporodowym u kobiet, które w ostatnim miesiącu ciąży przyjmowały SNRI oraz SSRI. 16 Część badaczy nie zaobserwowała jednak większego ryzyka krwawienia w okresie poporodowym. 17 Według American Psychiatric Association w przypadku, gdy paroksetyna jest jedynym dotychczas stosowanym lekiem, zmiana w czasie ciąży na inny, bezpieczniejszy, może być uzasadniona. Jednak gdy efekt kliniczny udało się uzyskać dopiero podczas leczenia paroksetyną, po kilku nieskutecznych kuracjach innymi lekami, zmiana leku przeciwdepresyjnego nie jest zalecana.

Od dawna znany jest zespół abstynencyjny u noworodków, których matki przyjmowały w III trymestrze ciąży leki przeciwdepresyjne – TLPD, ale także SSRI i SNRI. 18 Zespół ten rozwija się najczęściej w ciągu 48 godzin po porodzie. Jego przebieg jest zwykle łagodny i samoograniczający się. Objawy obejmują bezsenność, pobudzenie, drżenie, zaburzenia napięcia mięśniowego, problemy z karmieniem, biegunki, wymioty, dysregulację temperatury ciała, tachypnoe, niewydolność oddechową, przekrwienie błony śluzowej nosa, sinicę i drgawki. W większości przypadków ustępują w ciągu trzech dni, ale mogą utrzymywać się do czterech tygodni. Jak dotąd nie jest znana metoda zapobiegania rozwojowi tego powikłania. Redukcja dawki leku lub jego odstawienie przed porodem bywa praktykowane, ale część badaczy uważa, że takie postępowanie nie wpływa istotnie na ryzyko rozwoju objawów. 19

Donoszono także o zwiększonym ryzyku stanu przedrzucawkowego u kobiet stosujących SSRI. Wiadomo natomiast, że sama depresja stanowi czynnik ryzyka tego powikłania ciąży. Palmsten i wsp. 20 w dużym badaniu kohortowym wykazali, że u zdrowych kobiet w ciąży ryzyko stanu przedrzucawkowego wynosiło 4,7 proc. Wśród pacjentek z depresją, które nie otrzymywały podczas ciąży leczenia przeciwdepresyjnego, oraz tych, które otrzymywały leki z grupy SSRI, ryzyko było większe niż u kobiet zdrowych i wynosiło 5,4 proc. Największe narażenie na rozwój stanu przedrzucawkowego obserwowano u matek przyjmujących SNRI i TLPD (8,8 v. 10,7 proc.).

Pojawiły się także publikacje sugerujące związek między stosowaniem SSRI u matek w czasie ciąży i zwiększonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń ze spektrum autyzmu u ich dzieci. 21, 22 Inni badacze nie potwierdzili tej zależności. 23 Istnieje także hipoteza, że to nie stosowane leki, ale nasilone objawy depresyjne u matek mogą mieć wpływ na zwiększenie ryzyka autyzmu u dzieci. Przyczyna tej zależności pozostaje niejasna i wymaga dalszych pogłębionych badań.

Obecnie SSRI, z wyjątkiem paroksetyny, można uznać za leki pierwszego wyboru w przypadku konieczności leczenia farmakologicznego w ciąży.

Bupropion

Bupropion jest inhibitorem zwrotnego wychwytu noradrenaliny i dopaminy, pozbawionym istotnej klinicznie aktywności serotoninergicznej. Ma zastosowanie w leczeniu depresji oraz uzależnienia od nikotyny. Food and Drug Administration (FDA) sklasyfikowała go w kategorii C pod względem bezpieczeństwa w ciąży. Producent leku utworzył rejestr pacjentek stosujących bupropion w I trymestrze ciąży, w którym opisano wrodzone anomalie rozwojowe w latach 1997-2008 u 24 spośród 675 dzieci (3,8 proc.). 24 Wrodzone wady serca obserwowano u dziewięciu spośród nich (1,9 proc.). Istnieją doniesienia o występowaniu wrodzonego zwężenia drogi odpływu lewej komory (left ventricular outflow tract obstruction – LVOTO) u dzieci matek przyjmujących bupropion w I trymestrze ciąży. W retrospektywnym badaniu kohortowym Cole i wsp. 25 wykazali, że rozpowszechnienie wad wrodzonych układu sercowo-naczyniowego u dzieci matek leczonych bupropionem w I trymestrze jest porównywalne z rozpowszechnieniem wśród dzieci kobiet, które otrzymywały w tym czasie inne leki przeciwdepresyjne, oraz kobiet stosujących bupropion po I trymestrze ciąży.

