Uważność a lęk. Terapie oparte na uważności w leczeniu zaburzeń lękowych

Rozpoczynamy nowy cykl opisujący terapie bez użycia farmakologii. W kolejnych numerach będziemy prezentować metody, narzędzia i oddziaływania kliniczne w psychiatrii, które pozwalają na nowe podejście do leczenia niektórych zaburzeń.

Uważność i jej założenia

Uważność (mindfulness) ma swoje korzenie w różnych tradycjach kontemplatywnych, szczególnie rozwiniętych w psychologii buddyjskiej mającej 2500 lat. Opisuje się w niej medytację uważności jako dostępną dla każdego metodę zmniejszania cierpienia i rozwoju pozytywnych jakości, takich jak samoświadomość, mądrość, współczucie i równowaga emocjonalna.[14] Uważność w literaturze zachodniej definiowana jest jako stan nieoceniającej świadomości tego, czego się doświadcza w bieżącym momencie, włączając w to własne myśli, doznania, uczucia oraz otoczenie, z postawą otwarcia, akceptacji i zaciekawienia.[15,16]

Trzecia fala

Uważność jest również podstawowym elementem nowych podejść terapeutycznych, określanych jako trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej.[29] W trzeciej fali, w przeciwieństwie do klasycznej CBT, nacisk kładziony jest nie tyle na modyfikację i restrukturyzację poznawczą, ile na zmianę postawy osoby w stosunku do jej przeżyć (w stronę bardziej akceptującej i otwartej), a także na zmianę samego procesu myślenia.[30] Wśród terapii trzeciej fali najbardziej udokumentowane i popularne to:
■ dialektyczno-behawioralna terapia (DBT)[31] mająca zastosowanie przede wszystkim w leczeniu osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza,
■ terapia akceptacji i zaangażowania (ACT)[32] mająca zastosowania w różnych problemach psychicznych, w tym lękowych.

Wyniki niedawno opublikowanej metaanalizy niewielkiej, ale rosnącej liczby badań tej metody, opierającej się głównie na uważności, rozwijaniu akceptacji oraz realizacji wartości, wykazały, że jest ona równie skuteczna co CBT w zaburzeniach lękowych oraz zaburzeniach ze spektrum obsesyjno-kompulsywnego (OCD).[33]