Sauna jako narzędzie medyczne – możliwości wykorzystania w psychiatrii

Niepełna skuteczność metod stosowanych w psychiatrii skłania do poszukiwania oddziaływań alternatywnych i pomocniczych. Wykorzystywana dotychczas głównie w leczeniu schorzeń somatycznych sauna może okazać się przydatnym narzędziem terapeutycznym w psychiatrii. Istnieją bowiem przesłanki, że korzystanie z niej powoduje poprawę nastroju, redukcję objawów lękowych i napięcia emocjonalnego, poprawę funkcji poznawczych i jakości snu, a także apetytu i aktywności.

Historia sauny

Na przestrzeni wieków budowa i wystrój pomieszczeń, w których odbywano kąpiele saunowe, ewoluowały, jednak zasadnicza idea polegająca na ogrzewaniu i oczyszczaniu ciała przez wypocenie pozostała niezmienna.[7] Ciepłe kąpiele i rytuały były obecne na licznych terenach: w Europie, Azji i Ameryce Północnej i funkcjonowały w większości kultur oraz religii. Najprawdopodobniej zwyczaj korzystania z sauny narodził się na północ od Morza Czarnego około VII wieku przed naszą erą. Stosowane przez Scytów sauny dymne rozprzestrzeniły się na północ Europy i Bliski Wschód.[7,27]

Największą popularnością cieszy się znana co najmniej od dwóch tysięcy lat sauna fińska. To właśnie Finowie przez pokolenia tworzyli rytuały saunowe. W Finlandii jedna sauna przypada na czterech mieszkańców. Przegrzewania były także popularne na ziemiach słowiańskich – tu przebywanie w tak zwanej wypotni połączone było z okładaniem ciała rózgami i przeplatane ochładzaniem w pobliskiej rzece bądź śniegu.[7,28] Przegrzewanie ciała rozpowszechniło się także na terenach Syrii, Grecji i Egiptu. Do Cesarstwa Rzymskiego łaźnie dotarły około I wieku. Tam były częścią sporych kompleksów zwanych termami, gdzie oprócz sauny korzystano z kąpieli w wodach o różnej temperaturze, wykonywano ćwiczenia fizyczne i odpoczywano.[27] Około III wieku zaczęły powstawać łaźnie islamu, inaczej zwane tureckimi bądź arabskimi. Około XI wieku sauny suche i mokre rozpowszechniły się w Niemczech, Francji i na Wyspach Brytyjskich.[7,29]

Na terenach obecnej Rosji wygrzewano się w tak zwanych baniach, które przypominały saunę suchą. Nieco inna była czarna bania – rytuał polegał na ogrzaniu ciała w piecu do pieczenia chleba, który po wypieku chleba był wciąż ciepły. Ubrudzeni sadzą użytkownicy bani ochładzali się wodą na dworze.[7] Tymczasem wśród rdzennej ludności Ameryki Północnej popularne były łaźnie parowe, gdzie w specjalnie przygotowanych, szczelnych namiotach rozgrzane kamienie polewano wodą.[7,11]

Rodzaje współczesnych saun

Sauna jest pomieszczeniem, w którym panuje wysoka temperatura.[30] W zależności od temperatury i wilgotności powietrza można wyodrębnić cztery podstawowe rodzaje współczesnych łaźni: sauna sucha, mokra, łaźnia parowa i parowo-ziołowa.[28] W saunie suchej wilgotność powietrza jest bardzo niska – na poziomie 10 proc. Dla porównania wilgotność w pomieszczeniach mieszkalnych standardowo zawiera się w przedziale 40-65 proc. Powietrze w saunie suchej nagrzewane jest do 90-110°C. Powoduje to szybkie wysuszenie skóry, a następnie obfite pocenie. W saunie mokrej panuje temperatura 70-90°C, a wilgotność 25-39 proc. uzyskuje się, polewając wodą kamienie znajdujące się w piecu saunowym.[28]

Połączenie działania suchego i gorącego powietrza ze sporadycznym wzrostem wilgotności uzyskiwanym przez wylanie wody na rozgrzane kamienie lub specjalny ceramiczny piec elektryczny spotyka się we współczesnej saunie fińskiej. Przed wejściem do sauny należy starannie umyć ciało. Proces korzystania z sauny odbywa się w dwóch lub trzech cyklach, gdzie nagrzewanie trwa od 8 do 12 minut, a ochładzanie drugie tyle.[2] Z kolei w łaźni parowej (rosyjskiej) wysycenie powietrza parą wodną to aż 90-100 proc., a temperatura – 40-60°C. Para wodna rozprowadzana jest wieloma dyszami równomiernie po całej saunie. Nagrzewanie powinno trwać od 10 minut do pół godziny (w zależności od temperatury), a odpoczynek kolejne 30 minut po wyjściu.[2,7,28]