Udar jest najczęstszą po chorobach serca i nowotworach przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych. Szacuje się, że w Polsce każdego roku zachoruje aż 60 000 osób.
1. Co to jest udar?
Udar to zaburzenie neurologiczne spowodowane nagłym zakłóceniem dopływu krwi do mózgu. Aby mózg działał prawidłowo, potrzebne są mu substancje dostarczane przez krew (np. tlen czy glukoza). Jeśli zatem krew nie dociera do niego w odpowiedniej ilości, mózg nie jest właściwie odżywiony i ulega uszkodzeniu. Każdy udar
stanowi stan zagrożenia życia. Jest często przyczyną zgonów oraz niepełnosprawności i braku samodzielności u osób dorosłych. Narząd ten jest bardzo wrażliwy na brak składników odżywczych, dlatego pierwsze objawy pojawiają się bardzo szybko. Najczęstsze objawy udaru to:
- nagłe osłabienie siły jednej kończyny lub kończyn po tej samej stronie (80% przypadków)
- nagłe zaburzenia czucia po jednej stronie ciała
- nagła asymetria twarzy (opadanie kącika ust, niesymetryczny uśmiech)
- nagłe zaburzenia mowy (trudność w wypowiadaniu słów lub ich rozumieniu)
- nagłe zaburzenia widzenia (zaniewidzenie w jednym oku, podwójne widzenie)
- nagłe zawroty głowy z zaburzeniami równowagi i koordynacją ruchów, niepewnym chodem
- nagły bardzo silny ból głowy (pierwszy w życiu tak silny), często z nudnościami i wymiotami
- nagłe zaburzenia świadomości.
Jeśli powyższe objawy wystąpią, ale wycofają się całkowicie przed upływem 24 h, najczęściej w ciągu kilku minut, wówczas mówimy o przemijającym niedokrwieniu mózgu. Sytuacja taka zdarza się wówczas, gdy pewna część mózgu jest tylko chwilowo niedokrwiona. To znak ostrzegawczy, ponieważ przemijające niedokrwienie mózgu poprzedza jedną trzecią udarów. Należy zatem niezwłocznie udać się do szpitala.
2. Przyczyny udaru
Zdecydowana większość – aż 80% wszystkich udarów – to udary niedokrwienne. Są one spowodowane zamknięciem naczynia, które doprowadza krew do mózgu. Najczęstsze przyczyny niedrożności to:
- choroby serca, szczególnie migotanie przedsionków: wówczas serce bije niemiarowo, a w jego jamach mogą powstawać skrzepliny. Gdy skrzeplina wypłynie z serca do naczynia, może trafić do mózgu i wywołać udar
- miażdżyca naczyń krwionośnych: wówczas blaszki miażdżycowe powodują stwardnienie i zwężenie ścian naczyń, co również ułatwia powstawanie zakrzepu, a dodatkowo utrudnia lub całkowicie uniemożliwia przepływ krwi do mózgu
- nadciśnienie tętnicze i cukrzyca, czyli choroby które powodują uszkodzenia małych tętniczek: wówczas zniszczone, stwardniałe lub zamknięte małe naczynia niedoprowadzają krwi do mózgu.
Około 15% udarów to tzw. udary krwotoczne, wynikające z pęknięcia naczynia i wylania się krwi do mózgu. Objawy są zwykle bardziej nasilone niż w udarach niedokrwiennych, częściej też dochodzi do zaburzeń świadomości. Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest nadciśnienie tętnicze, stwierdzane aż u 70-80% pacjentów z krwotokiem mózgowym.
Ryzyko udaru rośnie z wiekiem – po przekroczeniu 55 r.ż. wzrasta ono dwukrotnie co 10 lat. Uważa się, że niezwykle groźne jest niedostatecznie kontrolowane nadciśnienie tętnicze (wartości >140/85 mmHg, a u osób z cukrzycą >130/80 mmHg). Przyjmuje się, że nadciśnienie tętnicze może zwiększać ryzyko udaru nawet pięciokrotnie. Kolejnym zagrożeniem jest migotanie przedsionków, rozpoznawane u 5-20% chorych z udarem. Wymaga ono regularnego przyjmowania doustnych leków przeciwzakrzepowych oraz wizyt kontrolnych u lekarza rodzinnego. Ryzyko udaru zwiększają też miażdżyca naczyń oraz cukrzyca. Dodatkowo w grupie zagrożonej są osoby palące papierosy, spożywające nadmierne ilości alkoholu oraz z nadwagą. Udowodniono również, że kobiety stosujące antykoncepcję hormonalną i obciążone dodatkowym czynnikiem ryzyka (takim jak np. palenie papierosów) są narażone na udar w większym stopniu.
4. Jak zapobiegać udarowi?
W profilaktyce udaru kluczową rolę odgrywa styl życia. Dieta powinna być dobrze zbilansowana, niskotłuszczowa, bogata w warzywa i owoce, z niskim spożyciem soli. Zaleca się:
- regularny wysiłek fizyczny (minimum 30 min dziennie średnio nasilonego wysiłku, np. spacer, jazda na rowerze, taniec), ponieważ ułatwia utrzymanie właściwej masy ciała, obniża ciśnienie tętnicze oraz pomaga w normalizacji cukru we krwi
- zaprzestanie palenia tytoniu (zwiększa ono ryzyko udaru 1,5-3-krotnie)
- unikanie nadmiernego spożycia alkoholu
- regularną kontrole ciśnienia tętniczego i przyjmowanie leków przeciwnadciśnieniowych zgodnie z zaleceniami lekarza.
- kontrolę stężenia cukru we krwi, a w przypadku cukrzycy przestrzeganie zaleceń lekarza.
5. Jak leczyć udar?
W przypadku wystąpienia objawów mogących wskazywać na udar trzeba niezwłocznie wezwać pomoc medyczną – nie można czekać, aż objawy same ustąpią. Kluczową rolę odgrywa w tym wypadku czas – każda minuta jest ważna. To czas decyduje o możliwości podjęcia właściwego leczenia.
6. Co po udarze? Kiedy rehabilitacja? Kiedy poprawa?
Po wystąpieniu udaru chory przebywa na oddziale neurologicznym, gdzie otrzymuje odpowiednie leczenie. Niezwykle istotna jest rehabilitacja, którą rozpoczyna się już w pierwszych dobach pobytu w szpitalu. Ćwiczenia mają przywrócić utraconą sprawność. Należy kontynuować je długo po wypisaniu ze szpitala. Czas potrzebny do poprawy oraz stopień, w jakim powróci sprawność, są kwestią indywidualną, u każdego pacjenta inną.
Następny artykuł:
Dodaj do ulubionych