Alwan i wsp. 26 analizowali dużą kohortę dzieci z wrodzonymi wadami serca, w której wykazali pozytywną korelację między przyjmowaniem przez matkę w ciąży bupropionu i występowaniem LVOTO. Nie wykazano natomiast takiego związku u dzieci z innymi wrodzonymi wadami serca. Jednocześnie autorzy podkreślają, że nawet mimo dwukrotnie większego ryzyka LVOTO bezwzględne ryzyko malformacji układu sercowo-naczyniowego u dzieci matek stosujących bupropion w I trymestrze ciąży jest niskie.

W opublikowanym w 2016 roku badaniu oceniano transfer łożyskowy in vivo bupropionu i jego aktywnych metabolitów. 27 Materiał biologiczny pobierano od matek przy porodzie, co dało możliwość sprawdzenia także ciągłej ekspozycji płodu na lek przyjmowany przez matkę. W tym celu oceniano stężenie bupropionu i jego metabolitów w osoczu krwi pępowinowej oraz w płynie owodniowym. Wykazano, że zarówno bupropion, jak i jego aktywne metabolity pokonują, choć w niższych stężeniach niż w krwiobiegu matki, barierę łożyskową, jednak stężenie metabolitów w osoczu krwi pępowinowej było wyższe niż leku macierzystego. To sugeruje większą ekspozycję płodu na metabolity, które są farmakologicznie mniej aktywne od bupropionu. Wykryto także obecność badanych substancji w płynie owodniowym. Uzyskane wyniki wskazują na istnienie nie tylko wczesnej, lecz także ciągłej ekspozycji na bupropion, a przede wszystkim jego metabolity in utero.

Inne leki

Istnieje znacznie mniej informacji w literaturze naukowej na temat bezpieczeństwa stosowania w ciąży tzw. leków przeciwdepresyjnych nowej generacji w porównaniu z TLPD i SSRI. Winterfeld i wsp. 28 w prospektywnym badaniu kohortowym porównywali wyniki stosowania w ciąży mirtazapiny i SSRI (łącznie n = 357) w odniesieniu do nieleczonej, zdrowej grupy kontrolnej (n = 357). Obserwowano zbliżony odsetek wad wrodzonych u dzieci pacjentek leczonych mirtazapiną i SSRI (4,5 v. 4,2). Surowy współczynnik poronień nie różnił się istotnie w badanych grupach. Skutki ekspozycji na mirtazapinę w czasie ciąży były podobne do obserwowanych u kobiet leczonych SSRI.

Einarson i wsp. 29 oceniali 147 kobiet, które w I trymestrze ciąży przyjmowały trazodon lub nefazodon, przy czym 35 proc. z nich kontynuowało tę terapię do końca ciąży. Odnotowano 20 (13,6 proc.) spontanicznych poronień. Wady wrodzone stwierdzono u dwojga spośród urodzonych dzieci, co może sugerować, że trazodon i nefazodon przyjmowane w ciąży nie zwiększają istotnie ryzyka wrodzonych malformacji u płodu. Jednak wyniki należy interpretować ostrożnie, ponieważ nie ma wielu doniesień na temat bezpieczeństwa tych leków w ciąży.

Duloksetyna jest inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny sklasyfikowanym pod względem bezpieczeństwa w ciąży przez FDA w kategorii C. Z niewielu dostępnych badań wynika, że stosowanie duloksetyny w ciąży wiąże się z większym ryzykiem spontanicznych poronień. Ponadto ryzyko wad wrodzonych u płodów poddanych w czasie ciąży ekspozycji na ten lek nie jest prawdopodobnie większe niż w populacji ogólnej (2-3 proc.). 30

Elektrowstrząsy (EW)

