Trądzik pospolity – najnowsze metody leczenia

nadprodukcji i gromadzenia korneocytów. Nasilona sekrecja łoju sprzyja niedoborowi kwasu linolenowego, co wtórnie nasila komedogenezę. ^{4, 5, 6} Nadmierna produkcja i gromadzenie łoju oraz zamknięcie ujścia gruczołu łojowego sprzyjają kolonizacji bakteryjnej (ryc. 1-3). Mikrozaskórniki zamieszkuje przede wszystkim maczugowiec beztlenowy – Propionibacterium acnes. Inne to m.in. ziarniniak tlenowy – Staphylococcus epidermidis i drożdżak lipofilny – Pityrosporum ovale.

Ryc. 1. Trądzik piorunujący.

Ryc. 2. Trądzik skupiony.

Ryc. 3. Trądzik skupiony.

Leczenie trądziku

Terapia miejscowA

W leczeniu wykorzystuje się preparaty: przeciwłojotokowe, komedolityczne, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne (tab. 1).

Tabela 1. Konsensus leczenia trądziku.

Preparaty o działaniu przeciwłojotokowym

Reprezentowane są przez grupę lotionów, emulsji, zmywaczy oraz roztworów zawierających alkohol z dodatkiem 1-proc. tymolu, mentolu lub 2-3-proc. roztworu alkoholowego kwasu salicylowego. W większości spełniają funkcję pomocniczą i uzupełniają terapię ogólną lub inne środki stosowane lokalnie. Zwykle są dobrze tolerowane. Czasem jednak mogą powodować miejscowe podrażnienia skóry lub reakcje alergiczne.

Preparaty o działaniu komedolitycznym

Zaliczamy do nich: nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy, α-hydroksykwasy, kwas salicylowy, retinoidy. ^{2, 11}

Nadtlenek benzoilu jest związkiem utleniającym o działaniu komedolitycznym, keratolitycznym, przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym. Wskazaniem jest trądzik zaskórnikowy oraz grudkowo-krostkowy. Preparat może stanowić uzupełnienie innej metody leczenia. Działania niepożądane to najczęściej nadmierne złuszczanie, wysuszenie i obrzęk skóry. Zwykle stosuje się preparaty 5- i 10-proc. ^{12, 13}

Kwas azelainowy jest preparatem o działaniu komedolitycznym, a także słabym przeciwbakteryjnym. Zalecany w trądziku zaskórnikowym o małym lub średnim nasileniu. Lek jest dobrze tolerowany. Niekiedy obserwuje się pieczenie, świąd i zaczerwienienie skóry. Objawy te są przejściowe i ustępują w czasie leczenia. Stosując kwas azelainowy, można poddawać się ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. Według obecnych wytycznych szczególnie polecany jest w trądziku dorosłych kobiet, ale również w trądziku różowatym. ¹⁴

α-hydroksykwasy zaleca się w łagodnych i średnich postaciach trądziku pospolitego. W preparatach do użytku domowego stężenia kwasów są niskie (średnio do 15 proc.), wyższe przyjmuje się w gabinetach kosmetycznych i dermatologicznych. Uważa się, że najbardziej skuteczne i mające niewiele działań niepożądanych są stężenia 35-50 proc.

Kwas salicylowy stosowany jest w leczeniu trądziku z uwagi na jego działanie komedolityczne i keratolityczne, przeciwzapalne oraz odkażające. Najczęstsze są stężenia 0,5-3 proc. w 50 proc. alkoholu etylowego lub 20-30 proc. izopropanolowego. Nie jest wskazany u osób uczulonych na salicylany. Występuje także w preparatach złożonych, np. w połączeniu z cynkiem lub siarką, a także w dermokosmetykach. ⁶

