Plastyka zniekształceń pooparzeniowych

chirurgicznego leczenia zniekształceń pooparzeniowych na podstawie dostępnego piśmiennictwa oraz doświadczeń własnych autorów. 

Epidemiologia

Na świecie oparzenia stanowią drugą po wypadkach komunikacyjnych przyczynę zgonów. World Health Organization (WHO) ocenia częstość urazów oparzeniowych na 6,6 mln rocznie, a zgonów z nimi związanych na 400 000 ¹ . W USA oparzeniom ulega 2 mln osób ² . Co roku w Polsce urazy te dotyczą około 1% społeczeństwa ³ . Najczęściej są to oparzenia termiczne. Wymagają one multidyscyplinarnego podejścia i leczenia w specjalistycznych ośrodkach, a na rezultat poza ciężkością oparzenia i jakością leczenia wpływ ma stan ogólny chorego przed urazem. W około 50% przypadków obrażenia te dotyczą okolic głowy i szyi, na drugim miejscu znajdują się oparzenia kończyn ⁴ . Wśród oparzonych dominuje płeć męska, niezależnie od wieku ³ . Grupy wiekowe, które najczęściej doznają urazu oparzeniowego, to dzieci i osoby starsze. Dwadzieścia pięć procent oparzonych stanowią pacjenci pediatryczni poniżej 7 roku życia, którzy urazu doznają w warunkach domowych ⁵ . Większość ofiar oparzeń to mężczyźni (68% według American Burn Association [ABA]), u których do uszkodzenia dochodzi w domu (73%). Dzieci poniżej 5 roku życia stanowią prawie 20% pacjentów przyjmowanych z powodu oparzeń ⁶ .

Głębokość i lokalizacje

Najistotniejszą kwestią, jeśli chodzi o gojenie, jest głębokość oparzenia. Dzielimy je na powierzchowne (I-IIa) i głębokie (>IIb). Oparzenia powierzchowne goją się bez pozostawienia blizny, natomiast wszystkie oparzenia głębokie prowadzą do powstania blizn, a co za tym idzie – w niektórych lokalizacjach przykurczów i zniekształceń. Jest to problem nie tylko estetyczny, lecz także czynnościowy – dochodzi np. do upośledzenia ruchomości kończyn górnych w przypadku obecności przykurczu pod pachą czy głowy przy oparzeniach szyi. Blizny pooparzeniowe stanowią około 4% wszystkich blizn, w 50% występują w okolicy głowy ⁷ (ryc. 1).

Ze względu na skomplikowaną anatomię i mnogość funkcji twarzy blizny pooparzeniowe mogą powodować widoczne zniekształcenia, ograniczenia mimiki, a przede wszystkim funkcji powiek czy jamy ustnej (mikrostomię, czyli zwężenie jamy ustnej, a co za tym idzie – utrudnione spożywanie pokarmów, zaburzenia mowy). Przykurcze w okolicy oka mogą skutkować niedomykalnością powiek oraz wywinięciem powieki, co upośledza prawidłową funkcję oka. Z kolei blizny w okolicy kończyn mogą ograniczać ruchomość okolicznych stawów ⁸ .

Rycina 1. Przykurcz pooparzeniowy ograniczający ruchomość szyi

Leczenie zmian pooparzeniowych

Nie ma metody pozwalającej na trwałe wyleczenie zmian pooparzeniowych. Możemy natomiast poprawić wygląd blizn oraz odprowadzić przykurcze, umożliwiając pacjentom prawidłowe funkcjonowanie. Jako leczenie dodatkowe możemy stosować metody zachowawcze, jednak główną rolę odgrywają operacje blizn pooparzeniowych. Uzupełnieniem leczenia chirurgicznego są terapie mniej inwazyjne – fizykalne i farmakologiczne. Ogromne znaczenie mają również rehabilitacja i odpowiednie postępowanie pooperacyjne.