Terapia elektrowstrząsowa jest nadal istotną i skuteczną opcją terapeutyczną dla pacjentek doświadczających w okresie ciąży poważnych zaburzeń psychicznych, z dużym ryzykiem samobójczym, psychozą, pobudzeniem, ryzykiem poważnych powikłań somatycznych w wyniku niedożywienia lub odwodnienia oraz dla kobiet niereagujących na farmakoterapię. Leiknes i wsp. 31 dokonali przeglądu 67 publikacji opisujących stosowanie EW u łącznie 169 kobiet w ciąży leczonych tą metodą na przestrzeni lat 1942-1970 oraz 1970-2013. Znaczną część włączonych do przeglądu badań stanowiły starsze opisy przypadków. Depresja, także z objawami psychotycznymi, była wskazaniem do terapii EW u 63 proc. z nich. Część z opisywanych pacjentek miała kurację EW prowadzoną podczas całej ciąży, 16 proc. kobiet było leczonych w I trymestrze, 54 proc. w II trymestrze ciąży. W analizowanych doniesieniach nie opisano ani jednego przypadku śmiertelnego wśród kobiet w ciąży leczonych EW. Wskaźnik śmiertelności dzieci dla wszystkich lat wynosił 7,1 proc. (12/169).

Podczas kuracji EW opisywano łącznie 67 różnych zdarzeń niepożądanych u 169 kobiet, m.in. krwawienie z dróg rodnych (częściej w I trymestrze), skurcze macicy, bóle brzucha, stan przedrzucawkowy, zabarwienie płynu owodniowego smółką, przedwczesny poród oraz cięcie cesarskie. Donoszono także o jednym przypadku stanu padaczkowego u matki skutkującym ostatecznie śmiercią dziecka. Przedwczesny poród między 29. a 37. tygodniem ciąży opisano u 28 proc. kobiet. Wśród 148 dzieci i płodów kobiet leczonych EW opisano łącznie 35 działań niepożądanych – najczęściej obserwowano zwolnienie czynności serca płodu (43 proc.; 15/34). Poronienie/śmierć noworodka opisano w ośmiu przypadkach, a malformacje płodu w siedmiu. Część autorów podaje, że odsetek poronień u kobiet leczonych EW w ciąży nie jest większy niż w populacji ogólnej 32 oraz że z tą formą leczenia wiąże się mniejsze ryzyko poronień niż podczas farmakoterapii. 33

Elektrowstrząsy są nadal wskazywane jako skuteczna i relatywnie bezpieczna, zarówno dla matki, jak i dla dziecka, metoda leczenia poważnych zaburzeń psychicznych w ciąży. Anderson i Reti 34 w przeglądzie aż 339 przypadków kobiet leczonych EW odnaleźli 24 przypadki komplikacji u płodu lub noworodka. W innym retrospektywnym badaniu oceniającym bezpieczeństwo EW u 27 kobiet leczonych na przestrzeni lat 2005-2012 nie odnotowano żadnego przypadku przedwczesnego porodu, a 88,9 proc. noworodków nie miało żadnych problemów zdrowotnych. 35 Niedawno opublikowano także przegląd 32 przypadków stosowania EW w I trymestrze ciąży. 36 Autorzy ocenili metodę jako relatywnie bezpieczną w tym okresie ciąży, choć opisywano takie zdarzenia niepożądane jak krwawienie z dróg rodnych, poronienie oraz samoograniczające się skurcze macicy. Kuracja EW pacjentki w ciąży powinna być prowadzona przy ścisłej współpracy doświadczonych klinicystów z zakresu ginekologii i położnictwa, anestezjologii i psychiatrii.

Inne niefarmakologiczne metody leczenia

Dowody z kontrolowanych badań wskazują, że psychoterapia interpersonalna i behawioralno-poznawcza może być skuteczna w leczeniu objawów depresji występujących w okresie ciąży. 37 Metaanaliza 27 badań wykazała pewną skuteczność psychoterapii behawioralno-poznawczej w leczeniu depresji w ciąży, jednak efekt terapeutyczny był określany jako mały lub średni. 38 Opisywano kazuistyczne dobre efekty psychoterapii psychodynamicznej i psychoanalitycznej w leczeniu depresji u kobiet w ciąży. 39 Obecnie jest w toku wieloośrodkowe prospektywne badanie porównujące skuteczność terapii kognitywnej po odstawieniu SSRI oraz leczenia farmakologicznego w zapobieganiu nawrotom depresji w ciąży. 40