Retinoidy miejscowe wskazane są w trądziku średnio i słabo nasilonym (trądzik zaskórnikowy i trądzik grudkowo-krostkowy). Wpływają na strukturę i morfologię skóry przez indukcję proliferacji keratynocytów. Hamują również występujący w trądziku proces ich nieprawidłowego złuszczania. Wzrost szybkości obrotu komórkowego powoduje przyspieszanie wzrostu i różnicowania mieszków włosowych, co ogranicza ich okluzję prowadzącą do powstawania mikrozaskórnika. Zwiększona proliferacja dotyczy przede wszystkim warstwy podstawnej i kolczystej naskórka. W trądziku mamy do czynienia z hiperproliferacją, której towarzyszy nadprodukcja tonofilamentów, desmosomów oraz keratyny K6 i K16. Komórki wykazujące ekspresję keratyny K6 i K16 powiększają się w trakcie przechodzenia na powierzchnię skóry, co prowadzi do zwężenia kanału wyprowadzającego i utrudnia usuwanie zawartości gruczołu łojowego na powierzchnię skóry.

Retinoidy stosowane miejscowo powodują, że rozmiar keratynocytów i ich przyleganie ulegają zmniejszeniu. Degradacja desmosomów powoduje ścieńczenie warstwy rogowej naskórka, spadek ilości tonofilamentów i wzrost autolizy keratynocytów. Pochodne witaminy A, poprzez rozluźnienie warstwy rogowej i zmniejszenie liczby korneocytów, przyczyniają się do zwiększenia przepuszczalności skóry dla preparatów przeciwtrądzikowych z innych grup. Przyspieszenie metabolizmu komórek mieszka włosowego powoduje lepszą penetrację leków stosowanych ogólnie, np. antybiotyków, do kanału mieszka (miejsca docelowego Propionibacterium acnes). ^{24, 25}

Środki należące do grupy preparatów tretynoiny i izotretynoiny były pierwszymi retinoidami stosowanymi miejscowo w leczeniu trądziku. Oddziałują na wszystkie typy receptorów RAR i RXR: naskórkowe, skórne i tkankowe. Mogą powodować miejscowe zaczerwienienie, uczucie pieczenia oraz objawy złuszczania skóry, zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia. Preparaty nasilają podrażnienia po naświetlaniu promieniowaniem ultrafioletowym i rentgenowskim. Są fotolabilne. Najczęściej stosuje się je w stężeniu 0,05 lub 0,025 proc. oraz w preparatach złożonych. ¹⁵

Obecnie uważa się, że najlepiej tolerowanym retinoidem miejscowym o największym potencjale przeciwzapalnym i immunoregulacyjnym jest adapalen, pochodna kwasu naftalenokarboksylowego. ¹⁷ Lek wpływa selektywnie na receptory naskórkowe RAR γ i RAR β. Adapalen powoduje mniej działań niepożądanych niż tretynoina i izotretynoina. Ponadto nie uwrażliwia skóry na działanie promieniowania UV. Jest fotostabilny. Posiada silne właściwości komedolityczne i przeciwzapalne.

Natomiast tazaroten, lek o działaniu selektywnym na receptory naskórkowe RAR γ i RAR β, działa przeciwzapalnie głównie poprzez hamowanie prozapalnych czynników transkrypcyjnych. Tazaroten przenika i gromadzi się w skórze właściwej oraz w niewielkim stopniu jest wykrywany w naczyniach krwionośnych i limfatycznych. Stężenia 0,1 i 0,05 proc. w postaci żelu są dobrze tolerowane. Obecnie w Polsce preparat jest zarejestrowany tylko do leczenia łuszczycy, ale z powodzeniem można go stosować off-label. ^{8, 13, 17} Środków tych nie stosuje się u kobiet w ciąży, chociaż wymogi dotyczące stosowania antykoncepcji nie zostały sprecyzowane. Leki tej grupy można kojarzyć z antybiotykami miejscowymi, nadtlenkiem benzoilu, kwasem azelainowym. Wówczas drugi lek należy stosować rano. Dodatkowo retinoidy mają działanie przeciwstarzeniowe (zwiększona synteza kolagenu), więc dobrze się sprawdzają w trądziku kobiet dorosłych. Tego typu właściwości zaobserwowano przede wszystkim przy stosowaniu 0,1 proc. tazarotenu. Retinoidy miejscowe są rekomendowane również do długotrwałej terapii podtrzymującej jako leki dobrze tolerowane i niewiążące się z wytwarzaniem oporności bakterii. ^{11, 13, 14} Leczenie miejscowymi retinoidami, ze względu na ich działanie drażniące, wymaga dokładnego poinformowania pacjenta o możliwych objawach niepożądanych terapii i sposobach ich minimalizacji.

