Zapalenia spojówek u dzieci – okulista pediatrom

czynników wywołujących stan zapalny można podzielić je na przypadki zakaźne i niezakaźne. Do najczęściej występujących rodzajów zapaleń spojówek zarówno u dzieci, jak i u dorosłych zalicza się zapalenia: alergiczne, bakteryjne oraz wirusowe. Dużo rzadziej obserwuje się zapalenie spowodowane przez inne mikroorganizmy, takie jak pierwotniaki czy chlamydie. W zależności od czasu pojawienia się objawów oraz klinicznej odpowiedzi wyróżnia się zapalenia: ostre, nawracające i przewlekłe ¹ .

Osobną grupę zapaleń spojówek tworzą te, które mogą występować u noworodków. Jest to niezwykle ważne zagadnienie, gdyż właściwe rozpoznanie może zaważyć na dalszym rozwoju narządu wzroku dziecka. Tak zwany zabieg Credego ma na celu zapobiec wystąpieniu zapalenia spojówek wywołanego przez dwoinkę rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae), chlamydie czy wirusy, ale też sam może spowodować chemiczne zapalenie spojówek, z reguły o łagodnym charakterze. Zakażenia, do których dochodzi przy porodzie, w trakcie przejścia przez drogi rodne zakażonej matki (dwoinką rzeżączki, chlamydią, wirusem opryszczki pospolitej [HSV – herpes simplex virus]), zazwyczaj wiążą się z ciężkim przebiegiem. Dolegliwościom ze strony oczu często mogą towarzyszyć objawy ogólne, np. zapalenia płuc, opon mózgowych, co w najbardziej dramatycznych przypadkach może doprowadzić do śmierci dziecka ³ . Nie jest to jednak przedmiotem tego opracowania, temat wymaga osobnego omówienia.

W niniejszym artykule przedstawiono te rodzaje zapaleń spojówek, z którymi lekarze pediatrzy mogą mieć do czynienia w swojej praktyce najczęściej. Omówiono postępowanie diagnostyczne, objawy oraz opisano metody leczenia. Wnikliwie zebrany wywiad, z uwzględnieniem chorób współwystępujących, oraz stwierdzenie charakterystycznych objawów z reguły wystarczają do ustalenia właściwego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Warto podkreślić, że to lekarze pediatrzy oraz lekarze rodzinni najczęściej stanowią pierwszą pomoc dla pacjenta borykającego się z zapaleniem spojówek.

Alergiczne zapalenie spojówek

Alergiczne zapalenia spojówek to często występujący stan okulistyczny u dzieci. Według amerykańskich badań schorzenia o typie nadwrażliwości immunologicznej stanowią już 20% wszystkich chorób o charakterze przewlekłym, a ich odsetek ciągle wzrasta. Wykazano, że choroba ta w grupie pacjentów pediatrycznych najczęściej występuje między 3 a 5 rokiem życia i dotyczy 18,25% dzieci w tym wieku. Ponadto niemal dwukrotnie częściej obserwowano ją u chłopców niż u dziewczynek ⁴ .

Do najczęściej rozpoznawanych postaci chorób alergicznych należą: alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry czy często obserwowane w okulistycznej praktyce klinicznej alergiczne zapalenie spojówek ⁵ . Mnogość możliwych chorób ze spektrum alergii zazwyczaj wymaga współpracy między lekarzami różnych specjalności.

Objawy

Dolegliwości w przebiegu zapalenia spojówek mogą się różnić intensywnością: od łagodnych do ciężkich. Na symptomatologię alergicznego zapalenia spojówek składają się 4 główne objawy, które w nomenklaturze anglosaskiej określane są za pomocą akronimu TIREd (tearing – łzawienie, itching – swędzenie, redness – zaczerwienienie, edema – obrzęk). Najbardziej charakterystycznym spośród nich jest swędzenie. Niektórzy autorzy twierdzą nawet, że bez świądu nie ma alergii. Pacjenci zgłaszają swędzenie przede wszystkim w okolicy kąta przyśrodkowego, co wiąże się z mechanizmem odpływu łez i kumulowaniem alergenów w tym miejscu. Dotyczy to zwłaszcza alergenów o większych rozmiarach, np. pyłków roślin. Należy pamiętać, że u mniej więcej 6% noworodków i niemowląt występuje wrodzona niedrożność dróg łzowych, co może przyczyniać się do szczególnie nasilonych objawów alergii.