Leczenie zachowawcze

W postępowaniu zachowawczym w przypadku blizn pooparzeniowych, a także po ich leczeniu operacyjnym bardzo ważne jest stosowanie preparatów natłuszczających oraz maści i plastrów silikonowych. Silikon zawarty w tych preparatach zmiękcza bliznę, przywraca jej prawidłowy kolor i nie dopuszcza do przerostu ⁹ . W leczeniu blizn pooparzeniowych ważną rolę odgrywa też kompresoterapia. Stosowanie odpowiednich wyrobów uciskowych wywołuje w bliźnie niedokrwienie, a tym samym stymuluje kolagenazę, która zmniejsza ilość włókien kolagenowych i zapobiega obkurczaniu się blizny ¹⁰ . W nowoczesnej medycynie dużą rolę w leczeniu zmian pooparzeniowych odgrywa laseroterapia ¹¹ . Ablacyjnych laserów frakcyjnych możemy używać na różnych etapach leczenia. We wczesnej fazie stosowanie małych dawek energii powoduje stymulowanie do prawidłowej przebudowy w bliźnie. W przypadku blizny dojrzałej za pomocą większych mocy lasera doprowadzamy do jej spłaszczenia i przebudowy. Stosowanie laserów poprawia wygląd zmiany, jak również przywraca prawidłowy kolor skóry. W laseroterapii możemy wykorzystywać również osocze bogatopłytkowe, które stosowane zaraz po wykonaniu zabiegu laserowego skraca czas gojenia, a także pozytywnie wpływa na modelowanie blizny ¹² .

Metody chirurgiczne 

Postępy w intensywnej terapii i leczeniu chirurgicznym wpłynęły na znaczną poprawę przeżycia chorych po oparzeniach. W rzeczywistości przeżycie po nawet poważnym urazie oparzeniowym stało się regułą, a nie wyjątkiem. W związku z tym coraz większy nacisk kładzie się na długoterminowe leczenie, a chirurgia rekonstrukcyjna staje się coraz istotniejszym elementem opieki nad oparzonymi. Procedur tych nie należy uważać za kosmetyczne – mają charakter rekonstrukcyjny, ponieważ starają się przywrócić to, co zostało utracone z powodu obrażeń. Ograniczona dostępność zdrowej tkanki stanowi jedno z największych wyzwań w chirurgii rekonstrukcyjnej oparzeń.

Harmonogram procedur rekonstrukcyjnych po oparzeniu jest różny. Mogą one być stosowane zarówno stosunkowo wcześnie po urazie (po kilku tygodniach), jak i po latach lub nawet dziesięcioleciach od obrażeń. Operacje rekonstrukcyjne po oparzeniach powinno się przeprowadzać po zakończeniu przebudowy blizny, czyli nie wcześniej niż po roku. Oczekiwanie na przebudowę blizn może w niektórych przypadkach wyeliminować konieczność wykonywania procedur rekonstrukcyjnych lub zmniejszyć ich zakres. Szybciej musimy operować w przypadku wczesnych przykurczów, ciężkich przykurczów powiek, mikrostomii, odsłonięcia istotnych struktur anatomicznych.

Mimo wczesnego wycięcia martwicy pooparzeniowej, szynowania stawów, zastosowania odzieży uciskowej i fizjoterapii urazy oparzeniowe obejmujące głębokie warstwy skóry właściwej często powikłane są tworzeniem się blizn przerostowych i przykurczów. Operacje rekonstrukcyjne po takich obrażeniach najczęściej koncentrują się na usunięciu nieestetycznej blizny i odprowadzeniu przykurczu bliznowatego.

Operacje rekonstrukcyjne po oparzeniach możemy podzielić na:

• odprowadzenie przykurczu i pierwotne zszycie rany
• odprowadzenie przykurczu i pokrycie ubytku przeszczepem skóry lub substytutem skóry
• odprowadzenie przykurczu i zamknięcie ubytku tkankami z sąsiedztwa
• odprowadzenie przykurczu i zamknięcie ubytku wolnym płatem.

Odprowadzenie przykurczu i pierwotne zszycie rany

Wycięcie blizny przykurczającej i warstwowe zszycie ubytku wtórnego jest najprostszym sposobem rekonstrukcji pooparzeniowych. Przedoperacyjnie należy oznaczyć margines wycięcia, mając na uwadze konieczność pierwotnego zszycia ubytku wtórnego. Ze względu na niedobór tkanek zazwyczaj konieczne jest pozostawienie marginesu tkanki bliznowatej. Najprostszą i dającą dobre wyniki metodą planowania jest pinch test, którym określa się ruchomość brzegów blizny w kilku miejscach wzdłuż planowanego wycięcia. Cięcie wykonuje się przez pełną grubość blizny, aż do tkanki podskórnej. Następnie blizna wycinana jest stycznie z pozostawieniem 4-5 mm warstwy tkanki bliznowatej w dnie rany na tkance podskórnej, aby zapobiec nieestetycznemu zagłębieniu po wygojeniu rany. Brzegi rany odpreparowywane są w minimalnym stopniu, aby nie dopuścić do niedokrwienia skóry.