Preparaty o działaniu przeciwbakteryjnym

Zalicza się do nich: erytromycynę, klindamycynę i tetracyklinę oraz wcześniej wymieniane nadtlenek benzoilu i kwas azelainowy.

Erytromycyna jest antybiotykiem makrolidowym o działaniu bakteriostatycznym. Wykazuje oporność krzyżową z linkomycyną i klindamycyną. Połączenie 3-proc. erytromycyny z 5-proc. nadtlenkiem benzoilu lub cynkiem zmniejsza ryzyko wykształcenia się szczepów opornych P. acnes. Stosowana miejscowo może wywołać działania niepożądane w postaci zaczerwienienia, świądu i nadmiernego wysuszenia skóry.

Klindamycyna jest antybiotykiem z grupy linkozamidów, fluoropochodną linkomycyny o działaniu bakteriostatycznym. Wykazuje oporność krzyżową z makrolidami. Miejscowo może powodować zaczerwienienie, świąd, łuszczenie skóry. Dobrze tolerowane i skuteczne jest połączenie klindamycyny i nadtlenku benzoilu.

Tetracyklina to antybiotyk z grupy tetracyklin, o szerokim spektrum działania bakteriostatycznego, m.in. w stosunku do P. acnes. Lek poprzez unieczynnianie lipaz bakteryjnych zmniejsza również zawartość wolnych kwasów tłuszczowych w skórze oraz działa przeciwzapalnie przez hamowanie aktywności granulocytów wielojądrzastych. Tetracyklina stosowana miejscowo może wywoływać rumień, pokrzywkę, nadwrażliwość na promieniowanie ultrafioletowe, złuszczanie skóry. Obecnie nie jest zalecana. ^{2, 4, 6, 11}

Zasady stosowania antybiotykoterapii

Zgodnie z konsensusem PTD antybiotyk miejscowy należy podawać nie dłużej niż 12 tygodni, tylko w terapii skojarzonej.

Stosowanie antybiotyku w monoterapii jest błędem w sztuce, zarówno w fazie aktywnego leczenia zmian trądzikowych, jak i w okresie terapii podtrzymującej.

Należy unikać jednoczesnego stosowania antybiotyków miejscowych i ogólnych (szczególnie w przypadku odmiennych chemicznie substancji) bez nadtlenku benzoilu, gdyż nie skutkuje to działaniem synergistycznym, a jedynie zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju antybiotykooporności. ^{6, 11, 15}

W leczeniu miejscowym acne zaleca się stosowanie łączne lub naprzemienne preparatów należących do grup leków o różnym mechanizmie działania. W przypadku wyłącznie terapii lokalnej poleca się zestawienie:

• antybiotyk z nadtlenkiem benzoilu lub bez niego rano i retinoid wieczorem,
• jeden preparat skojarzony wieczorem: połączenie adapalenu i nadtlenku benzoilu lub tretynoiny z klindamycyną.
• w łagodnych postaciach trądziku można również stosować preparat skojarzony: antybiotyk z nadtlenkiem benzoilu również tylko raz dziennie.

Takie postępowanie podnosi skuteczność leczenia poprzez zwiększenie penetracji leków, ograniczenie lekooporności, nasilenie działania przeciwzapalnego oraz zmniejszenie liczby objawów niepożądanych. ^{6, 16, 17, 18}

Leczenie ogólne trądziku

W terapii ogólnej trądziku wskazane są grupy leków podobne do stosowanych w leczeniu miejscowym, które charakteryzują się działaniem: przeciwłojotokowym, komedolitycznym, przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym.