Ważną cechą jest obustronność występowania objawów, choć niekiedy obserwuje się asymetrię w ich nasileniu. W ciężkich postaciach dzieci mogą zgłaszać światłowstręt. Fotofobia może świadczyć o zajęciu rogówki, dlatego zawsze w takim przypadku konieczna jest konsultacja okulistyczna. Innymi niepokojącymi objawami są ból oka oraz pogorszenie się ostrości wzroku, które również wymagają pełnego badania okulistycznego.

Główne rodzaje alergii ocznych

Alergie oczne to grupa różnorodnych stanów zapalnych oka modulowanych przez aktywację komórek tucznych, dotyczących spojówki, rogówki bądź powiek. Istnieje 5 typów alergicznego zapalenia spojówek, spośród których najczęściej obserwowanymi u dzieci rodzajami są sezonowe i przewlekłe. Choroby te zazwyczaj przebiegają wraz ze współwystępowaniem innych form alergii, w tym głównie z alergicznym nieżytem nosa. Pozostałe formy to: rzadko występujące w populacji pediatrycznej atopowe zapalenie spojówki i rogówki (AKC – atopic keratoconjunctivitis), olbrzymiobrodawkowate zapalenie spojówek (GPC – giant papillary conjunctivitis), które pojawia się z reguły po kilku latach stosowania soczewek, oraz wiosenne zapalenie spojówek i rogówki, z którymi pediatrzy mogą mieć niekiedy do czynienia.

Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek

Najczęściej występującą formą alergii ocznych, bardzo często powikłaną nieżytem nosa, jest sezonowe alergiczne zapalenie spojówek (SAC – seasonal allergic conjunctivitis). Pacjenci z SAC zazwyczaj cierpią z powodu innych schorzeń o podłożu atopii. Główne objawy SAC to: świąd, zaczerwienienie i wodnista wydzielina. Symptomy te pojawiają się po kontakcie z alergenem – jak nazwa wskazuje – sezonowo. Najczęściej SAC obserwowane jest późną wiosną, kiedy dominującymi alergenami są pyłki traw. Drugi szczyt zachorowań przypada na przełom lata i jesieni, gdy przeważają zarodniki pleśni. Charakterystyczne są nawroty choroby regularnie o tej samej porze roku oraz tendencja do nasilenia objawów w kolejnych latach.

Całoroczne alergiczne zapalenie spojówek

Objawy całorocznego alergicznego zapalenia spojówek (PAC – perennial allergic conjunctivitis) są podobne do dolegliwości typowych jak w SAC, ale utrzymują się dłużej niż 6 tygodni, dlatego niektórzy używają nazwy „przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek”. Z uwagi na swój chroniczny charakter choroba przebiega łagodniej niż w postaci sezonowej. Alergenami najczęściej odpowiedzialnymi za wywołanie tej alergii ocznej są roztocza, kurz oraz sierść zwierząt.

Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki

Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki (VKC – vernal keratoconjunctivitis) to nawracająca sezonowo przypadłość, dotykająca głównie chłopców i młodych mężczyzn z dodatnim wywiadem w kierunku atopii. Zwykle pojawia się między 4 a 12 rokiem życia. Najczęściej ta postać alergii ocznej obserwowana jest w klimacie tropikalnym i może trwać przez cały rok. Charakterystycznym objawem VKC jest światłowstręt mogący wywołać kurcz powiek. Ponadto w przebiegu tej choroby występują swędzenie oraz śluzowa wydzielina w worku spojówkowym, niekiedy obfita ³ . Możliwym powikłaniem VKC jest wystąpienie stożka rogówki ⁶ .

