Chloroheksydyna w endodoncji – przegląd piśmiennictwa

Budowa i działanie

Chloroheksydyna (CHX) to związek powszechnie znany i używany w medycynie i stomatologii. Pod względem chemicznym jest to 1,6-dwu(4-chloro-fenylo-dwuguanido)-heksan. W postaci zasady jest substancją stałą, krystaliczną, bezzapachową, o gorzkim smaku. Wykazuje silne właściwości bakteriobójcze, bakteriostatyczne i wirusobójcze. Obserwuje się również jej działanie grzybobójcze, jednak w monoterapii może być ono nieskuteczne.[1] Działanie CHX polega na wiązaniu się dzięki siłom elektrostatycznym z ujemnie naładowaną błoną cytoplazmatyczną bakterii. Zaburza to równowagę osmotyczną komórki bakteryjnej, powoduje przeciek substancji wewnątrzkomórkowej i w efekcie jej śmierć. Wiążąc się z hydroksyapatytem i tkankami miękkimi, zmienia ich pole magnetyczne, przez co uniemożliwia adhezję bakterii do ich powierzchni.[2] Dwubiegunowa budowa cząsteczki chloroheksydyny jest odpowiedzialna za przedłużone działanie antybakteryjne, dzięki czemu efekty kliniczne jej użycia są lepsze w porównaniu z innymi antyseptykami.[10]

Zalety

► silne właściwości bakteriobójcze, bakteriostatyczne i wirusobójcze,

► hamowanie powstawania płytki nazębnej,

► przedłużone działanie antyseptyczne poprzez stopniowe uwalnianie,

► skuteczna wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych,

► duża skuteczność eliminacji Enterococcus faecalis odpowiedzialnych za przewlekły stan zapalny tkanek okołowierzchołkowych i niepowodzenia leczenia endodontycznego,

► brak toksyczności i szkodliwości dla tkanek okołowierzchołkowych.

Wady

► nieskuteczna wobec form przetrwalnikowych bakterii,

► nierozpuszczanie tkanek organicznych (np. resztek miazgi),

► brak zdolności neutralizacji toksyn bakteryjnych,

► brak zdolności usuwania warstwy mazistej,

► kontakt z wysiękiem zapalnym czy resztkami bakterii powoduje jej neutralizację,

► nie może być stosowana zamiast podchlorynu sodu ani jako jedyny środek płuczący w leczeniu endodontycznym,

► przebarwienia zębów, języka, wypełnień z materiałów złożonych oraz szkłojonomerowych,

► podrażnienia błony śluzowej, zaburzenia smaku,

► w kontakcie chloroheksydyny z podchlorynem sodu dochodzi do wytworzenia pomarańczowo-brunatnego precypitatu, który jest trudny do usunięcia. Wytrącony osad zawiera parachloroanilinę (PCA), która jest substancją kancerogenną i toksyczną. Płukanie tymi dwoma związkami powinno być rozdzielone użyciem soli fizjologicznej, wody destylowanej lub EDTA,

► wykazuje niezgodność chemiczną z licznymi związkami niejonowymi.