Polekowe uszkodzenia wątroby coraz bardziej aktualne

Rodzaje uszkodzeń polekowych

Leki powodują kilka zaburzeń:

1 Cholestaza wewnątrzwątrobowa. Najlepszym przykładem leków, które ją powodują, są doustne leki antykoncepcyjne, hormonalna terapia zastępcza, amoksycylina z kwasem klawulanowym, trimetoprim z sulfametoksazolem i erytromycyna. Cholestaza to utrudnienie wydalania żółci, jej transportu, przez co wątroba jest przeładowana żółcią. Zmiany w wątrobie mają charakter od minimalnego odczynu zapalnego aż do cholestazy przebiegającej z destrukcją przewodów żółciowych, a obraz histopatologiczny przypomina pierwotną żółciową marskość wątroby. W niektórych przypadkach może dojść do zespołu zanikania dróg żółciowych, prowadzącego do niewydolności wątroby.

2 Stłuszczenie wątroby, czyli gromadzenie się trójglicerydów w cytoplazmie. Uszkadzają one z kolei funkcje struktur wewnątrzkomórkowych, a więc i funkcje detoksykacyjne i wydalnicze komórki. Powodują to również estrogeny, a także lek antyarytmiczny amiodaron, kortykosteroidy, tetracyklina, kwas walproinowy, metotreksat. Na stłuszczenie wątroby wpływa też alkohol. Jednak to sprawa odwracalna: zaprzestanie narażenia eliminuje tłuszcz z komórek.

3 Nieswoiste zapalenie wątroby, które stwierdza się w blisko 90 proc. przypadków. Zapalenie prowadzi do ogniskowej martwicy hepatocytów z różnego stopnia naciekaniem przez komórki jednojądrowe. Paracetamol, halotan, izoniazyd i fenytoina powodują ciężkie uszkodzenia wątroby, które w badaniu histopatologicznym są nie do odróżnienia od wirusowego zapalenia wątroby. Zniszczenie dużej masy wątroby prowadzi do piorunującej niewydolności narządu i w konsekwencji do śmierci pacjenta.

4 Inną formą zapalenia jest ziarniniakowe zapalenie wątroby z wytworzeniem ziarniniaków nieserowaciejących. Tego typu zmiany dają np. chinidyna, sulfonamidy, allopurynol.

Każdy z tych stanów zapalnych może prowadzić do włóknienia i marskości wątroby.

Należy też wspomnieć o lekach, które dają jako swój efekt niepożądany rozplem tkanki łącznej i włóknienie narządów. Należy do nich np. metotreksat stosowany przewlekle w onkologii czy reumatologii.

Mechanizm działania leków jest różny, mówiłem już o bezpośrednim uszkodzeniu wątroby. Ale może ono nastąpić także na zasadzie idiosynkrazji. Chodzi tu o mechanizmy immunologiczne. Lek, modyfikując antygenowość komórki wątrobowej, powoduje, że staje się ona celem dla układu immunologicznego. Organizm jak gdyby sam niszczy własną wątrobę. Jest to m.in. reakcja obronna na zakażenie wirusem hepatotropowym, czyli hepatitis B. Nasze przeciwciała niszczą zainfekowaną komórkę wraz z wirusem. Podobnie lek może zmodyfikować antygenowość komórki do tego stopnia, że zostanie ona zniszczona na zasadzie autoagresji. A więc do zapalenia wątroby może dojść drogą dwóch mechanizmów: toksyczności oraz idiosynkrazji.