Rozpoznanie

Dokładne zebranie wywiadu z uwzględnieniem czasu pojawienia się objawów, ich nasilenia oraz występowania chorób towarzyszących, zwłaszcza o podłożu atopowym, jest kluczowe dla właściwego rozpoznania. Pojawienie się charakterystycznych objawów klinicznych po ekspozycji na alergen pozwala na postawienie diagnozy SAC i PAC. Pomocne jest też wykonanie testów alergicznych.

Leczenie

Choć obecnie na rynku dostępnych jest wiele leków przeciwalergicznych, to należy zwrócić uwagę, że w leczeniu alergii równie ważne jest postępowanie niefarmakologiczne.

Podstawą terapii alergicznych chorób oczu jest dążenie do wykluczenia ekspozycji na antygen. Sposoby prewencji różnią się w zależności od czynnika wywołującego alergię. Zalecenia czasowej zmiany miejsca zamieszkania czy ograniczenia przebywania na zewnątrz u osób uczulonych na pyłki roślin mogą się okazać niekiedy trudne do realizacji. Dużo łatwiejsze są używanie specjalnych okularów ochronnych i przemywanie okolic oczu po kontakcie z alergenem. Należy też określić czynniki, które mogą nasilać dolegliwości, a do takich należy m.in. noszenie soczewek kontaktowych. Osadzające się na soczewkach alergeny pozostają dłużej na powierzchni oka, przez co nasilają reakcję alergiczną. Warto podkreślić, że również płyny do przechowywania soczewek kontaktowych mogą wzmagać alergię. Jeśli dla pacjenta nie jest akceptowalne noszenie korekcji okularowej, należy zaproponować soczewki jednodniowe.

Do innych niefarmakologicznych metod leczenia zalicza się stosowanie zimnych okładów, które powinny przynieść ulgę i powstrzymać dziecko przed tarciem oczu. Jest to niezwykle ważne, gdyż pocieranie oczu może wywołać mechaniczną degranulację mastocytów i w konsekwencji nasilać objawy. Dodatkowo pocieranie oczu może doprowadzić do nadkażenia – wówczas należy rozważyć włączenie miejscowego leczenia antybiotykiem. Warto podkreślić, że w przypadku braku cech bakteryjnego zapalenia (ropna wydzielina w worku spojówkowym) profilaktyczne zaordynowanie antybiotyku jest błędem.

Preparaty sztucznych łez z reguły przynoszą dużą ulgę pacjentowi. W okresie zaostrzeń alergii bardzo ważne jest utrzymywanie właściwego nawilżenia powierzchni oka. Prawidłowy skład filmu tworzy swoistą barierę i ogranicza przenikanie alergenów. Dodatkowo częste stosowanie kropli nawilżających pomaga w rozpuszczaniu i wypłukiwaniu alergenów oraz mediatorów zapalnych z worka spojówkowego.

Grupę leków, które – jak wynika z doświadczeń własnych autorki – są często nadużywane, stanowią preparaty obkurczające naczynia, czyli wazokonstryktory. Te popularne, przepisywane bez recepty środki faktycznie mogą zmniejszyć przekrwienie i obrzęk spojówek, jednak ich kilkudniowe stosowanie może skutkować kompensacyjnym przewlekłym rozszerzeniem naczyń. Ponadto z uwagi na ich działanie na receptory α-adrenergiczne mogą powodować także rozszerzenie źrenicy.

Preparaty o działaniu przeciwhistaminowym i stabilizującym komórki tuczne są lekami pierwszego wyboru w leczeniu sezonowego i przewlekłego zapalenia spojówek. Do preparatów przeciwhistaminowych II generacji zaliczamy m.in.: olopatadynę, azelastynę czy emedastynę. Należy jednak pamiętać, że ich długotrwałe stosowanie może wywołać zespół suchego oka. Stabilizatory komórek tucznych, takie jak kromoglikan sodu czy lodoksamid trometaminy, zwykle nie są skuteczne w leczeniu ostrej fazy alergii, gdyż ich efektu terapeutycznego należy spodziewać się po mniej więcej 7 dniach od wdrożenia terapii. Można je stosować u pacjentów z SAC w przypadku spodziewanej ekspozycji na alergen.

