Pęcherzyca jest chorobą autoimmunizacyjną błon śluzowych lub skóry związaną z obecnością patogennych autoprzeciwciał w krążeniu skierowanych przeciw własnym cząsteczkom adhezyjnym komórek naskórka i nabłonka wielowarstwowego płaskiego. Przeciwciała (pemphigus), wiążąc się w naskórku lub błonach śluzowych, powodują akantolizę, czyli utratę łączności pomiędzy komórkami, w wyniku czego powstają śródnaskórkowe pęcherze. Patogenność przeciwciał pemphigus została wykazana na wielu modelach zwierzęcych i hodowlach komórkowych. Podanie dootrzewnowe gammaglobuliny pobranej od pacjenta do jednodniowego noworodka mysiego spowodowało tworzenie się pęcherzy i spełzanie naskórka, a więc zjawisko podobne do tego, jakie zachodzi u pacjentów chorych na aktywną pęcherzycę. Dowodzi to, że przeciwciała pemphigus mogą powodować chorobę. Ale występowanie przeciwciał nie jest jedynym czynnikiem powodującym chorobę. Zachorowalność na pęcherzycę zależy od predyspozycji do genetycznych reakcji autoimmunizacyjnych oraz od czynników wyzwalających, takich jak np. infekcje. Mogą to być również leki zawierające grupy tiolowe, głównie inhibitory konwertazy angiotensyny i D-penicylamina. W hodowlach komórkowych keratynocytów wykazano, że leki powodują dysocjację połączeń komórkowych, czyli chemiczną akantolizę. Jest prawdopodobne, że w warunkach in vivo krążące we krwi cząsteczki adhezyjne mogą wywoływać autoimmunizację. Innym czynnikiem wywołującym pęcherzycę może być dieta. Pacjenci powinni ograniczyć spożywanie pokarmów zawierających grupy tiolowe, czyli cebulę, czosnek, pora, mango i orzeszki ziemne. Wykazano, że odstawienie tych pokarmów u chorych na pęcherzycę powodowało spadek miana przeciwciał pemphigus i ustąpienie objawów choroby. Innym czynnikiem wyzwalającym jest światło słoneczne lub oparzenia skóry. W części przypadków nie jesteśmy jednak w stanie stwierdzić, co wywołało produkcję autoprzeciwciał. Zapadalność na pęcherzycę zwykłą wynosi w Europie jeden-pięć przypadków na milion osób rocznie. Choroba jest równie częsta u kobiet i mężczyzn. Ujawnia się najczęściej między 30. a 60. r.ż., ale może pojawić się u dzieci.

Rzadziej występujące w Polsce odmiany pęcherzycy:

■ Pęcherzyca bujająca (pemphigus vegetans). Bardzo rzadka odmiana pęcherzy zwykłej, która charakteryzuje się obecnością zmian brodawkujących, bujających i krostkowych. W odmianie Neumana stwierdza się zmiany brodawkujące wokół ust, a w odmianie Hallopeau zmiany krostkowe i bujające w dołach pachowych i fałdach pachwinowych.

■ Pęcherzyca powierzchowna, zwana liściastą. Błony śluzowe pozostają wolne od zmian, natomiast na skórze tworzą się powierzchowne, podrogowe pęcherze, ponieważ przeciwciała pemphigus są skierowane do antygenów występujących w górnych piętrach naskórka. Najczęściej choroba rozpoczyna się w rynnie łojotokowej przedniej i tylnej, czasami na twarzy, a nieleczona obejmuje całe ciało i prowadzi do erytrodermii. Ta odmiana pęcherzycy endemicznie występuje nad Amazonią w Brazylii, a postać nieendemiczna spotykana jest na całym świecie.

■ Pęcherzyca łojotokowa i rumieniowa. Jest ograniczoną odmianą pęcherzycy liściastej. Zmiany zlokalizowane są w górnej części klatki piersiowej i pleców, szczególnie w okolicach łojotokowych, a także na twarzy i skórze owłosionej głowy. Błony śluzowe są wolne. Zmiany skórne o charakterze pęcherzy o wiotkiej pokrywie szybko ulegają samoistnemu pękaniu i przekształcają się w miodowo-żółte strupy.

■ Pęcherzyca opryszczkowata. Obraz kliniczny przypomina dermatitis herpetiformis, a wyniki badań immunopatologicznych odpowiadają pęcherzycy. U większości chorych objawy są ograniczone do skóry, a antygenem jest desmogleina 1, natomiast u ok. 20 proc. stwierdza się zmiany śluzówkowe, a antygenem jest desmogleina 3.

■ Pęcherzyca IgA. Zmiany skórne mają charakter krost usadowionych na rumieniowej podstawie w odmianie SPD (subcorneal pustular dermatosis) oraz pęcherzyków o układzie obrączkowym na tułowiu w odmianie IEN (intra-epidermal neutrophilic type).