Dziecko powinno schudnąć – jak mu pomóc

Skala problemu

Według badań HBSC z 2014 roku w Polsce nadwaga i otyłość występują u 14,8 proc. ankietowanych uczniów. O ile w grupie nastolatków obserwuje się zahamowanie tendencji wzrostowej, o tyle wśród przedszkolaków mamy trend zwyżkowy, co zwiększa ryzyko ich zmagania się z tym problemem aż do wieku dorosłego.

Leczenie dietetyczne otyłości u dziecka

Dzieci otyłe (BMI >97 centyla) oraz z nadwagą i współwystępującymi zaburzeniami (takimi jak: podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego ≥200 mg/dl, podwyższone stężenie frakcji LDL cholesterolu >110 mg/dl, aktywność enzymów wątrobowych dwukrotnie przekraczająca górną granicę normy, nadciśnienie tętnicze, obturacyjny bezdech senny, nieprawidłowa glikemia na czczo i nieprawidłowa tolerancja glukozy (stany przedcukrzycowe), cukrzyca typu 2, zespół policystycznych jajników wymagają zorganizowanej opieki specjalistycznej prowadzącej do redukcji masy ciała o ok. 1 kg/tydzień. U tych dzieci w celu zmniejszenia masy ciała konieczne jest wdrożenie odpowiednio zbilansowanej diety niskoenergetycznej i kontrolowanie ilości spożywanych pokarmów.

Pierwszą zasadą jest regularne spożywanie 5 posiłków w odstępach ok. 3 godzin, co spowoduje, że dziecko nie będzie głodne i nie będzie dojadało między posiłkami. Dieta o obniżonej energetyczności musi być prawidłowo zbilansowana pod względem zawartości makro- i mikroelementów, co umożliwia prawidłowy wzrost i rozwój. Bardzo ważna jest odpowiednia do wieku podaż białka. Po uzyskaniu redukcji masy ciała należy utrzymywać dietę normoenergetyczną, odpowiednią do wieku, masy ciała i poziomu aktywności fizycznej dziecka.

U dzieci zdecydowanie przeciwwskazane są restrykcyjne diety, w tym bardzo niskokaloryczne (VLCD) <800 kcal/dobę i głodówki (0-200 kcal/dobę). Taka dieta może być szkodliwa dla rozwijającego się organizmu, a po jej zaprzestaniu zwykle występuje efekt jo-jo i ponowny przyrost masy ciała. W leczeniu otyłości u dzieci zalecane są następujące zasady diety o obniżonej energetyczności:

• białko, z przewagą zwierzęcego powinno stanowić 20 proc. całodziennej podaży energii,

• tłuszcze (z ograniczeniem tłuszczów zwierzęcych o 50 proc. przyjętej normy) powinny pokrywać 30 proc. zapotrzebowania energetycznego,

• węglowodany 30-50 proc. podaży energii z ograniczeniem węglowodanów prostych <10 proc. spożywanej energii,

• podaż błonnika co najmniej 20 g dziennie (warzywa, owoce, kasze, pieczywo razowe, rośliny strączkowe),

• woda niegazowana co najmniej 1 litr dziennie.

Źródło: Zasady postępowania w nadwadze i otyłości w Praktyce Lekarza Rodzinnego. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością

Aktywność fizyczna w leczeniu otyłości u dziecka

Należy zalecać co najmniej 60 minut codziennej aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności (na poziomie 60-70 proc. tętna maksymalnego, wyliczonego na podstawie wzoru 220 minus wiek). Sesja ćwiczeń powinna obejmować 5-15 minut rozgrzewki – ćwiczenia rozciągające w pozycjach niskich (leżenie na brzuchu, plecach, boku, siad lub klęk podparty). Fazę właściwą rozpoczynaną od 15 minut i stopniowo zwiększaną przez kolejne dni do osiągnięcia czasu 60 minut. Szczególnie zalecaną formą ruchu w fazie właściwej są szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie i ćwiczenia w wodzie.

Przeciwwskazane formy aktywności fizycznej to np. skoki i wszelkie formy ćwiczeń, w których się je wykonuje, oraz szybkie bieganie. Ale generalnie rodzaj przeciwwskazanych ćwiczeń jest indywidualnie związany ze sprawnością fizyczną dziecka. Po fazie ćwiczeń następuje faza wyciszenia przez 5-15 minut, w której kontynuuje się ćwiczenia z fazy właściwej z mniejszą intensywnością, a na zakończenie ćwiczenia rozciągające.

Dodatkowo należy wykonywać ćwiczenia oporowe; 8-10 ćwiczeń wzmacniających poszczególne grupy mięśniowe (zwiększenie masy mięśniowej, poprawa postawy ciała); 2-3 razy w tygodniu po 12-15 powtórzeń z zaangażowaniem 30-50 proc. maksymalnej siły mięśniowej, serię można wykonywać 1-3 razy, a przerwy między seriami powinny wynosić 30-60 sekund.

Należy podkreślić, że aktywność fizyczna jest integralnym elementem zmian stylu życia i powinna być zawsze zalecana równolegle z dietą o obniżonej energetyczności, ponieważ zapobiega obniżeniu podstawowej przemiany materii spowodowanemu ubytkiem masy mięśniowej. Regularna aktywność fizyczna sprzyja również redukcji pola tłuszczu trzewnego i poprawie wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Ponadto wpływa na poprawę samopoczucia i zmniejsza nasilenie stresu, co sprzyja zmianie niekorzystnych nawyków żywieniowych.

Źródło: Zasady postępowania w nadwadze i otyłości w Praktyce Lekarza Rodzinnego. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością