Zgoda na leczenie dziecka

Uwaga na formę

Nie można wykluczyć sytuacji, że przedstawiciel ustawowy po dokonaniu świadczenia stomatologicznego zaprzeczy, że udzielił zgody na wykonanie zabiegu u dziecka. Powstaje wtedy spór dowodowy pomiędzy lekarzem a np. rodzicem co do okoliczności wyrażenia zgody. Aby to wykluczyć, rekomendowałbym dla celów dowodowych przy zakładaniu karty pacjenta pozyskanie pisemnej zgody pacjenta albo jej aktualizacji w przypadku, gdy w dokumentacji gabinet jej nie posiada. Przy czym należy pamiętać, że zgoda powinna być wydana przed zabiegiem. Tzw. zgoda następcza, tj. po zabiegu, jest nieważna. Nie jest dopuszczalna również tzw. zgoda blankietowa, która nie zawiera określenia, jakich konkretnych czynności medycznych dotyczy, np. zgoda in blanco wypełniana dopiero po udzieleniu świadczenia.

Jeśli pacjent wystąpi z roszczeniem, a gabinet nie ma zgody pisemnej, to uznaje się, że niezachowanie pisemnej formy oświadczenia pacjenta wyrażającego zgodę na zabieg operacyjny[4] nie powoduje jej nieważności. Skutki niezachowania wymaganej formy na gruncie prawa cywilnego określa art. 74 k.c.,[5] co w praktyce rodzić może trudności dowodowe po stronie lekarza, że do uzyskania zgody faktycznie doszło. Gdy lekarz dysponuje mailem lub SMS-em zawierającymi zgodę – o ile w sposób jednoznaczny identyfikują nadawcę wiadomości jako osobę uprawnioną do jej wyrażenia – to uprawdopodabnia to okoliczność, że lekarz działał w ramach zgody.

Mama, tata czy babcia?

Pojęcie przedstawiciela ustawowego małoletniego pacjenta obejmuje rodziców lub opiekuna prawnego, o ile został ustanowiony przez sąd. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym władzę rodzicielską wykonuje każdy z rodziców, o ile nie został jej pozbawiony lub nie została ona ograniczona przez sąd opiekuńczy. Zatem dla ważności wyrażonej zgody wystarczy działanie jednego z rodziców. Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie”. Orzecznictwo przyjmuje, iż istotną sprawą dziecka jest decyzja co do leczenia w przypadku choroby o podwyższonym ryzyku zdrowotnym bądź też decyzja o podjęciu hospitalizacji dziecka. Dentysta wobec konfliktu rodziców, który utrudnia podjęcie wspólnej decyzji o leczeniu dziecka, winien odstąpić od dalszego leczenia, w takim przypadku konieczne będzie uzyskanie zgody sądu.

Ustawa o prawach pacjenta oraz Rzeczniku Praw Pacjenta wyróżnia dodatkowo pojęcie opiekuna faktycznego, czyli osobę, która sprawuje stałą pieczę nad pacjentem, bo ten wymaga tego ze względu na wiek, stan zdrowia lub stan psychiczny i piecza ta jest wykonywana bez obowiązku ustawowego, np. opiekunka dziecka lub babcia.

Zgoda sądu

Ustawa o zawodzie lekarza wprowadza zasadę, że wniosek o wydanie zgody kieruje się do sądu rejonowego wydziału rodzinnego, w którego okręgu czynności te mają być wykonane. Lekarz składa wniosek na piśmie, a sąd rozpatruje wniosek na posiedzeniu niejawnym. W tego typu sprawach sądy działają bardzo szybko i zgoda może być wydana w ciągu kilku dni. W przypadkach nagłych sąd opiekuńczy wydaje z urzędu odpowiednie zarządzenie w trybie uproszczonym, bez przeprowadzenia rozprawy. Wymóg zgody sądu opiekuńczego istnieje wówczas, gdy z punktu widzenia świadczenia medycznego, jakiego ma udzielić stomatolog, oraz stanu zdrowia pacjenta jest czas na zwrócenie się o taką zgodę albo też czynność medyczna powinna być przedsięwzięta względnie szybko, ale nie natychmiast. Gdy zwłoka w udzielaniu świadczenia groziłaby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, lekarz może działać bez zgody sądu opiekuńczego.[8]