Brak enzymu – jak maszyna pozbawiona elementu

Etiologia

Choroba Gauchera jest wrodzonym defektem enzymatycznym polegającym na niedoborze lub braku aktywności enzymu kwaśnej β-glukocerebrozydazy (odpowiedzialnego za rozkład glukozyloceramidu do ceramidu i glukozy), spowodowanym mutacją genu GBA1 w regionie q21 chromosomu 1. Akumulacja glukozyloceramidu w lizosomach makrofagów, zwanych komórkami Gauchera, prowadzi do ich masywnej ekspansji w różnych tkankach i narządach z następowymi zaburzeniami ich struktury i funkcji, a w konsekwencji do niewydolności wielonarządowej. Zaliczana jest do grupy chorób zwanych lizosomalnymi chorobami spichrzeniowymi.

Trzy typy choroby Gauchera

Typ 1

Zdecydowanie najczęstszy jest tzw. nieneuronopatyczny, rozpoznawany w każdym wieku, zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych. Charakteryzuje się różnym nasileniem objawów, głównie hematologicznych, trzewnych i kostnych.

Typ 2

Ostry neuronopatyczny, zwany też niemowlęcym, charakteryzuje się bardzo nasilonymi objawami trzewnymi i hematologicznymi oraz zaburzeniami neurologicznymi i prowadzi do zgonu zwykle w drugim-trzecim roku życia.

Typ 3

Podostry neuronopatyczny, zwany też młodzieńczym, również cechuje się objawami hematologicznymi, trzewnymi, kostnymi i neurologicznymi, a w podtypie 3c występuje zwapnienie zastawek serca i zmętnienie rogówek. Rokowanie co do długości życia jest znacznie lepsze niż w typie 2 i w dużym stopniu zależy od właściwego leczenia.

Rekomendacje w diagnostyce choroby Gauchera

● Zaleca się przeprowadzenie diagnostyki w kierunku choroby Gauchera u każdego pacjenta z powiększeniem śledziony lub małopłytkowością niejasnego pochodzenia, kiedy stwierdzi się u nich dodatkowo jeden z następujących objawów:

– niewyjaśniona splenomegalia,

– niewyjaśniona małopłytkowość, szczególnie o nietypowym przebiegu lub nieodpowiadająca na leczenie,

– niewyjaśnione krwawienia i powstawanie zasinień,

– niewyjaśniona hiperferrytynemia przy prawidłowym stężeniu transferryny.

● O chorobie Gauchera należy też myśleć w przypadku pojawienia się objawów kostnych nieuzasadnionych innymi patologiami, takich jak osteopenia, zmiany lityczne, patologiczne złamania, w tym złamania w obrębie stawu, złamania kompresyjne kręgów, jałowa martwica kości, szczególnie w obrębie głowy kości udowej lub ramiennej, z ewentualnym zniszczeniem kości i stawów, czy też charakterystyczne deformacje okolicy dystalnego końca kości udowych o typie kolby Erlenmeyera.

● Rekomendacje polskich ekspertów opublikowane w ubiegłym roku na łamach kwartalnika „Acta Haematologica Polonica” zalecają wykonanie badań w kierunku choroby Gauchera u osób z wywiadem rodzinnym wskazującym na jej występowanie, osób pochodzenia aszkenazyjskiego, pacjentów z poważnymi zaburzeniami neurologicznymi niewiadomego pochodzenia, z niewyjaśnionymi objawami hematologicznymi (m.in. objawy skazy krwotocznej małopłytkowej), z niewyjaśnionym uczuciem ogólnego zmęczenia i wyczerpania, z hepato- lub splenomegalią oraz dolegliwościami ze strony układu kostnego, jak ból, złamania patologiczne, zmiany lityczne i martwica jałowa kości – oczywiście w sytuacjach, kiedy te objawy nie są oczywistym następstwem innej rozpoznanej choroby.

● W takich przypadkach powinno się wykonać dostępne w Polsce, proste przesiewowe badanie aktywności β-glukocerebrozydazy, zwane DBS (dry blood spot), czyli testem suchej kropli wykonanej na krwi włośniczkowej. Dodatni wynik testu powinien być potwierdzony biochemicznym oznaczeniem aktywności glukocerebrozydazy w leukocytach lub fibroblastach skóry oraz w miarę możliwości badaniem molekularnym mającym na celu wykrycie mutacji genu GBA1.

● Po ustaleniu rozpoznania należy przeprowadzić diagnostykę mającą na celu ustalenie stopnia zajęcia narządów wewnętrznych, w tym układu kostnego. W tym celu stosuje się metody biochemiczne i badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Warto podkreślić, że często wykonywane badanie szpiku kostnego ma ograniczoną wartość diagnostyczną. Z jednej strony bowiem niewykrycie komórek Gauchera nie wyklucza tej choroby, z drugiej zaś w niektórych chorobach onkohematologicznych i infekcyjnych stwierdza się w szpiku komórki pseudo-Gauchera, praktycznie nie do odróżnienia od prawdziwych komórek Gauchera.

● W ocenie stopnia zaawansowania choroby należy się też posiłkować konsultacjami odpowiednich lekarzy specjalistów, szczególnie ortopedy, okulisty, neurologa, kardiologa.