Przykurcz powinien być uwalniany przez nacięcie, a nie wycięcie. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów, u których blizny dzięki odpowiedniemu uzupełniającemu leczeniu zachowawczemu są miękkie i przesuwalne. Samo nacięcie blizny bez jej wycięcia zmniejsza zapotrzebowanie na pokrycie skóry. Wycięcie może być jednak konieczne w pewnych okolicznościach, takich jak: niewielkie blizny z zaznaczoną hipopigmentacją lub blizny przerostowe, blizny zanikowe, przewlekłe niegojące się owrzodzenia w bliznach, blizny z przetokami ¹³ . Częściowe wycięcie przerosłych blizn czasami jest wymagane np. w przypadku przykurczu szyi, kiedy po oparzeniu zmiany rozciągają się od podbródka do szyi, na klatkę piersiową, a nawet brzuch – zazwyczaj wycinamy wtedy jedynie bliznę na szyi.

Odprowadzenie przykurczu i pokrycie ubytku przeszczepem skóry lub substytutem skóry

Gdy wtórny ubytek po uwolnieniu przykurczu przekracza możliwości pierwotnego zszycia, można wykorzystać przeszczep skóry. Przeszczepy skóry dzielimy na pośredniej oraz pełnej grubości. Przeszczep pełnej grubości można pobrać za pomocą noża chirurgicznego, do pobrania przeszczepu skóry pośredniej grubości konieczny jest dermatom elektryczny. Wybór między przeszczepem skóry pełnej a pośredniej grubości zależy od kilku czynników. Cienkie przeszczepy pośredniej grubości preferowane są w przypadku ran o upośledzonym ukrwieniu, szczególnie przy ograniczonej powierzchni dostępnych miejsc dawczych. Jednak mają one tendencję do obkurczania się z czasem. Aby temu przeciwdziałać, należy pobierać przeszczepy z warstwą skóry właściwej – grube przeszczepy pośredniej grubości lub przeszczepy skóry pełnej grubości, które mimo trudniejszego wgajania w miejscu biorczym gwarantują lepsze efekty estetyczne i funkcjonalne ¹⁴ . Preferowane są przeszczepy lite, niesiatkowane. Rozmiar przeszczepu powinien być nieco większy niż ubytku ze względu na obkurczanie. Jeżeli wykorzystujemy kilka przeszczepów do pokrycia jednego miejsca biorczego, linia przebiegająca przez granice graftów powinna być równoległa do osi ruchu w okolicznych stawach ¹⁵ . Rany są pokrywane przeszczepami zazwyczaj natychmiast po wycięciu blizny. Czasami można odczekać około 5 dni do wytworzenia ziarniny przed położeniem przeszczepu. Takie opóźnione podejście jest zalecane, gdy wycięcie blizny i uwolnienie przykurczu powoduje ekspozycję tłuszczu podskórnego, który jest złym podłożem do wgojenia przeszczepu. Może dawać lepsze wyniki również przy ranach z obfitym powierzchownym krwawieniem czy ranach zakażonych ¹⁶ . W zależności od miejsca biorczego przeszczep stabilizuje się opatrunkiem wiązanym, łuską gipsową, bandażem elastycznym czy siatką elastyczną.

Przeszczepy skóry pośredniej grubości są zwykle pobierane z ud. Jednak u ciężko poparzonego pacjenta z rozległymi bliznami konieczne może być pobranie przeszczepów z kilku miejsc dawczych: kończyn dolnych, kończyn górnych, brzucha, skóry głowy lub pleców. Należy zauważyć, że u każdego pacjenta z przykurczem pooparzeniowym trzeba starannie planować dostępne miejsca dawcze. Zwykle miejsca dawcze o dużej powierzchni konieczne są przy przeszczepach na szyję, pachę czy twarz, podczas gdy mniejsze mogą być odpowiednie do przykurczów powiek lub palców. Na twarz preferowanym miejscem dawczym jest okolica zauszna, a w dalszej kolejności nadobojczykowa, przyśrodkowa ramienia i pachwinowa ¹⁷ .