W cięższych postaciach alergii ocznej można rozważyć stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów. Należy je zalecać jedynie u tych pacjentów, u których leczenie pierwszego rzutu preparatami przeciwhistaminowymi czy stabilizatorami komórek tucznych nie przyniosło efektów. Preparaty steroidowe powinny być stosowane pod kontrolą okulistyczną z uwagi na ich potencjalne działania niepożądane. Do takich powikłań należą zaćma oraz wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, a w konsekwencji pojawienie się jaskry.

Można też rozważyć włączenie leczenia ogólnego, zwłaszcza gdy preparaty podawane miejscowo okażą się nieskuteczne bądź jeżeli dziecko stawia duży opór przy aplikowaniu kropli. W takich sytuacjach można wdrożyć terapię ogólnymi preparatami przeciwhistaminowymi, choć trzeba pamiętać, że mogą one powodować objawy zespołu suchego oka.

Coraz popularniejszą metodą leczenia chorób ze spektrum alergii jest immunoterapia swoista, potocznie nazywana odczulaniem. W przypadku izolowanego zapalenia spojówek ta metoda ma jednak ograniczone właściwości i w praktyce jest stosowana jedynie, gdy współwystępuje alergiczny nieżyt nosa.

Wirusowe zapalenie spojówek (epidemiczne)

Wirusowe zapalenie spojówek jest częstą, wysoce infekcyjną chorobą okulistyczną. Wyróżniamy wirusy DNA i wirusy RNA. Obecność danego kwasu nukleinowego implikuje wrażliwość na poszczególne grupy leków przeciwwirusowych.

W blisko 90% przypadków przyczyną zapaleń spojówek tego typu są adenowirusy, rzadziej odpowiedzialny jest wirus opryszczki, a jeszcze rzadziej wirus ospy wietrznej i półpaśca. SARS-CoV-2, który w 2020 roku wywołał pandemię COVID-19, również może powodować zapalenie spojówek, które współwystępuje zazwyczaj z gorączką, kaszlem i osłabieniem ⁷ .

Adenowirusy są odpowiedzialne za szerokie spektrum chorób u ludzi, takich jak zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie żołądka czy jelit, których objawem jest biegunka, zwłaszcza u młodszych pacjentów. U dzieci w przeciwieństwie do dorosłych wirusowe zapalenia spojówek rozpoznawane są rzadziej aniżeli bakteryjne.

Bezosłonkowe wirusy DNA są przenoszone poprzez: bliski kontakt z wydzieliną oka bądź z dróg oddechowych chorych, skażone przedmioty oraz skażone baseny. Ryzyko transmisji jest duże i wynosi od 10% do nawet 50% ⁸ . Pacjenci w wywiadzie często zgłaszają wcześniejszy kontakt z osobą, u której występowało tzw. czerwone oko.

Objawy

Obraz kliniczny wirusowego zapalenia spojówek z uwagi na unikatowy tropizm każdego z serotypów jest różny. Zazwyczaj adenowirusowe schorzenia oczu manifestują się jako: proste, grudkowe zapalenie spojówek, gorączka gardłowo-spojówkowa lub epidemiczne zapalenie rogówki i spojówek ³ . Pierwsza z wymienionych chorób jest samoograniczającym się schorzeniem, zwykle o tak przelotnym i łagodnym charakterze, że nie wymaga leczenia. Gorączka gardłowo-spojówkowa objawia się ostrym początkiem z wysoką gorączką, bólem gardła, drobnymi podspojówkowymi wybroczynami oraz zazwyczaj powiększonymi węzłami chłonnymi okolic uszu. Limfadenopatia jest obserwowana w przebiegu mniej więcej 50% przypadków wirusowych zapaleń spojówek i jest dla nich bardziej charakterystyczna aniżeli dla zapaleń bakteryjnych, co może być pewną wskazówką przy różnicowaniu tych dwóch patologii. Epidemiczne zapalenie rogówki i spojówek cechuje się cięższym przebiegiem ze znacznym zajęciem rogówki. Pacjenci mogą zgłaszać: ból, obfitą wodnistą wydzielinę, pogorszenie widzenia, spowodowane pojawieniem się nacieków podnabłonkowych oraz uczucie ciała obcego, co zawsze powinno być poddane pełnemu badaniu okulistycznemu. Charakterystyczne dla zapaleń adenowirusowych jest początkowe zajęcie jednego z oczu, a po kilku dniach objawy, zwykle o mniejszym nasileniu, występują również i w drugim oku.