Aktywność fizyczna nie była rozważana jako odrębna metoda leczenia depresji w ciąży. Wyniki małych badań sugerują, że nasilenie objawów depresyjnych może się zmniejszyć pod wpływem ćwiczeń fizycznych u kobiet, które wcześniej nie były aktywne fizycznie. 41

Terapia światłem stosowana codziennie przez godzinę w czasie 30 dni skutkowała 49-proc. zmniejszeniem nasilenia objawów depresyjnych u 16 badanych kobiet w ciąży. 42 W większym randomizowanym badaniu obserwowano istotną statystycznie przewagę fototerapii nad placebo w zmniejszeniu nasilenia objawów depresji w ciąży (81,3 v. 45,5 proc.) w ciągu pięciu tygodni. 43 Opisywano także zachęcającą skuteczność i dobrą tolerancję powtarzalnej przezczaszkowej stymulacji magnetycznej, 44 jednak metoda ta wymaga dalszych randomizowanych badań oceniających jej skuteczność w leczeniu depresji w ciąży. Przegląd badań z bazy Cochrane dotyczących skuteczności fototerapii, akupunktury, masażu oraz suplementacji kwasami omega-3 wskazuje, że ich wyniki są niewystarczające, aby rekomendować te metody w leczeniu depresji w ciąży. 45

Podsumowanie

Wyniki ostatnich badań wskazują, że nawet przy potencjalnie zwiększonym ryzyku wrodzonych malformacji lub innych działań niepożądanych całkowite ryzyko związane ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w ciąży jest niskie. Przy wyborze leku przeciwdepresyjnego należy uwzględnić takie czynniki jak:

  • objawy kliniczne depresji,
  • dotychczasowa historia leczenia przeciwdepresyjnego,
  • wiek ciąży,
  • profil bezpieczeństwa potencjalnego leku.


Ciężki przebieg depresji, z dużym ryzykiem samobójczym, ubytkiem masy ciała stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do przerwania leczenia przeciwdepresyjnego mimo istniejącej ciąży. 7 Odstawienie leku w takim przypadku wiąże się z dużym ryzykiem nawrotu lub nasilenia objawów depresji oraz pogorszeniem stanu somatycznego pacjentki, a także ryzykiem podjęcia próby samobójczej. W prospektywnym naturalistycznym badaniu wykazano, że spośród 82, które utrzymały w czasie ciąży leczenie przeciwdepresyjne, 26 proc. (n = 21) miało nawrót objawów dużej depresji w porównaniu z 68 proc. (n = 44) z 65 pacjentek, które odstawiły leki. 46

U kobiet z depresją, które planują zajście w ciążę, można rozważyć odstawienie leków, jeśli objawy depresji nie występują przez co najmniej sześć miesięcy lub jeśli są jedynie łagodnie nasilone. W przypadku podjęcia decyzji o przerwaniu leczenia dawkę leku przeciwdepresyjnego należy redukować stopniowo o 25 proc. na jeden-dwa tygodnie. Ponadto pacjentka powinna być dokładnie monitorowana pod kątem ewentualnego nawrotu objawów choroby. Jeśli jest to możliwe, należy unikać stosowania leków przeciwdepresyjnych w I trymestrze ciąży.

Niezależnie od opisywanego w literaturze naukowej relatywnie dużego bezpieczeństwa leków przeciwdepresyjnych FDA klasyfikuje je jednak w kategoriach C lub D. Nie można zatem wskazać leku, który jest jednoznacznie uznany za bezpieczny dla matki i płodu. Z drugiej strony nie wykazano istotnej skuteczności alternatywnych, niefarmakologicznych metod leczenia, szczególnie w przypadku znacznego nasilenia objawów depresyjnych. Wyjątkiem pozostają elektrowstrząsy, które cechuje bez wątpienia wysoka skuteczność przy jednocześnie dobrym profilu bezpieczeństwa w leczeniu ciężkich epizodów depresji. Decyzję o wyborze rodzaju terapii dla pacjentki w ciąży należy podejmować ze szczególnie dużą rozwagą, ponieważ zarówno rozpoczęcie leczenia biologicznego, jak i jego zaniechanie może mieć niekorzystne skutki dla pacjentki i jej dziecka.