W połączeniu z przeszczepem skóry można także stosować substytuty skóry właściwej, takie jak Integra czy AlloDerm ¹⁸ . Wewnętrzna warstwa kolagenowa tych opatrunków stanowi substytut skóry właściwej, ułatwia angiogenezę i wrastanie autologicznych tkanek. Po mniej więcej miesiącu powstaje unaczyniona neoderma, która następnie pokrywana jest cienkimi przeszczepami skóry pośredniej grubości.

Odprowadzenie przykurczu i zamknięcie ubytku tkankami z sąsiedztwa

Plastyki płatowe umożliwiają odprowadzenie przykurczu i pokrycie wtórnego ubytku skórą z sąsiedztwa wraz z jej przydatkami. Technika ta powoduje jednak bliznowacenie skóry w miejscu dawczym, a nawet jego deformację. Niesie za sobą ryzyko martwicy przenoszonych tkanek, szczególnie duże w przypadku zmienionego unaczynienia po urazie czy wcześniejszych zabiegach chirurgicznych. Plastyki płatowe zapewniają dobre pokrycie tkanek i brak tendencji do wtórnego obkurczania się. Gwarantują lepszy efekt estetyczny niż przeszczepy skóry, dlatego często są wykorzystywane na twarzy. Są wskazane w okolicach stawów czy w pobliżu istotnych struktur anatomicznych, takich jak nerwy czy ścięgna. Pozwalają na przeniesienie okolicznych zdrowych tkanek w zakres blizny, co wpływa na zmniejszenie napięcia ¹⁹ . Metody te są często stosowane np. w korekcjach kątów oczu.

Rycina 2. Zasada Z-plastyki (fot. Neligan)³³

Plastyką miejscową najczęściej stosowaną w rekonstrukcjach pooparzeniowych jest plastyka Z ²⁰ (ryc. 2). Polega ona na przesunięciu płatów składających się z blizny i leżącej pod nią tkanki podskórnej oraz w razie możliwości nieuszkodzonej skóry pełnej grubości. Celem tego zabiegu jest wydłużenie osi blizny przykurczającej oraz wprowadzenie zdrowej skóry między zbliznowaciałe tkanki. Plastykę Z planuje się tak, aby ramiona nacięć padały pod tym samym kątem (zwykle 60°) i były skierowane wzdłuż linii zmniejszonego oporu. Inne plastyki miejscowe to np. V-Y lub W, odprowadzenie przykurczu i zamknięcie ubytku wolnym płatem.

Użycie płatów zarezerwowane jest dla ubytków po wycięciu głębokich blizn, np. hamujących wzrost żuchwy u dzieci, czy z odsłonięciem ważnych struktur anatomicznych, tj. naczyń, nerwów, stawów. Do rekonstrukcji nosa wykorzystuje się, poza przeszczepami pełnej grubości skóry dla ubytków powierzchownych, płaty z czoła lub policzków ²¹ . W przypadku oparzeń (najczęściej elektrycznych) warg poprawę ich funkcji uzyskuje się po zastosowaniu zarówno przeszczepów złożonych (wielotkankowych), jak i płatów skórnych, językowych lub wargowych ²² .

Płaty wyspowe z okolicy jarzmowo-skroniowej oraz złożone przeszczepy skóry owłosionej głowy wykorzystuje się w rekonstrukcji brwi, z reguły uzyskując wzrost większości włosów z zachowaniem ich gęstości i kierunku. W ubytkach małżowin usznych unika się płatów odległych ze względu na różnice koloru i konsystencji skóry oraz wieloetapowość postępowania. Preferuje się rekonstrukcje małżowin z użyciem autogennej chrząstki żebrowej ²³ .

Czasami odtworzenie fragmentu małżowiny usznej nie wymaga przeszczepu chrząstki, ponieważ zadowalający efekt estetyczny zapewnia plastyka z użyciem płata skóry z sąsiedztwa. W chirurgicznym leczeniu częściowego ubytku małżowiny, np. w zakresie obrąbka, można użyć różnych płatów z okolicy zamałżowinowej. Ponadto na twarzy można wykorzystać płaty rotacyjne, np. Abbego, szyjno-policzkowy, z mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, a także płaty wolne z grzbietu stopy, przedramienia czy okolicy pachwinowej ²² . Zwiększeniu powierzchni płatów służy zastosowanie ekspanderów, także w odniesieniu do miejscowych płatów prefabrykowanych (z zespoleniem mikronaczyniowym), wykorzystywanych w rekonstrukcjach twarzy ²⁴ .

