Somatyzacja w stanach lękowych

Somatyzacja jest powszechnym zjawiskiem w psychiatrii i medycynie somatycznej. Polega na zastępowaniu przeżyć psychicznych objawami fizykalnymi, czasami nawet będącymi wyznacznikiem dysfunkcji somatycznych. Codzienny kontakt z pacjentami somatyzującymi mają lekarze rodzinni, psychiatrzy są często przez nich omijani. W leczeniu psychiatrycznym podstawowym problemem okazuje się brak wglądu pacjentów somatyzujących we własne przeżycia psychiczne.

Pamiętam 52-letnią pacjentkę oddziału leczenia nerwic przyjętą do terapii grupowej z powodu jednoznacznego zalecenia lekarzy internistów, którzy po szczegółowym badaniu uznali, że jej dolegliwości somatyczne są nieadekwatne do jej chorób somatycznych i zalecili psychoterapię. Wydawało się początkowo, że pomimo wątpliwości co do psychogennego podłoża dolegliwości jest skłonna podjąć leczenie psychologiczne, jednak po kilku dniach nagle przestała przychodzić na oddział, zniknęła, nie przekazując informacji o wycofaniu się z terapii ani własnego rozumienia swojej rezygnacji. Podczas kilku dni terapii odmawiała uznania przeżywania psychicznego, dewaluowała jego znaczenie, nie poddała się także procesowi regresji, starając się zachować racjonalną kontrolę. W rozumieniu zespołu terapeutycznego wycofała się z terapii, kiedy nie była już w stanie utrzymać racjonalnej kontroli nad kontaktem z grupą i rozpoczynający się proces regresji wyzwolił pierwotny lęk o takim nasileniu, że proces terapii nie był już możliwy.

W podobny sposób rezygnują z terapii pacjenci z lękiem napadowym lub nieco później pacjenci z narcystyczną strukturą osobowości. Można więc wyobrazić sobie, że somatyzacyjny styl atrybucji jest adaptacyjną strukturą obronną rozwijającą się w oderwaniu od przeżywania emocjonalnego. Stąd społeczne poczucie realności jest zazwyczaj duże, ogólne funkcjonowanie (jeżeli nie jest ograniczone przez objawy) dosyć dobre, a wyznacznikiem problemów psychicznych są objawy fizykalne.