Jak leczyć cukrzycę?

posiłkach diabetyka:

Węglowodany – 45-50 proc. Zalecane są węglowodany złożone, pochodzące z pełnego ziarna zbóż i z warzyw. Pełnoziarniste pieczywo, bez dodatku słodu czy karmelu, nieprzetworzone płatki zbożowe (owsiane, jęczmienne), nieprzetworzony (tzw. brązowy) ryż, kasze (gryczana, jęczmienna, jaglana), nierozgotowane makarony z pełnoziarnistej mąki oraz surowe lub krótko gotowane warzywa są pełne cennych substancji odżywczych, których nie zawiera przetworzona żywność. Są one bogate w błonnik spowalniający wchłanianie węglowodanów. Dzięki błonnikowi stężenie glukozy we krwi wzrasta powoli i umiarkowanie.

Węglowodany w ograniczonej ilości mogą pochodzić z chudego mleka i jego przetworów – twarogu, naturalnej maślanki i naturalnych jogurtów.

Owoce, bogate źródło błonnika i witamin, są w diecie wskazane, jednak ze względu na zawartość fruktozy, cukru prostego, w ilości ograniczonej do ok. 300 gramów na dobę. Najlepiej wybierać owoce sezonowe o niskiej zawartości fruktozy – jagody, borówki, maliny, jeżyny, truskawki, czarne porzeczki oraz jabłka i niektóre cytrusy: kiwi, grejpfruty, melony. Banany, winogrona, czereśnie oraz wszystkie owoce suszone powinny być spożywane i w małych ilościach. Należy unikać soków owocowych, nawet świeżo wyciskanych, gdyż zawierają dużo fruktozy przy niewielkiej zawartości błonnika – lepiej zjeść całe jabłko, niż wypić szklankę soku jabłkowego.

Węglowodany, które należy ograniczyć, to słodzone napoje oraz wyroby cukiernicze: ciastka, cukierki, batoniki.

Jakie wybierać tłuszcze?

Około 30 proc. energii pochodzić powinno z tłuszczów, głównie roślinnych. Bardzo cenne są wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 i omega-3, obecne w oleju rzepakowym, oliwie z oliwek, rybach morskich, siemieniu lnianym i orzechach. Należy unikać spożywania widocznego tłuszczu zwierzęcego, wybierać chude mięso drobiowe lub cielęce, nie kupować podrobów: pasztetów, parówek, pasztetowych. Około 20 proc. energii pozyskiwać powinniśmy z białek, w połowie zwierzęcych, których źródłem jest chudy nabiał, ryby i chude mięsa oraz w połowie z białek roślinnych, z roślin strączkowych, zbóż, nasion i orzechów.

Jak liczyć węglowodany?

W komponowaniu posiłków zgodnie z zaleceniami zdrowego odżywienia należy się kierować zasadą, by 40 proc. objętości talerza stanowiły warzywa, najlepiej surowe, w jednej trzeciej węglowodany (chleb, kasze, ziemniaki) i w jednej trzeciej wędliny, nabiał, mięso lub ryby.

Szczegółowe liczenie ilości węglowodanów, białek i tłuszczów, w postaci tzw. wymienników, zaleca się chorym z cukrzycą typu 1, stosującym intensywną insulinoterapię w wielokrotnych wstrzyknięciach penami lub za pomocą podskórnej pompy insulinowej.

Zawsze warto uważnie czytać skład kupowanych produktów żywnościowych, unikać tych zawierających syrop glukozowo-fruktozowy, tłuszcze utwardzone (tłuszcz palmowy, roślinny, cukierniczy), glutaminian sodu i liczne substancje konserwujące.

Jak planować posiłki?

W planowaniu posiłków należy się kierować następującymi zasadami:

• Nie zjadać zbyt dużo naraz, posiłki powinny zaspokoić głód, a nie powodować uczucie pełności i przejedzenia.
• Jeść często, co ok. 2,5-3 godziny, aby nie dopuścić do dużego głodu.
• Jeść niskoprzetworzone, wysokobłonnikowe produkty o niskim (poniżej 50) indeksie glikemicznym, czyli takie, które wolniej i w mniejszym stopniu podnoszą stężenie glukozy we krwi.

U podstawy obecnie obowiązującej piramidy zdrowego stylu życia znajduje się aktywność fizyczna, bez której nie sposób zapobiegać cukrzycy i kontrolować cukrzycę już rozpoznaną.

Zalecana ilość aktywności fizycznej na tydzień wynosi 150 minut umiarkowanego lub 120 minut intensywnego wysiłku fizycznego.

Jakie leki stosować na początku choroby, a jakie w zaawansowanej cukrzycy?

Lekiem, po który sięga się po wykryciu cukrzycy typu 2, jest metformina. Jej działanie polega przede wszystkim na: zmniejszeniu produkcji glukozy w wątrobie, uwrażliwieniu tkanek na działanie insuliny (zmniejszeniu insulinooporności), zmniejszeniu wchłaniania glukozy w jelitach, uwrażliwieniu komórek β trzustki na hormony pobudzające je do wydzielania insuliny.

Metformina ma także korzystny wpływ na lipidy we krwi oraz ma efekt przeciwzakrzepowy, dlatego jest wartościowym lekiem u chorych na cukrzycę oraz chorobę wieńcową, po zawale serca lub udarze mózgu. Metforminę stosuje się już w przypadku rozpoznania stanu przedcukrzycowego oraz w zespole policystycznych jajników, w którym także występuje insulinooporność.

Przeciwwskazaniem do stosowania metforminy są: zaawansowana niewydolność nerek i wątroby, ciężka niewydolność krążenia, niewydolność oddechowa, wszelkie ostre i ciężkie stany.

Część pacjentów nie toleruje leczenia metforminą ze względu na działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (wzdęcia brzucha, biegunki, nagłe parcie na stolec).

Niestety, nie zawsze cukrzyca nowo wykryta to cukrzyca, która trwała krótko. Brak objawów oraz brak regularnych (to znaczy przynajmniej raz w roku) kontroli glukozy we krwi żylnej na czczo, sprawiają, że cukrzycę często wykrywa się w momencie, gdy wymagane jest bardziej intensywne leczenie.

Do metforminy dołącza się wówczas leki pobudzające wydzielanie insuliny przez komórki β trzustki, do których należą:

• pochodne sulfonylomocznika (np. gliklazyd, glimepiryd) – pobudzają one trzustkę do wydzielania insuliny niezależnie od przyjmowanych posiłków, z czym wiąże się ryzyko hipoglikemii, czyli spadku stężenia glukozy poniżej 70 mg/dl. Leki z tej grupy sprzyjają przyrostowi masy ciała,
• leki inkretynowe (doustne inhibitory DPP-4 lub analogi GLP-1 podawane w iniekcjach) pobudzające wydzielanie insuliny w odpowiedzi na posiłek, co minimalizuje ryzyko hipoglikemii. Leki z tej grupy mają neutralny wpływ na masę ciała lub ułatwiają jej redukcję.

Do leków o innym mechanizmie działania należą rzadziej stosowane:

• akarboza – zmniejszająca wchłanianie węglowodanów w jelicie,
• pioglitazon – uwrażliwiający tkanki, głównie tłuszczową i mięśniową, na działanie własnej insuliny,
• inhibitory receptora SGLT-2 – blokuje wchłanianie zwrotne glukozy w nerkach i powoduje wydalanie nadmiaru glukozy z moczem, co sprzyja zmniejszeniu zapotrzebowania na insulinę i redukcji masy ciała.

Gdy mimo kombinacji kilku leków z grup wyżej wymienionych nie udaje się osiągnąć założonego celu wyrównania cukrzycy, zachodzi konieczność leczenia insuliną w jednym lub więcej wstrzyknięciach.

Zdarza się, że leczenie insuliną trzeba zastosować już w chwili rozpoznania cukrzycy.

Leki stosowane w leczeniu cukrzycy refundowane w Polsce to: metformina, insulina, pochodne sulfonylomocznika i akarboza.