Preparaty o działaniu przeciwłojotokowym

Leki przeciwłojotokowe do stosowania ogólnego to przede wszystkim leki hormonalne i retinoidy. ^{2, 17} Zaburzenia hormonalne są jednym z istotnych czynników etiologicznych trądziku. U kobiet i mężczyzn charakterystyczna jest nadwrażliwość gruczołów łojowych na androgeny. U kobiet zaburzenia mogą dotyczyć zarówno produkcji androgenów przez jajniki i nadnercza, jak i transportu osoczowego tych hormonów. Terapia hormonalna u kobiet z objawami trądziku i innymi cechami androgenizacji wymaga współpracy dermatologa i ginekologa. Zastosowanie mają tu preparaty antyandrogenne, takie jak: cyproterone acetate (octan cyproteronu) w połączeniu z estrogenami, rzadziej chlormadinone acetate (octan chlormadinonu) – samodzielnie lub w terapii z estrogenami.

Cyproteron oprócz działania antyandrogennego, polegającego na hamowaniu wpływu androgenów na narządy docelowe, wykazuje właściwości antygonadotropowe i gestagenne. Obecnie poleca się preparaty o niższych dawkach estrogenów w połączeniu z drospirenonem, który ma delikatne działanie moczopędne. Preparatów hormonalnych nie stosuje się w monoterapii, ale ich działanie antyandrogenne można wykorzystać jako działanie addytywne w przypadku zalecania antykoncepcji u pacjentek z włączonym retinoidem ogólnym (izotretynoiną). ^{1, 6, 7, 11, 18}

Do leczenia trądziku próbowano także wykorzystywać spironolakton – lek hipotensyjny o wtórnym działaniu antyandrogennym (blokuje receptory androgenowe i hamuje aktywność 5-α-reduktazy). Lek nie może być stosowany w monoterapii. W trakcie terapii konieczna jest skuteczna antykoncepcja. ¹⁸ Obecnie nie jest zalecany.

Retinoidy zalecane są we wszystkich postaciach trądziku (przeciwwskazaniem jest ciąża) jako terapia pierwszego rzutu, miejscowo lub ogólnie (trądzik skupiony). ⁶ Pochodne witaminy A, ze względu na wpływ na transkrypcję DNA, modyfikują wzrost i różnicowanie komórek, mają działanie immunomodulacyjne i przeciwnowotworowe. Retinoid hamuje także cykl komórkowy w sposób niezależny od receptorów i pobudza apoptozę sebocytów, bez indukcji podobnego zjawiska w keratynocytach. Blokuje również syntezę lipidów i wpływa na zmniejszenie produkcji androgenów. Działanie przeciwzapalne polega głównie na hamowaniu migracji neutrofilów, poprzez redukcję ekspresji MMP (kolagenaza, żelatynaza, stromielizyna, matrylizyna). Pochodne witaminy A hamują także czynnik transkrypcyjny AP-1, blokując w ten sposób metaloproteinazy macierzy zewnątrzkomórkowej, które przebudowują i rozkładają macierz skóry. Hamowanie przebudowy macierzy komórkowej, a także wzrost syntezy mukopolisacharydów, kolagenu i fibronektyny oraz hamowanie kolagenazy mają duże znaczenie w zmniejszaniu bliznowacenia, co jest unikatową cechą pochodnych witaminy A. ^{19, 20} Retinoidy powodują również zmianę monocytów w makrofagi CD209, które fagocytują Propionibacterium acnes.

Apoptoza sebocytów eliminuje komórki macierzyste sebocytów i komórki prekursorowe gruczołów łojowych – dzięki temu efekty działania leków tej grupy są długotrwałe lub nawet permanentne. Retinoidy dodatkowo oddziaływują na normalizację procesu dojrzewania i złuszczania keratynocytów, pobudzają angiogenezę oraz syntezę kolagenu, a także hamują produkcję anionów nadtlenkowych odpowiedzialnych za rozpad keratynocytów. ^{21, 22} Wpływ na dół „drabiny trądziku” hamuje tworzenie się mikrozaskórników, co skutkuje spadkiem możliwości rozwoju wykwitów zapalnych i niezapalnych. Izotretynoina zmniejsza także okołonaczyniową i tkankową ekspresję peptydów antybakteryjnych HNP 1-3, które wykazują aktywność w neutrofilach zmian zapalnych u pacjentów z trądzikiem i uważane są za jedną z możliwych przyczyn rozwoju acne. Kwas 13-cis-retinowy powoduje również wzrost aktywności komórek Langerhansa, których aktywność spada w trądziku, a także hamuje wywołaną przez dehydrogenazę 3-α-hydroksysteroidową oksydację, czego skutkiem jest spadek stężenia dihydrotestosteronu, który jest jednym z czynników pobudzających produkcję łoju. ^{11, 23}

Wskazaniem do stosowania systemowego retinoidów są wszystkie postaci trądziku, które nie reagują na inne formy terapii, a stanowią problem psychologiczny dla pacjenta.