Leczenie

W przypadku najczęściej występującej postaci epidemicznego zapalenia spojówek spowodowanej adenowirusami, z uwagi na jej samoograniczający się charakter, leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów. Zapalenia wirusowe trwają dłużej niż bakteryjne – z reguły 2-3 tygodnie – i należy przygotować pacjenta na taki przebieg choroby. Zimne okłady, stosowanie kropli nawilżających kilka razy w ciągu dnia mają na celu zmniejszenie dolegliwości. Pacjent powinien zostać poinformowany, jak niezwykle ważnym aspektem jest utrzymywanie należytej higieny, by zapobiec dalszej transmisji wirusa. Częste mycie rąk, używanie osobnych przedmiotów osobistych, takich jak np. ręczniki czy pościel, stanowią w tym przypadku podstawę w ograniczeniu szerzenia się choroby. Warto niekiedy rozważyć okresową izolację pacjenta, zwłaszcza gdy współistnieją u niego objawy ogólne. Zakaźność chorego może trwać 10-14 dni od pojawienia się pierwszych objawów ³ .

Zastosowanie leków z grupy glikokortykosteroidów może przyczynić się do zmniejszenia światłowstrętu oraz poprawy ostrości wzroku, która się pogorszyła z uwagi na obecność nacieków podnabłonkowych. Potencjalne powikłania związane ze stosowaniem glikokortykosteroidów zostały opisane już wcześniej, przy omawianiu alergicznych zapaleń spojówek, a w odniesieniu do wirusowej postaci warto zaznaczyć, że dodatkowo mogą one wydłużać czas trwania choroby ⁹ . W przypadku podjęcia decyzji o zaordynowaniu preparatów steroidowych konieczne jest wykluczenie zakażenia HSV, gdyż wskutek ich zastosowania może dojść do pogorszenia stanu.

Podstawą terapii są również leki przeciwwirusowe – głównie zaburzające replikację DNA wirusa. Do takich preparatów należą m.in. 3% maść z acyklowirem stosowana 5 ×/24 h przez 10 dni lub 0,15% żel z gancyklowirem aplikowany 5 ×/24 h w przypadku współwystępujących ubytków nabłonka, a następnie 3 ×/24 h przez 7 dni. W przypadku infekcji herpetycznej czy półpaśca należy rozważyć zastosowanie acyklowiru podawanego ogólnie. Skraca to czas trwania choroby i zapobiega jej nawrotom. Acyklowir przenika nie tylko z powierzchni nabłonka jak leki podawane miejscowo, lecz także wnika do komory przedniej z cieczą wodnistą oraz następnie do zrębu rogówki ³ . Warto zaznaczyć, że leki przeciwwirusowe podawane ogólnie nie wywołują efektu toksycznego na powierzchni oka.

Błędne zakwalifikowanie zapalenia spojówek do postaci bakteryjnej zamiast wirusowej skutkuje nieprawidłowym zaordynowaniem antybiotyków nawet w 50% przypadków ¹⁰ . Antybiotyki mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy objawy kliniczne sugerują nadkażenie bakteryjne. Jednym z takich objawów jest surowiczo-ropna wydzielina w worku spojówkowym. Problem stanowi zbyt częste przepisywanie antybiotyków, niejako na wszelki wypadek. W badaniu przeprowadzonym w Holandii wykazano, że 80% wszystkich ostrych zapaleń spojówek było leczonych miejscowymi antybiotykami w kroplach mimo braku wskazań do antybiotykoterapii ¹¹ . Takie postępowanie wiąże się z zaburzeniem mikroflory oka, co może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia.