Abstract

ABSTRACT
There is controversy regarding the relationship between the use of antidepressants in pregnancy and increased risk of impaired fetal growth, shorter gestation, congenital defects or other complications. Although tricyclic antidepressants have been used longest, their status as the safest treatment for depression in pregnancy remains controversial. Currently, selective serotonin reuptake inhibitors, except paroxetine, are thought to be the treatment of choice in depression during pregnancy. Some authors have found them as very safe but others have described some complications and congenital defects. In contrast, knowledge about the use of other groups of antidepressants in pregnant women is limited. Moreover, there is still much controversy about non-pharmacological treatment of depression in pregnancy. This paper includes a review of the literature referring to pharmacological and non-pharmacological treatment of unipolar depression in pregnancy.


Keywords: depression, pregnancy, fetus, antidepressants, electroconvulsive therapy.

Piśmiennictwo
  1. 1. Bennett HA, Einarson A, Taddio A, Koren G, Einarson TR. Prevalence of depression during pregnancy: systematic review. Obstet Gynecol 2004;103:698-709
  2. 2. Grigoriadis S, VonderPorten EH, Mamisashvili L, Tomlinson G, Dennis CL, Koren G, Steiner M, Mousmanis P, Cheung A, Radford K, Martinovic J, Ross LE. The impact of maternal depression during pregnancy on perinatal outcomes: a systematic review and meta-analysis. J Clin Psychiatry 2013;74:e321-41
  3. 3. Headley J, Northstone K, Simmons H, Golding J. ALSPAC Study Team. Medication use during pregnancy: data from the Avon Longitudinal Study of Parents and Children. Eur J Clin Pharmacol 2004;60:355-661
  4. 4. Bakker MK, Kölling P, van den Berg PB, de Walle HE, de Jong van den Berg LT. Increase in use of selective serotonin reuptake inhibitors in pregnancy during the last decade, a population-based cohort study from the Netherlands. Br J Clin Pharmacol 2008;65(4):600-6
  5. 5. Hemels M, Einarson A, Koren G, Lanctot K, Einarson T. Antidepressant use during pregnancy and the rates of spontaneous abortions: a meta-analysis. Ann Pharmacother 2005;39(5):803-9
  6. 6. Chisolm MS, Payne JL. Management of psychotropic drugs during pregnancy. BMJ 2016;20:532:h5918. doi: 10.1136/bmj.h5918
  7. 7. Yonkers KA, Wisner KL, Stewart DE, Oberlander TF, Dell DL, Stotland N, Ramin S, Chaudron L, Lockwood C. The management of depression during pregnancy: a report from the American Psychiatric Association and the American College of Obstetricians and Gynecologists. General Hospital Psychiatry 2009;31:403-13
  8. 8. Davis RL, Rubanowice D, McPhillips H, Raebel MA, Andrade SE, Smith D, Yood MU, Platt R. Risks of congenital malformations and perinatal events among infants exposed to antidepressant medications during pregnancy. Pharmacoepidemiology and Drug Safety 2007;16:1086-94
  9. 9. Reis M, Källén B. Delivery outcome after maternal use of antidepressant drugs in pregnancy: an update using Swedish data. Psychological Medicine 2010; 5. doi:10.1017/S0033291709992194
  10. 10. Fukushima N, Nanao K, Fukushima H, Namera A, Miura M. A neonatal prolonged QT syndrome due to maternal use of oral tricyclic antidepressants. Eur J Pediatr 2016;175(8):1129-32. doi: 10.1007/s00431-016-2722-x
  11. 11. Gentile S. Tricyclic antidepressants in pregnancy and puerperium. Expert Opin Drug Saf 2014;13(2):207-25. doi: 10.1517/14740338.2014.869582
  12. 12. Andrade SE, Raebel MA, Brown J et al. Use of antidepressant medications during pregnancy: a multisite study. Am J Obstet Gynecol 2008;198:194.e1–194.e5