Konsensus rekomenduje izotretynoinę jako lek pierwszego rzutu w trądziku skupionym. W innych postaciach acne jest lekiem kolejnego wyboru. Wskazaniem do stosowania doustnego retinoidu jest także progresja bliznowacenia w trądziku, pomimo zastosowania konwencjonalnego leczenia. ^{6, 11}

Izotretynoina jest lekiem o potwierdzonych właściwościach teratogennych. U kobiet lek włączany jest po uzyskaniu pełnej, świadomej zgody na stosowanie skutecznej metody antykoncepcyjnej 1 miesiąc przed leczeniem i do 2 miesięcy po zakończeniu terapii. Leczenie rozpoczyna się w 2.-3. dniu normalnego cyklu miesięcznego u kobiet lub po dwukrotnie negatywnej próbie ciążowej. Doustna antykoncepcja jest metodą najskuteczniejszą, lecz dopuszczalne są również inne metody (w takim wypadku najlepiej dwie, w tym jedna mechaniczna).

Ze względu na możliwe objawy niepożądane terapii przed włączeniem leku należy wykonać badania biochemiczne:

• morfologię krwi obwodowej z rozmazem,
• aminotransferazę asparginową, aminotransferazę alaninową, stężenie bilirubiny, GGTP,
• stężenie glukozy,
• stężenie triglicerydów i cholesterolu (HDL, LDL).

Jeśli wyniki są prawidłowe, badania należy powtarzać początkowo co miesiąc, a później co 2-3 miesiące. ^{6, 11, 27, 28, 29}

Mechanizm działania retinoidów na OUN pozostaje kontrowersyjny. Dlatego lek stosujemy ostrożnie u chorych z depresją i innymi schorzeniami psychiatrycznymi w wywiadzie. Liczne doniesienia na temat objawów niepożądanych w terapii ogólnej retinoidami skłaniają do bardzo ostrożnego dobierania chorych rozpoczynających leczenie. Początkowe dawki to ok. 0,5 mg/kg m.c./dobę. W pierwszej fazie może nastąpić pogorszenie stanu dermatologicznego. Po ok. 4 tygodniach dawkę należy skorygować między 0,1 a 1,0 mg/kg m.c./dobę. Całkowita dawka w czasie kuracji powinna wynosić ok. 120 mg/kg m.c. Przekroczenie dawki 150 mg/kg m.c. nie wpływa na zwiększenie efektywności leczenia. Uważa się, że trwała remisja zależy od sumarycznej dawki przyjętej przez pacjenta, natomiast nie ma na nią wpływu model terapii. Zarówno dłuższe leczenie niższymi dawkami, jak i krótsze dawkami wyższymi daje podobne efekty terapeutyczne. ^{30, 31}

U większości pacjentów trądzik ustępuje po jednej serii leczenia doustną izotretynoiną. W razie pojawienia się pojedynczych, słabo nasilonych wykwitów z reguły wystarcza doraźne leczenie miejscowe. Doświadczenie kliniczne wykazało, że w niektórych przypadkach terapię można kontynuować retinoidami miejscowymi, także w formie podtrzymującej. W przypadku poważnego nawrotu choroby leczenie można powtórzyć. Ze względu na okres eliminacji leku i możliwą dalszą poprawę stanu miejscowego pacjenta ponowne leczenie należy rozważać dopiero po ok. 2 miesiącach od zakończenia pierwszej kuracji. ^{34, 36}

Preparaty o działaniu przeciwbakteryjnym

Do leków stosowanych ogólnie o działaniu przeciwbakteryjnym zaliczamy m.in. antybiotyki (erytromycyna, roksytromycyna, klindamycyna, tetracyklina, doksycyklina, minocyklina, azytromycyna i in.) oraz wyżej wymienione retinoidy (na drodze pośredniej).

