Ze względu na udział jonu wapniowego w szeregu podstawowych procesów biologicznych jego zaburzenia wywierają istotny wpływ na funkcjonowanie organizmu człowieka. Ciężka hiperkalcemia jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji. Z klinicznego punktu widzenia istotna jest zatem znajomość najczęstszych przyczyn, objawów oraz postępowania w przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia w surowicy.

Podwyższone i niskie stężenie PTH – jakie podjąć działania

W przypadku podwyższonego stężenia PTH:[7]

■ niemal zawsze jest ono równoznaczne z nadczynnością przytarczyc,

■ należy wykluczyć niedobór witaminy D,

■ oceniamy stężenie kreatyniny i fosforanów, dobowe wydalanie wapnia z moczem,

■ stężenie fosforanów w surowicy typowo będzie poniżej normy w pierwotnej nadczynności przytarczyc,

■ dobowe wydalanie wapnia z moczem jest wysokie w pierwotnej nadczynności przytarczyc, a niskie w zespole hiperkalcemiczno-hipokalciurycznym,

■ wskazane jest wykonanie badania ultrasonograficznego jamy brzusznej – ocena, czy występuje kamica nerkowa,

■ następnie wykonujemy badania obrazowe w celu diagnostyki pierwotnej nadczynności przytarczyc (ultrasonografia przytarczyc, scyntygrafia).

Przy niskim stężeniu PTH badania różnicujące przyczyny hiperkalcemii powinny uwzględnić:

■ stężenie witaminy D,

■ elektroforezę białek surowicy i moczu (białko monoklonalne w szpiczaku mnogim),

■ stężenie PTHrP – możliwe jest oznaczenie w niektórych laboratoriach, sugerować może etiologię nowotworową,

■ aktywność enzymu konwertującego angiotensynę – sarkoidoza,

■ hormony tarczycy,

■ wykonanie badania radiologicznego klatki piersiowej – sarkoidoza, gruźlica,

■ badania obrazowe w celu wykrycia choroby nowotworowej z przerzutami do kości lub bez przerzutów.

Hiperkalcemia – do zapamiętania

■ Dwie najczęstsze przyczyny hiperkalcemii to pierwotna nadczynność przytarczyc i choroba nowotworowa.

■ W ich różnicowaniu największe znaczenie ma oznaczenie stężenia parathormonu.

■ Leczymy zawsze, gdy występują objawy lub gdy stężenie wapnia wynosi > 3,5 mmol/l niezależnie od objawów.

■ Pierwszym krokiem w postępowaniu przy hiperkalcemii jest przywrócenie euwolemii.

■ Rutynowo nie zaleca się stosowania diuretyków pętlowych.

■ Należy zachować ostrożność podczas stosowania bisfosfonianów przy upośledzonej funkcji nerek.