Bakteryjne zapalenie spojówek

W okresie wczesnego dzieciństwa, zwłaszcza u dzieci uczęszczających do żłobka czy przedszkola, może pojawić się zapalenie spojówek o ostrym przebiegu. Z reguły jest to choroba samoograniczająca się, częściej występująca u dzieci niż u dorosłych, choć o mniejszej zakaźności aniżeli postać wirusowa. W populacji pediatrycznej bakteryjna postać stanowi nawet 50-75% wszystkich przypadków zapaleń spojówek ¹ . Do patogenów najczęściej powodujących ten rodzaj zapaleń należą: Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae oraz Moraxella catarrhalis ¹² . Wyjątkowo ciężki przebieg choroby jest obserwowany w przypadkach wywołanych przez Neisseria gonorrhoeae czy Chlamydia trachomatis. U osób noszących soczewki kontaktowe zapalenie częściej mogą wywoływać bakterie Gram(–), takie jak np. Pseudomonas aeruginosa.

Objawy

Oprócz mało typowych objawów, takich jak zaczerwienienie czy uczucie ciała obcego w oku, charakterystyczna dla zapalenia spojówek o podłożu bakteryjnym jest obecność ropnej bądź śluzowo-ropnej wydzieliny ² . Objawy z reguły występują jedno- lub obuocznie po 1-3-dniowym okresie inkubacji. Zazwyczaj pacjent nie zgłasza pogorszenia ostrości wzroku, chyba że wydzielina jest bardzo obfita, sklejająca powieki, co jest zauważane przez pacjenta szczególnie rano, po przespanej nocy. Przeważnie zapalenie dotyczy zarówno spojówki powiekowej, jak i nagałkowej. Obserwowane są reakcja brodawkowata na powiece oraz przekrwienie spojówek, zwłaszcza w okolicy załamków. Powieki mogą być obrzęknięte.

Szczególnie niebezpieczną postacią jest nadostre rzeżączkowe zapalenie spojówek charakteryzujące się gwałtownym początkiem i szybką progresją do ciężkiej postaci z obfitą wydzieliną ropną. Ponadto obserwowany jest duży obrzęk spojówek oraz powiek, a u nieleczonych pacjentów istnieje zagrożenie pojawienia się nacieków rogówkowych, malacji rogówki, a nawet perforacji. Jest to stan realnie zagrażający widzeniu.

Charakterystyczny jest też okres, w którym najczęściej obserwowane jest zapalenie na tle bakteryjnym – typowo od grudnia do kwietnia, podobnie jak inne infekcje ¹³ . Należy pamiętać, że u dzieci często mogą występować powikłania ogólne, takie jak zapalenie ucha środkowego (u 25% pacjentów z zapaleniem spojówek wywołanym Haemophilus influenzae) czy gardła ¹² . W przeciwieństwie do zapalenia wirusowego rzadziej obserwowana jest limfadenopatia.

Leczenie

Zazwyczaj ostre ropne zapalenie spojówek jest samoograniczającą się chorobą, ustępującą w ciągu 7-10 dni. U pacjentów, u których zastosowano antybiotykoterapię, uzyskiwano szybszą remisję, rzadsze nawroty choroby oraz zmniejszenie ryzyka potencjalnych powikłań zagrażających widzeniu ¹⁴ . Użycie szerokowidmowych antybiotyków powinno być jednak odroczone, a wyniki niektórych badań sugerują nawet, że opóźnienie ich włączenia do 3-4 dnia od pojawienia się objawów znacznie zmniejszyłoby niepotrzebne stosowanie antybiotyków bez wpływu na efekty leczenia ³ .

Warto zalecić pacjentowi przepłukiwanie worka spojówkowego roztworem soli fizjologicznej w celu usunięcia komórek zapalnych. Czynność tę należy wykonać przede wszystkim przed podaniem kropli z antybiotykiem. W celu wydłużenia kontaktu substancji czynnej w worku spojówkowym warto rozważyć podawanie kropli w ciągu dnia, natomiast na noc stosowanie maści o podobnym składzie. Niestety maść często nie jest akceptowana przez dzieci z uwagi na czasowe zamazanie widzenia.