Erytromycyna jest makrolidem wskazanym w leczeniu odmiany grudkowo-krostkowej, odwróconej, piorunującej. Najczęściej spotykane objawy niepożądane to zaburzenie czynności przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty, bóle brzucha). Średnia dawka u dorosłych wynosi 0,25-0,5 g co 6 godzin. Ze względu na powszechne zalecanie tego leku dość często obserwuje się wykształcenie opornych szczepów Propionibacterium acnes. ^{2, 6} .

Roksytromycyna to makrolid o wydłużonym okresie działania. Hamuje biosyntezę białka na poziomie podjednostki 50S rybosomu. Średnia dawka u dorosłych wynosi 300 mg/dobę. ^{2, 6, 11}

Klindamycyna to linkozamid podawany ze wskazań podobnych, jak w przypadku wszystkich leków o działaniu przeciwbakteryjnym. Nie kojarzymy go z erytromycyną ze względu na efekt antagonistyczny. Klindamycyna najczęściej powoduje zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (w tym rzekomobłoniaste zapalenie jelit). Średnia dawka to 150-450 mg co 6 godzin. ^{2, 6, 11}

Lymecyklina to pochodna tetracykliny, stosunkowo dobrze tolerowana. Średnia dawka wynosi początkowo 600 mg/dobę w dwóch dawkach podzielonych, a następnie 300 mg/dobę.

Tetracyklina jest antybiotykiem o szerokim zakresie działania bakteriostatycznego oraz o działaniu przeciwzapalnym. Może wywoływać zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, jest fototoksyczny. Podawane dawki wynoszą 0,25-0,5 g co 8 godzin.

Doksycyklina to antybiotyk zaliczany do grupy tetracyklin o długim okresie działania bakteriostatycznego. Mechanizm ten polega na blokowaniu syntezy białka. Najczęstsze objawy niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego. U dorosłych z trądzikiem początkowo podajemy 200 mg/dobę, następnie 100 i 50 mg/dobę. ^{2, 6, 11, 12}

Minocyklina należy do tetracyklin, której mechanizm działania, przeciwwskazania i objawy niepożądane są podobne do całej grupy. Dodatkowo, ze względu na znaczną tendencję do odkładania, może dawać niebieskoszare przebarwienia skóry i błon śluzowych. Rejestrowano również przypadki schorzeń autoimmunologicznych indukowanych przez minocyklinę, jak: toczeń rumieniowaty, autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Lek nie jest zarejestrowany w Polsce.

Azytromycyna to antybiotyk azalidowy, pochodna erytromycyny o działaniu bakteriostatycznym, a w większych dawkach bakteriobójczym. Może powodować zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego oraz przejściowe podwyższenie wartości enzymów wątrobowych. Dawkowanie u dorosłych: 500 mg/dobę, a następnie 250 mg/dobę. ^{2, 6, 11, 12}

Preparaty o działaniu przeciwzapalnym

Działanie przeciwzapalne w trądziku wykazują: glikokortykosteroidy, dapson, kolchicyna, antybiotyki i retinoidy.

Glikokortykosteroidy podawane są zarówno we wczesnej, jak i późnej fazie zapalenia. Działanie ich jest objawowe. Leki tej grupy są jednak rzadko stosowane w leczeniu trądziku, najczęściej doogniskowo w przypadku nacieków, cyst i keloidów. Najczęściej włączane są w trądziku piorunującym w połączeniu z retinoidami i antybiotykiem.

Dapson jest lekiem z grupy sulfonów, o działaniu bakteriostatycznym i przeciwzapalnym. Wykazuje liczne objawy niepożądane, z których najczęstsza jest methemoglobinemia. Podawany w trądziku skupionym i piorunującym. ^{2, 6, 11}

Inne metody leczenia trądziku

Wśród różnego rodzaju leków uwzględnianych w terapii trądziku na uwagę zasługują także preparaty witaminowe, które są elementem uzupełniającym leczenie podstawowe. W zmianach skórnych o podłożu łojotokowym zaleca się głównie witaminy: PP, A, B2, B1, B6, C. ^{2, 4}

Cynk jest pierwiastkiem śladowym biorącym udział w metabolizmie komórkowym, procesach odpornościowych i wzroście organizmu. Spełnia funkcję w wielu schorzeniach dermatologicznych, takich jak:

• łysienie plackowate,
• łysienie złośliwe,
• atopowe zapalenie skóry,
• trądzik skupiony,
• trądzik grudkowo-krostkowy.

