Czy kariprazyna może poprawić odpowiedź na klozapinę u pacjentów lekoopornych?

Włączenie kariprazyny do terapii klozapiną może przynieść istotną poprawę kliniczną u pacjentów ze schizofrenią oporną na leczenie - wskazują wyniki z przeglądu systematycznego opublikowanego w International Journal of Neuropsychopharmacology. Analiza objęła 21 publikacji i łącznie 52 przypadki kliniczne, w których zastosowano terapię skojarzoną tymi lekami. 

W niemal wszystkich przypadkach (98,1%) kariprazynę włączano z powodu braku lub jedynie częściowej odpowiedzi na klozapinę. U blisko połowy pacjentów dodatkowym powodem były działania niepożądane wcześniejszych schematów leczenia. Przed zmianą terapii dominowały objawy pozytywne (90,4%) oraz negatywne (80,8%), rzadziej afektywne i poznawcze. 

Najbardziej wyraźny efekt dotyczył objawów negatywnych - ich nasilenie zmniejszyło się u 83,3% pacjentów, bez doniesień o pogorszeniu w tym zakresie. W przypadku objawów pozytywnych poprawę obserwowano w 66% przypadków, choć u 8,5% chorych odnotowano ich nasilenie. W podgrupie 19 pacjentów ocenianych przy użyciu standaryzowanej skali objawów schizofrenii średnia redukcja wyniku całkowitego wyniosła 43,4%, przy szczególnie dużym, bo 59,1% spadku w podskali objawów negatywnych. We wszystkich przypadkach, w których oceniano funkcjonowanie globalne, odnotowano poprawę. 

Kariprazynę stosowano najczęściej w dawkach 3-6 mg na dobę (najczęściej 4,5 mg), a klozapinę w przedziale 100-400 mg na dobę. Średni czas leczenia skojarzonego wynosił około 158 dni. W części przypadków możliwe było zmniejszenie dawki klozapiny, co wiązało się z ograniczeniem działań niepożądanych, takich jak sedacja, zaparcia czy nadmierne ślinienie. Opisywano także redukcję masy ciała i wskaźnika masy ciała. Nowe działania niepożądane wystąpiły u tylko 19,2% pacjentów - najczęściej były to objawy ruchowe, w tym akatyzja. Kariprazynę odstawiono w 17,3% przypadków z powodu braku skuteczności lub problemów z tolerancją. W trzech opisach możliwe było całkowite odstawienie klozapiny i kontynuowanie leczenia samą kariprazyną. 

Autorzy wskazują, że korzystny efekt może wynikać z uzupełniającego się profilu receptorowego obu leków - częściowego działania agonistycznego kariprazyny na receptory dopaminowe D2 i D3 (z preferencją wobec D3) przy stosunkowo słabszym oddziaływaniu klozapiny na te receptory. Jednocześnie podkreślają, że dostępne dane pochodzą głównie z opisów przypadków, a brak badań randomizowanych ogranicza siłę wniosków. 

Mimo tych ograniczeń przegląd sugeruje, że dołączenie kariprazyny do leczenia klozapiną może stanowić wartościową opcję terapeutyczną u pacjentów z utrzymującymi się objawami, zwłaszcza negatywnymi, lub z problemami tolerancji leczenia. 

Piśmiennictwo: 

1.Sofia Pappa, Réka Csehi, Ellice Caldwell-Dunn, Zsófia Borbála Dombi, Stephan Hjorth Cariprazine and clozapine: a systematic review of a promising antipsychotic combination for treatment-resistant schizophrenia; International Journal of Neuropsychopharmacology, Volume 28, Issue 8, August 2025, pyaf053