Co znajdziesz w artykule?
Urazy zębów mają negatywny wpływ na zaopatrzenie nerwowo-naczyniowe miazgi i mogą powodować różne inne skutki.[1] W przypadku uszkodzenia miazgi dochodzi do reakcji obronnych i procesów regeneracyjnych. Mogą one doprowadzić do naprawy uszkodzeń, martwicy miazgi, miejscowego lub uogólnionego powstawania zębiny trzeciorzędowej, a nawet resorpcji wewnętrznej.[2-4] Należy zwrócić szczególną uwagę na konieczność wykonywania badań kontrolnych stomatologicznych i radiologicznych, by móc wcześnie wykryć powikłania występujące po urazie.[5] Rodzaje możliwych powikłań zależą od wieku dziecka i etapu rozwoju zawiązka zęba stałego. Przeprowadzenie badań umożliwi włączenie specjalistycznego leczenia przywracającego estetykę i funkcję przedniego odcinka szczęki.[6]
Spis treści
Celem pracy jest przedstawienie postępowania, przebiegu i wyników leczenia dziewięcioletniego pacjenta z urazem siekacza przyśrodkowego szczęki.
Opis przypadku
Wnikliwe badanie dziecka z urazowym uszkodzeniem zębów jest warunkiem prawidłowego rozpoznania, właściwego wyboru metody leczniczej i osiągnięcia pozytywnego wyniku leczenia. W badaniu należy uwzględnić dane z wywiadu, badania klinicznego i radiologicznego. 7
Pacjent, lat 9, zgłosił się z rodzicami do gabinetu z powodu urazu zęba 11
(ryc. 1). Uraz nastąpił w dniu pojawienia się w gabinecie. Rodzice zabezpieczyli złamaną część zęba w mleku. Od chwili urazu do rozpoczęcia leczenia upłynęło pół godziny. Pierwsza pomoc została udzielona dziecku przez pielęgniarkę w szkole. Odnotowano brak objawów ogólnych, takich jak bóle głowy, wymioty, utrata przytomności, które mogłyby świadczyć o wstrząśnieniu mózgu.
Ryc. 1. Zdjęcie zewnątrzustne w dniu urazu przed leczeniem.
Badanie zewnątrzustne wykazało u pacjenta ranę wargi dolnej oraz otarcie skóry w okolicy bródki.
Klasyfikacja urazu wg Andreasena:
S 02.51 Złamanie szkliwno-zębinowe: niepowikłane złamanie korony z utratą twardych tkanek obejmujące szkliwo i zębinę.
Klasyfikacja Ellisa:
II klasa – złamanie korony zęba obejmujące znaczną część zębiny, ale bez obnażenia miazgi.
W badaniu klinicznym, wewnątrzustnym, należy określić rodzaj urazu, rozległość złamania, obecność ewentualnego obnażenia miazgi, zmianę zabarwienia korony, uszkodzenie tkanek miękkich jamy ustnej i przyzębia, ruchomość i występowanie przemieszczeń zęba oraz zaburzeń w zgryzie. Badanie palpacyjne uszkodzonego zęba i tkanek otaczających należy przeprowadzić pod kątem stwierdzenia bolesności uciskowej, ruchomości wyrostka zębodołowego, świadczącego o złamaniu kości, a także by określić stopień rozchwiania zębów i ich wrażliwość na opukiwanie poziome oraz pionowe. 8
W badaniu u pacjenta stwierdzono złamanie w obrębie szkliwa i zębiny. Rozległość złamania: utrata 1/3 korony. Odnotowano brak obnażenia miazgi, nie stwierdzono zmiany zabarwienia korony, tkanki miękkie jamy ustnej i przyzębia nie były uszkodzone. Przy badaniu nie zauważono ruchomości, przemieszczenia zęba ani zaburzeń w zgryzie. Nie zaobserwowano też bolesności uciskowej wyrostka zębodołowego, ruchomości wyrostka zębodołowego ani rozchwiania zębów.
