Niepłodność coraz częściej wywołuje cierpienie u jednostek i stanowi podłoże problemów ekonomiczno-społecznych wynikających z niedoborów demograficznych społeczeństw rozwijających się i wysokorozwiniętych. Z tego powodu stanowi poważne wyzwanie dla medycyny. Przyczyny niepłodności mogą być bardzo złożone, a kilka mechanizmów może równocześnie się nakładać i wzajemnie potencjalizować. Należy wykluczyć podstawowe zaburzenia immunologiczne wikłające rozród, takie jak niedobór progesteronu, autoimmunizacje i stany zapalne, które mogą mieć wpływ na wszystkie procesy rozrodcze: od owulacji i spermatogenezy poprzez zapłodnienie, implantację, a także przebieg ciąży – rozwój łożyska i płodu. Nadmierna aktywność komórek odpornościowych lub zaburzona tolerancja na każdym z tych etapów mogą być ukrytymi przyczynami niepłodności, trudnymi do wykrycia w rutynowych testach. W związku z tym istotne są badania subpopulacji limfocytów, ocena profilu cytokin i równowagi Th1/Th2 oraz badania toksyczności limfocytów oceniające odpowiedź komórek odpornościowych matki na allogeny zarodkowe i ojcowskie (ryc. 1).

Badanie limfocytów i testy tolerancji immunologicznej

Subpopulacje limfocytów

Badanie poszczególnych populacji limfocytów w cytometrze przepływowym pozwala na określenie immunofenotypu, czyli stężenia i proporcji poszczególnych linii komórek limfoidalnych w pobranej próbce krwi. Umożliwia ocenę, czy układ immunologiczny jest nadreaktywny, czy też występują niedobory odpornościowe. U kobiet z poronieniami nawykowymi występują zaburzenia w liczebności i proporcji pomiędzy poszczególnymi subpopulacjami limfocytów. Od stanu obwodowego układu odpornościowego będą zależały rekrutacja i aktywność czynników immunologicznych w obrębie układu rozrodczego kobiety i mężczyzny oraz ich wpływ na przebieg procesów rozrodczych¹. W immunofenotypizacji weryfikuje się m.in. liczbę i odsetek limfocytów T CD3+, pomocniczych CD4+ i supresorowych CD8+, limfocytów B, NK(CD3-CD56+/16+) oraz określa stosunek CD4/CD8. Zmiany w proporcji danych populacji limfocytów są jedną z przyczyn poronień i zaburzeń implantacji zarodka. Szczególnie ważne jest oznaczenie odsetka komórek typu natural killer (NK) z silną ekspresją antygenu CD56bright oraz NK ze słabą ekspresją antygenu CD56dim. Obwodowa populacja NK oraz stosunek CD4/CD8, a także częstość występowania allelu HLA-DQA1*5 mają znaczący wpływ na zagnieżdżenie zarodka i przebieg ciąży. Parametry te są często podwyższone u kobiet z nawracającymi poronieniami i niepowodzeniami embriotransferów w procedurach in vitro².