Rak piersi – objawy i profilaktyka

• zaciągnięcie skóry nad guzem (czasami bardzo dyskretne),
• obrzęk lub zaczerwienienie skóry,
• wyciek z brodawki sutkowej (kilka procent chorych),
• wciągnięcie brodawki (niezbyt często),
• powiększenie węzłów chłonnych w dole pachowym po stronie guza (czasami bez obecności zmiany w piersi),
• ból (rzadko),
• zmiany o charakterze „skórki pomarańczy” (objaw zaawansowanej choroby),
• owrzodzenie skóry (w zaawansowanej chorobie).

Kiedy wykonywać samobadanie piersi?

Najlepiej robić to tydzień po miesiączce, kiedy piersi są mniej tkliwe i mniej obrzęknięte. Samodzielne badanie piersi powinno się wykonywać co miesiąc.

Czy piersi powinien badać każdy lekarz, czy tylko ginekolog?

Badanie piersi powinien wykonywać każdy lekarz w trakcie rutynowej wizyty. Zaleca się, aby badanie było wykonywane raz na pół roku.

Czy ból piersi zawsze jest niepokojący?

Nie. Ból rzadko towarzyszy rakowi piersi. Najczęściej jest wynikiem zmian hormonalnych w organizmie.

Kiedy wykonywać USG a kiedy mammografię?

Mammografia zalecana jest po 50. r.ż. co dwa lata. U kobiet w wieku 50-69 lat, u których wystąpił rak piersi wśród członków rodziny (u matki, siostry lub córki) albo mutacje w obrębie genów BRCA 1 lub BRCA2, badanie należy powtarzać co 12 miesięcy. U kobiet młodszych powinno się wykonywać USG raz na rok. Badania te nie zastępują samodzielnego badania piersi.

Czy każdy guzek w piersi to rak?

Nie. W większości przypadków są to zmiany łagodne, np. torbiel, gruczolakowłókniak, rozszerzenie przewodów mlecznych, tłuszczak. Mogą one mieć różną lokalizację i wielkość: od ziarenka pieprzu do kilku centymetrów. Zwykle są wyczuwalne jako okrągłe, dobrze odgraniczone guzki, o równych granicach, przesuwalne względem skóry.

Czy łagodne zmiany w piersi mogą być niebezpieczne?

Nie, ale wymagają obserwacji ze względu na większe ryzyko rozwoju raka piersi w przyszłości.

Jakie są czynniki ryzyka rozwoju raka?

Do czynników ryzyka zachorowania na raka piersi należą:

• nowotwory piersi w rodzinie (czynniki genetyczne, takie jak mutacje genów BRCA1 lub BRCA2),
• palenie tytoniu,
• wysoki status społeczno-ekonomiczny (wykształcenie wyższe),
• hormonalna terapia zastępcza u kobiet po menopauzie (wzrost o blisko 2,5 proc. na rok),
• hormonalne środki antykoncepcyjne (wzrost ryzyka – ok. 1,25 raza),
• duża masa urodzeniowa dziecka,
• wcześniejsze łagodne zmiany w piersi,
• wczesny wiek pierwszej miesiączki,
• późny wiek menopauzy,
• spożywanie alkoholu,
• palenie tytoniu przez matkę w czasie ciąży,
• promieniowanie jonizujące,
• wiek urodzenia pierwszego dziecka (urodzenie dziecka w młodszym wieku zmniejsza ryzyko raka piersi),
• liczba urodzonych dzieci oraz karmienie piersią (ryzyko obniża się przy każdym kolejnym urodzonym dziecku o 7 proc. oraz każdym roku karmienia piersią o 4 proc.).

Czy rak piersi jest dziedziczny?

Ok. 5-10 proc. raków piersi może być wynikiem mutacji dziedzicznych. Większość rodzinnych nowotworów piersi występuje u nosicielek mutacji genów BRCA1 lub BRCA2. W rodzinach należących do grupy wysokiego ryzyka nowotwory rozwijają się najczęściej przed 45. r.ż. Często oprócz raka piersi występują inne nowotwory, m.in. jajnika, jelita grubego, gruczołu krokowego. Ryzyko wystąpienia raka u osób z mutacjami genów BRCA1 lub BRCA2 jest bardzo wysokie i wynosi 80 proc. dla raka piersi oraz ok. 50 proc. dla raka jajnika. Istotną rolę we wczesnym wykrywaniu raka piersi ma poradnictwo genetyczne.

Kiedy powinno się wykonywać badania genetyczne?

Wskazaniami do konsultacji genetycznej są m.in. rozpoznanie raka w młodym wieku oraz obciążony wywiad rodzinny w kierunku nowotworów złośliwych. Poradnie genetyczne mieszczą się przy każdym dużym ośrodku onkologicznym – w Warszawie w Centrum Profilaktyki Nowotworów Centrum Onkologii przy ul. Roentgena 5. Aby zapisać się na konsultację genetyczną w ramach NFZ, niezbędne jest skierowanie. Może je wystawić zarówno onkolog, jak i lekarz rodzinny. Zasadność przeprowadzenia diagnostyki genetycznej ustala się na podstawie ankiety, w której jest analizowana rodzinna predyspozycja do wystąpienia choroby nowotworowej. W przypadku stwierdzenia podwyższonego ryzyka wykonuje się specjalistyczne badania molekularne mające na celu wykrycie mutacji w genach (przede wszystkim BRCA1 i BRCA2). Jeśli badanie wykaże obecność mutacji, pacjentka zostaje objęta ścisłą obserwacją. Badania genetyczne można również wykonać prywatnie, jednak wtedy są one płatne.