Schizofrenia i choroby współistniejące: eksperci wskazują kluczowe zasady doboru farmakoterapii

Nowy konsensus ekspertów europejskich wskazuje, że skuteczne leczenie schizofrenii wymaga odejścia od koncentracji wyłącznie na objawach psychotycznych na rzecz strategii uwzględniającej choroby współistniejące. Autorzy publikacji w Annals of General Psychiatry podkreślają, że objawy afektywne, zaburzenia seksualne, powikłania metaboliczne oraz uzależnienia znacząco wpływają na rokowanie, adherencję i śmiertelność pacjentów.  

Eksperci rekomendują dobór farmakoterapii w modelu „comorbidity-informed”, opartym na profilu współchorobowości. Oznacza to, że wybór leku przeciwpsychotycznego powinien uwzględniać nie tylko skuteczność wobec psychozy, ale także wpływ na nastrój, masę ciała, prolaktynę czy ryzyko nawrotu używania substancji psychoaktywnych.  

W publikacji zwrócono uwagę na różnice pomiędzy preparatami przeciwpsychotycznymi. Wśród częściowych agonistów dopaminy wymieniono arypiprazol, brekspiprazol i kariprazynę, podkreślając ich korzystniejszy profil metaboliczny oraz mniejsze ryzyko hiperprolaktynemii. Autorzy zaznaczają, że lurazydon, kwetiapina oraz wybrani przedstawiciele tej grupy, w tym kariprazyna, mogą być preferowanym wyborem u pacjentów ze współistniejącymi objawami afektywnymi, ponieważ działają zarówno przeciwpsychotycznie, jak i poprawiają nastrój, przy korzystnym profilu tolerancji.  

Szczególną uwagę poświęcono kariprazynie, która dzięki preferencyjnemu działaniu na receptor D3 może być użyteczna u chorych z dominującymi objawami negatywnymi, zaburzeniami motywacji oraz deficytami funkcjonowania. Wskazano także na narastające dane z praktyki kliniczej sugerujące jej potencjalną przydatność u pacjentów ze współistniejącymi zaburzeniami używania substancji psychoaktywnych. W tej grupie podkreślono również znaczenie preparatów długodziałających (LAI), poprawiających regularność leczenia i zmniejszających ryzyko nawrotów oraz lepszej integracji opieki psychiatrycznej i terapii uzależnień.  

U pacjentów obciążonych ryzykiem metabolicznym zaleca się możliwie wczesne stosowanie preparatów o korzystniejszym profilu metabolicznym oraz rutynowe monitorowanie masy ciała, glikemii i lipidogramu już od pierwszej wizyty. Olanzapinę i klozapinę opisano jako leki o najwyższym obciążeniu metabolicznym. Zwlekanie z interwencją do momentu istotnego przyrostu masy ciała uznano za klinicznie nieakceptowalne.  

Dużo miejsca poświęcono zaburzeniom seksualnym, które pozostają niedodiagnozowane, mimo że mogą prowadzić do niestosowania się do zaleceń terapeutycznych. Eksperci zalecają aktywne pytanie pacjentów o funkcjonowanie seksualne oraz rozważenie zmiany leczenia przy hiperprolaktynemii lub nasilonych działaniach niepożądanych.  

Z perspektywy praktyki klinicznej autorzy wskazują kluczowe działania: regularny przegląd skuteczności i tolerancji terapii, rutynowe monitorowanie parametrów metabolicznych i działań niepożądanych oraz uwzględnianie celów pacjenta, funkcjonowania społecznego i jakości życia przy doborze leczenia.  

Wnioski autorów są jednoznaczne: nowoczesna farmakoterapia schizofrenii powinna być spersonalizowana, regularnie weryfikowana i ukierunkowana nie tylko na remisję objawów, ale także na długoterminowe zdrowie somatyczne i funkcjonowanie pacjenta. 

Piśmiennictwo: 

Eduard Vieta, Ángel L. Montejo, Toby Pillinger, Bernardo M. Dell’Osso, Maria Dimitraka, Saeed Farooq, Gustavo Jesus, Carlos Parro Torres, Thomas Wobrock, Sofia Pappa Managing schizophrenia with affective, sexual, metabolic and substance-use comorbidities: pharmacological considerations from an expert consensus; Annals of General Psychiatry,Volume 25, article number 3, (2026)