Wyniki badań opukowych poziomych i pionowych zębów sąsiednich (12, 21 i 22) były prawidłowe, występowała bolesność opukowa zęba 11. Dziecko podawało objawy subiektywne dotyczące zęba dotkniętego urazem, ból przy badaniu powietrzem.
Badanie żywotności miazgi przeprowadza się testami termicznymi, prądem elektrycznym lub laserowym przepływomierzem dopplerowskim.
Wyniki badania chlorkiem zębów 12, 11, 21 i 22 były prawidłowe, ząb 11 dotknięty urazem był bardziej wrażliwy. Badanie testem termicznym zębów 12, 11, 21 i 22 dało także prawidłowe wyniki. Dokonano sprawdzenia w mikroskopie zabiegowym przebiegu złamania w obrębie szkliwa i zębiny oraz stwierdzono brak obnażenia miazgi.
Badanie radiologiczne jest konieczne w przypadku każdego pourazowego uszkodzenia zębów. Poza oceną budowy anatomicznej, obecności uszkodzeń w obrębie korzenia, stopnia rozwoju korzenia zęba, stanu ozębnej i otaczających kości oraz umiejscowieniem linii złamania badanie takie pomaga ustalić, czy ząb mleczny po urazie może uszkadzać rozwijający się zawiązek zęba stałego. Pozwala też na określenie obecności ciał obcych w tkankach miękkich. 9
Przed leczeniem wykonano zdjęcie RTG, które uwidoczniło zakończony rozwój zębów 11 i 21, poszerzoną szparę ozębną zęba 11, brak złamania korzenia, złamanie korony w 1/3, brak przemieszczenia korzenia zęba (ryc. 2).
Ryc. 2. Obraz RTG wykonany w dniu urazu po przeprowadzonym zabiegu.
Leczenie
Przystąpiono do leczenia przy użyciu mikroskopu zabiegowego, odizolowano obszar zabiegowy. Ząb 11 oczyszczono, ubytek przepłukano chloroheksydyną. Utracony fragment zęba wyjęto z mleka i umieszczono w roztworze soli fizjologicznej.
Wykonano rowek wiertłem turbinowym w miejscu połączenia odłamanego fragmentu z koroną macierzystą w celu stworzenia miejsca na kompozyt, który ma wzmocnić miejsce złączenia i podnieść walory estetyczne pracy.
Następnie odłamany fragment korony zęba 11 oraz powierzchnia złamania na koronie klinicznej zostały wytrawione 40-proc. kwasem ortofosforowym wyłącznie w obrębie szkliwa przez 15 sekund. Po wypłukaniu i delikatnym osuszeniu powierzchnie wytrawionego szkliwa i obnażonej zębiny złamanego zęba oraz dostarczonego fragmentu korony pokryto dualnym samotrawiącym bondem VII generacji. Postępowano zgodnie z zaleceniami producentów adhezyjnych systemów samowytrawiających, według których w celu osiągnięcia pełnej adhezji do szkliwa i zębiny należy wytrawić wyłącznie szkliwo 36-40-proc. kwasem ortofosforowym przez 10-15 sekund, a następnie wcierać bond przez mniej więcej 20 sekund w powierzchnię szkliwa i zębiny.
Po usunięciu powietrzem z dmuchawki nadmiarów systemu adhezyjnego i po jego polimeryzacji całą powierzchnię złamania na koronie klinicznej zęba pokryto dualnym cementem kompozytowym. Następnie umieszczono we właściwym miejscu odłamany fragment, dopasowując brzegi, usunięto nadmiary cementu. Polimeryzowano po 40 sekund od strony wargowej i podniebiennej.
Zdjęto nadmiary materiału, wypolerowano i dostosowano do zgryzu (ryc. 3).
Ryc. 3. Zdjęcie zewnątrzustne w dniu urazu po leczeniu.
Niezwykle ważny dla przebiegu leczenia jest stan higieny jamy ustnej u pacjenta po urazie zębów.