Odprowadzenie przykurczu i zamknięcie ubytku wolnym płatem

Tradycyjnie wolnych płatów tkankowych używano w rekonstrukcji po oparzeniach w przypadku odsłoniętych kości, ścięgien, nerwów, chrząstki lub innych istotnych struktur anatomicznych, jeśli wykorzystanie tkanek z sąsiedztwa nie było możliwe. Stale zwiększająca się popularność i dostępność technik mikrochirurgicznych spowodowała rozszerzenie wskazań do używania wolnych płatów i przyczyniła się do zastosowania tych metod wszędzie tam, gdzie istotna jest optymalizacja efektu funkcjonalnego i estetycznego. Najczęściej wykorzystywane wolne płaty to: płat przednio- -boczny uda, płat oparty na perforatorze od tętnicy nabrzusznej dolnej, wolny płat z mięśnia najszerszego grzbietu (LD – latissimus dorsi). Idealne źródło pokrycia wtórnych ubytków stanowią wolne płaty typu superthin. Pierwsze takie płaty zostały opisane już w 1986 roku ²⁵ . Technikę udoskonalono w latach 90. XX wieku ²⁶ . Płaty te złożone są z pełnej grubości skóry i cienkiej warstwy tkanki podskórnej z zachowaniem podskórnego splotu naczyniowego. Ścieńczenie płata i ograniczenie do minimum ilości tkanki tłuszczowej poprawia przeżywalność i wgajalność tkanek. Wykonanie wewnątrzpłatowych zespoleń naczyniowych typu supercharged pozwala pobierać płaty o wymiarze poprzecznym nawet do 40 cm. Są one szczególnie przydatne w pokrywaniu ubytków na twarzy, szyi czy ręce ²⁷ .

Kolejność operacji rekonstrukcyjnych po oparzeniach

U pacjentów z mnogimi oparzeniami dużym problemem jest niedobór miejsc dawczych do planowanych operacji rekonstrukcyjnych. Mnogie przykurcze w różnych częściach ciała mogą współistnieć z innymi potrzebami rekonstrukcyjnymi, takimi jak: rekonstrukcja skalpu, nosa, małżowiny usznej czy prącia. Dość często mogą występować ograniczenia wynikające z niedostatku zdrowych miejsc dawczych przeszczepów skóry i płatów. Dlatego też niezbędna jest optymalna strategia w planowaniu zmniejszenia liczby procedur chirurgicznych i znieczuleń, a jednocześnie zapewniająca najlepszy rezultat funkcjonalny i estetyczny.

Ektropia powiek, zwłaszcza górnej, powinna być zaopatrzona jako pierwsza, aby zapobiec wtórnym uszkodzeniom gałki ocznej ²⁸ . Należy pamiętać, że utrata wzroku z powodu oparzeń per se występuje rzadko, a najczęściej jest następstwem wtórnych uszkodzeń. W przypadku osób dorosłych większość operacji rekonstrukcyjnych okolicy oka może być wykonana w znieczuleniu miejscowym. Należy unikać jednoczesnej operacji obydwu oczu, ponieważ takie postępowanie prowadzi do czasowej ślepoty z powodu opatrunków przez okres około tygodnia. Jest to bardzo niepokojące i przerażające dla każdej osoby, która dotychczas nie miała problemów ze wzrokiem. Jeśli jednak widzenie występuje tylko w jednym oku, wskazana jest jednoczesna operacja obustronna. W przypadku niewielkiego przykurczu w okolicy okołooczodołowej bez naruszenia spojówki można wykonać plastykę miejscową – preferowany jest płat transpozycyjny z fałdu nosowo-wargowego. W przypadku większego niedoboru tkanek pierwszym wyborem jest przeszczep skóry – zazwyczaj pośredniej grubości na powiekę górną i pełnej grubości na powiekę dolną. W przypadku defektów pełnej grubości powieki z uszkodzeniem spojówki zazwyczaj konieczne są prefabrykowane płaty z okolicy z chrząstką lub powięzią.