Istnieje wiele chemioterapeutyków dostępnych na rynku, które znajdują zastosowanie w leczeniu bakteryjnych zapaleń spojówek. Wybór odpowiedniego preparatu ma najczęściej charakter empiryczny. Stosowane są leki o szerokim spektrum działania, takie jak fluorochinolony (np. lewofloksacyna 4 ×/24 h) czy aminoglikozydy (np. tobramycyna 3-4 ×/24 h). W przypadku podjęcia decyzji o konieczności włączenia miejscowego antybiotyku z reguły w początkowej fazie zapalenia stosuje się go częściej przez pierwsze 2 dni, a następnie dawkę się zmniejsza tak, by podtrzymać jedynie stężenie leku w worku spojówkowym.

Niekiedy wymagane jest podanie ogólne antybiotyku. U pacjentów z ostrym ropnym zapaleniem spojówek współistniejącym z zapaleniem gardła, zespołem spojówkowo-usznym oraz u dzieci z udokumentowaną etiologią Haemophilus zalecane jest włączenie doustnej antybiotykoterapii. Kolejnym przykładem jest rzeżączkowe zapalenie spojówek – w związku z rosnącą opornością Neisseria gonorrhoeae zastosowanie znajduje ceftriakson, czyli cefalosporyna III generacji. Z uwagi na ciężki przebieg z reguły konieczne jest leczenie szpitalne.

Podsumowanie

Niezależnie od rodzaju zapalenia spojówek należy podkreślić, jak ważną funkcję w ich leczeniu pełnią metody niefarmakologiczne, które powinny być rekomendowane pacjentowi ² . Zaprzestanie noszenia soczewek kontaktowych, a po ustąpieniu stanu zapalnego użycie nowej pary oraz upewnienie się, że pacjent wie, w jaki sposób właściwie je przechowywać, mają fundamentalne znaczenie w prewencji zapaleń spojówek. Wzmożone dbanie o higienę okolicy oczu, unikanie tarcia oczu oraz stosowanie zimnych kompresów łagodzących stanowią kolejne uniwersalne zasady. W przypadku podejrzenia zapaleń spojówek o charakterze infekcyjnym warto rozważyć izolację pacjenta.

Leczenie farmakologiczne ma na celu ograniczenie stanu zapalnego oraz uzyskanie szybszej remisji. W przypadku zapaleń na tle alergicznym kluczową rolę odgrywają preparaty o działaniu przeciwhistaminowym i stabilizującym komórki tuczne. Zapalenia spojówek na tle infekcyjnym – wirusowe i bakteryjne – w większości przypadków mają charakter samoograniczający się, choć z uwagi na ich uciążliwy przebieg zazwyczaj włączana jest farmakoterapia w celu uzyskania poprawy stanu klinicznego. W przypadku tzw. zapaleń epidemicznych należy rozważyć leki przeciwwirusowe podawane miejscowo oraz glikokortykosteroidy. Trzeba jednak pamiętać, że leki te powinny być stosowane pod ścisłą kontrolą okulistyczną. W zapaleniach na tle bakteryjnym najczęściej stosowanymi lekami są antybiotyki w kroplach.

Właściwe rozpoznanie oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia odgrywają kluczową rolę w zminimalizowaniu ryzyka wystąpienia powikłań, jakie niesie ze sobą zapalenie spojówek u dzieci. Dokładna diagnoza oraz ustalenie podłoża choroby zazwyczaj są możliwe na podstawie zebranego wywiadu oraz obserwacji prezentowanych dolegliwości. W przypadku niepokojących objawów, takich jak pogorszenie widzenia bądź brak poprawy po wdrożonym leczeniu, zaleca się przeprowadzenie badania okulistycznego z wykorzystaniem lampy szczelinowej, niekiedy z wykonaniem dodatkowych testów laboratoryjnych. Większość pacjentów trafia jednak do podstawowej opieki zdrowotnej i to na barki lekarzy pediatrów bądź lekarzy rodzinnych spada leczenie zapalenia spojówek. W Stanach Zjednoczonych zapalenia spojówek stanowią powód aż 2% wszystkich konsultacji w gabinetach lekarzy rodzinnych ¹ .