  13. 13. Kallen B, Otterblad Olausson P. Maternal use of selective serotonin re-uptake inhibitors in early pregnancy and infant congenital malformations. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol 2007;79:301-8
  14. 14. Oberlander TF. Major congenital malformations following prenatal exposure to serotonin reuptake inhibitors and benzodiazepines using population-based health data. Birth Defects Res B Dev Reprod Toxicol 2008;83:68-76
  15. 15. Huybrechts KF, Hernández-Díaz S, Avorn J. Antidepressant use in pregnancy and the risk of cardiac defects. N Engl J Med 2014;371(12):1168-9.doi: 10.1056/NEJMc1409203
  16. 16. Palmsten K, Hernández-Díaz S, Huybrechts KF, Williams PL, Michels KB, Achtyes ED, Mogun H, Setoguchi S. Use of antidepressants near delivery and risk of postpartum hemorrhage: cohort study of low income women in the United States. BMJ. 2013;347:f4877. doi: 10.1136/bmj.f4877
  17. 17. Kim DR, Pinheiro E, Luther JF, Eng HF, Dills JL, Wisniewski SR, Wisner KL. Is third trimester serotonin reuptake inhibitor use associated with postpartum hemorrhage? J Psychiatr Res 2016;73:79-85. doi: 10.1016/j.jpsychires.2015.11.005
  18. 18. Ferreira E, Carceller AM, Agogué C et al. Effects of selective serotonin reuptake inhibitors and venlafaxine during pregnancy in term and preterm neonates. Pediatrics 2007;119:52-9. doi:10.1542/peds.2006-2133pmid:17200271
  19. 19. Warburton W, Hertzman C, Oberlander TF. A register study of the impact of stopping third trimester selective serotonin reuptake inhibitor exposure on neonatal health ActaPsychiatrScand.2010;121:4719.doi:10.1111/j.16000447.2009.01490.xpmid:19878137
  20. 20. Palmsten K, Huybrechts KF, Michels KB, Williams PL, Mogun H, Setoguchi S, Hernández-Díaz S. Antidepressant use and risk for preeclampsia. Epidemiology 2013;24(5):682-91. doi: 10.1097/EDE.0b013e31829e0aaa
  21. 21. Croen LA, Grether JK, Yoshida CK, Odouli R, Hendrick V. Antidepressant use during pregnancy and childhood autism spectrum disorders. Arch Gen Psychiatry 2011;68:1104-12
  22. 22. Rai D, Lee BK, Dalman C, Golding J, Lewis G, Magnusson C. Parental depression, maternal antidepressant use during pregnancy, and risk of autism spectrum disorders: population based case-control study. BMJ 2013;346:f2059
  23. 23. Hviid A, Melbye M, Pasternak B. Use of selective serotonin reuptake inhibitors during pregnancy and risk of autism. N Engl J Med 2013;369:2406-15
  24. 24. GlaxoSmithKline Bupropion Pregnancy Registry. Final report: 1 September 1997 through 31 March 2008.Registry Report. Wilmington, NC, 2008
  25. 25. Cole JA, Modell JG, Haight BR et al. Bupropion in pregnancy and the prevalence of congenital malformations. Pharmacoepidemiol Drug Saf 2007;16:474-84. doi: 10.1002/pds.1296
  26. 26. Alwan S, Reefhuis J, Botto LD et al. Maternal use of bupropion and risk for congenital heart defects. Am J Obstet Gynecol 2010;202:1.e1-6
  27. 27. Fokina VM, West H, Oncken C, Clark SM, Ahmed MS, Hankins GD, Nanovskaya TN. Bupropion therapy during pregnancy: the drug and its major metabolites in umbilical cord plasma and amniotic fluid. Am J Obstet Gynecol 2016;215(4):497.e1-7. doi: 10.1016/j.ajog.2016.05.016
  28. 28. Winterfeld U, Klinger G, Panchaud A, Stephens S, Arnon J, Malm H, Te Winkel B, Clementi M, Pistelli A, Maňáková E, Eleftheriou G, Merlob P, Kaplan YC, Buclin T, Rothuizen LE. Pregnancy outcome following maternal exposure to mirtazapine: a multicenter, prospective study. J Clin Psychopharmacol 2015;35(3):250-9. doi: 10.1097/JCP.0000000000000309