Podobnie ciężkie przykurcze szyi lub mikrostomia prowadzące do trudności w intubacji powinny zostać skorygowane przed planowaniem jakiegokolwiek innego uwolnienia przykurczu lub procedury rekonstrukcyjnej wymagającej znieczulenia ogólnego ²⁹ . Dodatkowo uwolnienie przykurczu szyi redukuje zewnętrzne siły działające na struktury twarzy (wargi, podbródek, a nawet dolne powieki), a także pachy i piersi.

Blizny przykurczające okolicy ust powodujące niewielkie zaburzenia powinny być uwolnione poprzez preparowanie ograniczone do minimum, a wtórne defekty zamknięte przeszczepem skóry pełnej grubości lub plastyką miejscową. W przypadku cięższych przykurczów bez zajęcia kąta ust ubytki po uwolnieniu przykurczu należy pokryć przeszczepami skóry pełnej grubości, respektując granice jednostek estetycznych. W przypadku zajęcia kąta ust konieczne są plastyki miejscowe w celu jego rekonstrukcji. U mężczyzn owłosienie w tej okolicy może być odtworzone lokalnymi płatami z szyi lub skóry głowy ³⁰ .

Przykurcze w obrębie rąk należy zaopatrzyć po leczeniu szyi i ust. Nie tylko znacząco upośledzają funkcję ręki, lecz także mogą doprowadzić do trwałego uszkodzenia aparatu ścięgnistego i trwałych deformacji stawów ³¹ . Zazwyczaj niewskazane jest operowanie dwóch rąk jednocześnie (z wyjątkiem małych dzieci), aby umożliwić pacjentowi realizowanie codziennych potrzeb karmienia, pielęgnacji i toalety. Oparzenia powierzchni dłoniowej ręki rzadziej prowadzą do przykurczów ze względu na dużą grubość naskórka w tej okolicy i dobre gojenie przez ziarninowanie. Na grzbiecie ręki preferowane są przeszczepy skóry pełnej grubości i unieruchomienie w pozycji zgięciowej, by przeciwdziałać przykurczom wyprostnym. Częstym problemem po oparzeniach jest konieczność rekonstrukcji aparatu wyprostnego i odprowadzenie przykurczów stawowych. Preferowane są lokalne płaty uszypułowane z przeszczepami pośredniej grubości na miejsce dawcze. Przy odprowadzaniu przykurczów palców preparowanie należy ograniczyć do jednej strony, aby uniknąć obustronnego uszkodzenia pęczków naczyniowo- -nerwowych i w konsekwencji problemów z ukrwieniem. Gdy przykurczami dotknięte są jednocześnie pachy, okolica stawu łokciowego i ręka, operacja ręki może być niemożliwa do momentu uwolnienia przykurczów pachy i łokcia.

Istotna z punktu widzenia funkcjonalnego i estetycznego jest następnie rekonstrukcja małżowiny usznej ³² . Odtworzenie bruzdy uszno-skroniowej umożliwia noszenie okularów z silikonowymi elementami protetycznymi. Oparzenie skóry i ochrzęstnej prowadzi do deformacji chrząstki, a co za tym idzie – całego konturu małżowiny usznej. Mniejsze defekty można zamknąć skórno-ochrzęstnowymi płatami postępującymi, większe wymagają mobilizacji skóry z okolicy zamałżowinowej.

Podsumowanie 

Oparzenia stanowią istotny odsetek wszystkich urazów. Jeśli dotyczą skóry i są głębokie, w odległym czasie powodują blizny i zniekształcenia. Największy problem powstaje, gdy blizny te powodują przykurcze i upośledzają funkcje, np. ruchomość w obrębie kończyn, stawów, i zniekształcają twarz, uniemożliwiając otwieranie jamy ustnej czy powiek. Nie jest możliwe całkowite usunięcie blizn, ale można poprawić ich wygląd, a przede wszystkim odprowadzić przykurcze, co wpływa na dobre wyniki czynnościowe. Czynnościowe i estetyczne efekty leczenia blizn i przykurczów bliznowatych po oparzeniach twarzy zależą od stanu miejscowego patologicznie zmienionych tkanek, przede wszystkim zaś od kompleksowego postępowania terapeutycznego. Podstawę stanowi w większości przypadków leczenie chirurgiczne, którego rezultat możemy wzmocnić, stosując odpowiednie terapie zachowawcze. Leczenie blizn składa się z wielu etapów oraz stanowi składową terapii zachowawczej i leczenia chirurgicznego. Niezbędnym elementem jest również rehabilitacja.