Po zakończeniu zabiegu rodzice otrzymali następujące wskazówki:
- szczotkowanie zębów dziecka po każdym posiłku miękką szczoteczką,
- dieta papkowata przez 14 dni,
- poinformowanie o konieczności kontroli oraz możliwych powikłaniach.
Po dwóch tygodniach przeprowadzono badanie kontrolne oraz wykonano zdjęcie RTG (ryc. 4).
Ryc. 4. Obraz RTG kontrolny wykonany dwa tygodnie po urazie.
Pacjent nie podawał bólu samoistnego. Badanie chlorkiem zębów 12, 11, 21 i 22 dało prawidłowe wyniki, podobnie jak badanie tych zębów testem termicznym. Barwa zęba niezmieniona. W RTG nie zauważono niepokojących objawów. Pacjent jest pod stałą kontrolą.
Podsumowanie
- Wnikliwe badanie dziecka z urazowym uszkodzeniem zębów jest warunkiem prawidłowego rozpoznania, właściwego wyboru metody leczniczej i osiągnięcia pozytywnego wyniku leczenia.
- W badaniu dziecka należy uwzględnić dane z wywiadu, badania klinicznego i radiologicznego.
- Współczesna pedodoncja na podstawie szeroko prowadzonej analizy struktury pourazowych uszkodzeń zębów mlecznych i stałych opracowała standardy postępowania, poczynając od udzielenia pierwszej pomocy przez rodziców, opiekunów, nauczycieli, kończąc na procedurach postępowania dla lekarzy dentystów, w celu ograniczenia bardzo częstych odległych patologicznych następstw urazów zębów doznanych w wieku rozwojowym. 5, 9
- International Association of Dental Traumatology (IADT) wierzy, że zastosowanie opracowanych standardów może zwiększyć szansę uzyskania pozytywnego wyniku leczenia. Wytyczne są poddawane okresowej aktualizacji. 10
Abstract
Tooth injuries have a negative impact on the neurovascular supply to the pulp. The impact of the injury varies and a variety of sequelae are possible. Pulp damage is associated with defense reactions and regeneration processes. They can lead to damage repair, pulp necrosis, local or generalized tertiary dentin formation or even internal resorption. Special attention should be paid to the need for follow-up dental and medical examinations to enable early detection of radiological complications occurring after an injury, because possible complications depend on the child’s age and the stage of development of permanent tooth germs.
KEYWORDS: dental trauma, permanent teeth.
- 1. Siskos GJ, Kostouros GD. Pourazowe zwapnienie miazgi. Endodoncja.pl, 2012;2:86-98
- 2. Andreasen JO i wsp. Pourazowe uszkodzenia zębów. Urban & Partner, 2005
- 3. Szpringer-Nodzak M, Wochna-Sobańska M. Stomatologia wieku rozwojowego. PZWL, Warszawa 2006
- 4. Knychalska-Karwan Z. Stomatologia zachowawcza wieku rozwojowego. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008
- 5. Altun C, Cehreli ZC, Guven G, Acikel C. Traumatic intrusion of primary teeth and its effects on the permanent successors: a clinical follow-up study. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oraldiol. Endod. 2009;107:4:493
- 6. Tewari N, Pandey RK. Multiple abnormalities in permanent maxillary incisors following trauma to the primary dentition. J. Indian Soc. Pedod. Prev. Dent. 2011;29:2:161
- 7. Andreasen JO, Andreasen FM. Textbook and Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth. 4th ed. Munksgaard, Copenhagen, Denmark 2007
- 8. Barańska-Gachowska M, Postek-Stefańska L. Endodoncja wieku rozwojowego i dojrzałego wyd. 2 Czelej Sp. z o.o. Lublin 2011
- 9. Andrade MGS et all. Tooth displacement and root dilaceration after trauma to primary predecessor: an evaluation by computed tomography. Dent Traumatol, 2007;23:364-7
- 10. www.DentalTraumaGuide.org
Następny artykuł:
Dodaj do ulubionych