  29. 29. Einarson A, Bonari L, Voyer-Lavigne S, Addis A, Matsui D, Johnson Y, Koren G. A multicentre prospective controlled study to determine the safety of trazodone and nefazodone use during pregnancy. Can J Psychiatry 2003;48(2):106-10
  30. 30. Andrade C. The safety of duloxetine during pregnancy and lactation. J Clin Psychiatry 2014;75(12):e1423-7. doi: 10.4088/JCP.14f09631
  31. 31. Leiknes KA, Cooke MJ, Jarosch-von Schweder L, Harboe I, Høie B. Electroconvulsive therapy during pregnancy: a systematic review of case studies. Arch Womens Ment Health 2015;18(1):1-39. doi: 10.1007/s00737-013-0389-0
  32. 32. Malhotra N, Vani, Malhotra P, Bhardwaj R. Modified electroconvulsive therapy during pregnancy. J Anaesthesiol Clin Pharmacol 2008;24(3):351-2
  33. 33. Kasar M, Saatcioglu O, Kutlar T. Electroconvulsive therapy use in pregnancy. J ECT 2007;23(3):183-4
  34. 34. Anderson EL, Reti IM. ECT in pregnancy: a review of the literature from 1941 to 2007. Psychosom Med 2009;71(2):235-42
  35. 35. Bulbul F, Copoglu US, Alpak G, Unal A, Demir B, Tastan MF, Savas HA. Electroconvulsive therapy in pregnant patients. Gen Hosp Psychiatry 2013;35(6):636-9. doi: 10.1016/j.genhosppsych.2013.06.008
  36. 36. Calaway K, Coshal S, Jones K, Coverdale J, Livingston R. A Systematic Review of the Safety of Electroconvulsive Therapy Use During the First Trimester of Pregnancy. J ECT. 2016; 20. [Epub ahead of print]
  37. 37. Claridge AM. Efficacy of systemically oriented psychotherapies in the treatment of perinatal depression: a meta-analysis. Arch Womens Ment Health 2014;17:3-15
  38. 38. Sockol LE, Epperson CN, Barber JP. A meta-analysis of treatments for perinatal depression. Clin Psychol Rev 2011;31:839-49
  39. 39. St-André M. Psychotherapy during pregnancy: opportunities and challenges. Am J Psychother 1993;47:572-90
  40. 40. Molenaar MN, Brouwer ME, Bockting CLH , Bonsel GJ , van der Veere ChN, Torij HW, Hoogendijk WJG, Duvekot JJ, Burger H, Lambregtse-van den Berg MP. Stop or go? Preventive cognitive therapy with guided tapering of antidepressants during pregnancy: study protocol of a pragmatic multicentre non-inferiority randomized controlled trial. BMC Psychiatry 2016;16:72. doi: 10.1186/s12888-016-0752-6
  41. 41. Gaston A, Prapavessis H. Tired, moody and pregnant? Exercise may be the answer. Psychol Health 2013;28:1353-69
  42. 42. Oren DA, Wisner KL, Spinelli M et al. An open trial of morning light therapy for treatment of antepartum depression. Am J Psychiatry 2002;159:666-9
  43. 43. Wirz-Justice A, Bader A, Frisch U et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled study of light therapy for antepartum depression. J Clin Psychiatry 2011;72:986-93
  44. 44. Hızlı Sayar G, Ozten E, Tufan E et al. Transcranial magnetic stimulation during pregnancy. Arch Womens Ment Health 2014;17:311-5
  45. 45. Dennis CL, Dowswell T. Interventions (other than pharmacological, psychosocial or psychological) for treating antenatal depression. Cochrane Database Syst Rev 2013;7:CD006795.pmid:23904069
  46. 46. Cohen LS, Altshuler LL, Harlow BL, Nonacs R, Newport DJ, Viguera AC, Suri R, Burt VK, Hendrick V, Reminick AM, Loughead A, Vitonis AF, Stowe ZN. Relapse of major depression during pregnancy in women who maintain or discontinue antidepressant treatment. JAMA 2006;295(5):499-507. Erratum in: JAMA. 2006 Jul 12;296(2):170

Następny artykuł:

Leczenie objawów depresyjnych u kobiet w ciąży – opcje terapeutyczne

dr n. med. Małgorzata Urban-Kowalczyk
dr n. med. Małgorzata Urban-Kowalczyk
Facebook Podziel się LinkedIn Dodaj do Linkedin Wyślij mailem Wyślij mailem
Ulubione Dodaj do ulubionych