Podawany doustnie w dawce 0,4-1,2 g/dobę. Jest także składnikiem wielu preparatów do użytku miejscowego (np. cynk z erytromycyną).

W terapii trądziku stosuje się również: leczenie chirurgiczne, kriochirurgiczne i laseroterapię.

Leczenie chirurgiczne dotyczy głównie postaci trądziku skupionego. Polega na przecinaniu i oczyszczaniu torbieli ropnych.

Dermabrazja, podcinanie chirurgiczne, ostrzykiwanie kwasem hialuronowym, głębokie złuszczanie chemiczne, laseroterapia (głównie CO₂ i Er-YAG) wskazane są w celu usunięcia blizn potrądzikowych i nie powinny być stosowane w aktywnej postaci acne. ^{2, 4, 6}

W terapii dużą rolę odgrywa także pielęgnacja skóry, którą należy zmywać, usuwając nadmiar łoju, złuszczony naskórek, pot i makijaż. W tym celu należy stosować bardzo delikatne preparaty specjalnie dostosowane do skóry trądzikowej (płyny micelarne, żele i pianki lub bardzo delikatne mydła (kostki myjące) o kwaśnym pH 5,0-7,0). Wbrew powszechnym osądom bardzo ważne jest również nawilżanie skóry trądzikowej, często skłonnej do podrażnień. Preparaty nawilżające powinny być pozbawione emulgatorów, środków drażniących i substancji zapachowych. Działanie przeciwzaskórnikowe i przeciwłojotokowe, jak nadmieniono powyżej, mają także kremy, emulsje i roztwory zawierające α-hydroksykwasy (AHA) lub β-hydroksykwasy (BHA) wywierające przede wszystkim działanie keratolityczne (złuszczające), a w mniejszym stopniu także hamujące wydzielanie łoju. ^{6, 11} Dostępne środki pielęgnacyjne zawierają małe stężenia kwasu glikolowego, kwasu salicylowego, kwasu mlekowego, kwasu azelainowego, a także składowe o synergistycznym działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwłojotokowym (cytrynian trójetylu i linolan etylu).

Peelingi mają bardzo dobry efekt przeciwłojotokowy, wygładzający, a jednocześnie rozjaśniający (szare zabarwienie spowodowane nadmiernym rogowaceniem naskórka) i nadający skórze równomierny koloryt (ogniskowe, pozapalne zmiany hiperpigmentacyjne).

W trądziku zalecany jest peeling z zastosowaniem kwasu salicylowego, kwasu pirogronowego, kwasu glikolowego oraz roztworu Jessnera (rezorcyna, kwas salicylowy, kwas mlekowy w etanolu). ^{4, 6, 11}

Niedopuszczalne jest opróżnianie techniką mechanicznego wyciskania, ugniatania zaskórników, krost, grudek czy innych zmian zapalnych. Wszelkie działania manualne mogą prowadzić do powstania szpecących blizn, przebarwień i trudnych do zlikwidowania zmian potrądzikowych. ⁶

Dużo kontrowersji wzbudza rola promieniowania UV w terapii trądziku. U większości chorych w miesiącach letnich następuje poprawa. W terapii zalecano nawet promieniowanie UVB i kojarzenie UVA/UVB. Obecnie jednak wiemy, że działanie przeciwzapalne UV nie równoważy nasilenia łojotoku i komedogenezy, które są widoczne po okresie letnim. Pamiętać należy także o wzroście ryzyka wytworzenia przebarwień pozapalnych oraz o przeciwwskazaniach do opalania przy praktycznie wszystkich lekach stosowanych w leczeniu. Obecnie więc zalecana jest protekcja UV u pacjentów z trądzikiem, a metody terapii oparte na ekspozycji na promieniowanie UV w tej dermatozie przechodzą do lamusa. ¹¹