D-dimery – badanie rutynowe, ale czy zawsze konieczne?

Oznaczanie parametru „D-dimer” stało się niemal rutynowym badaniem laboratoryjnym wykonywanym w ramach lecznictwa zamkniętego w warunkach izb przyjęć, szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR) i oddziałów szpitalnych. Często parametr ten niejako „przy okazji” oznaczany jest również poprzez tzw. szybkie analizatory badań krytycznych. Uzyskiwane podwyższone wartości D-dimerów nie tylko dołączyły do szerokiego wachlarza badań diagnostycznych wymagających dalszego monitorowania lub leczenia, ale w związku z przesłanką sugerującą wystąpienie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) w postaci zatorowości płucnej (ZP) zaczęły być uzasadnieniem do wykonywania angiografii tomografii komputerowej (angio-CT).

Skala Wellsa dla zakrzepicy żył głębokich

Wynik 0 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZŻG jest niskie.

Wynik 1-2 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZŻG jest umiarkowane.

Wynik ≥ 3 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZŻG jest duże.

Skala Wellsa do oceny prawdopodobieństwa klinicznego wystąpienia zakrzepicy żył głębokich:

1. aktywna choroba nowotworowa (leczona do 6 miesięcy wstecz lub leczenie paliatywne) – 1 pkt;

2. obrzęk jednostronny podudzia (różnica ≥ 3 cm w obwodzie pomiędzy kończynami) – 1 pkt;

3. obrzęk jednostronny żył powierzchniowych (przy braku obecności żylaków) – 1 pkt;

4. obrzęk ciastowaty jednostronny – 1 pkt;

5. ZŻG w wywiadzie – 1 pkt;

6. obrzęk całej kończyny dolnej – 1 pkt;

7. bolesność w rzucie żył głębokich – 1 pkt;

8. niedowład lub przebyte unieruchomienie (opatrunek gipsowy) kończyny dolnej – 1 pkt;

9. przebywanie w łóżku > 3 dni lub przebyty zabieg chirurgiczny < 12 tygodni – 1 pkt;

10. inne rozpoznanie, które jest tak samo lub bardziej prawdopodobne jak ZŻG – 2 pkt.

Skala Wellsa dla zatorowości płucnej

W interpretacji dwustopniowej:

Wynik 0-4 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZP jest niskie.

Wynik ≥ 5 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZP jest istotne.

W interpretacji trójstopniowej:

Wynik 0-1 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZP jest małe (< 15 proc.).

Wynik 2-6 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZP jest umiarkowane.

Wynik ≥ 7 pkt oznacza, że prawdopodobieństwo ZP jest wysokie.

Skala Wellsa do oceny prawdopodobieństwa klinicznego wystąpienia zatorowości płucnej:

1. podejrzenie kliniczne ZŻG – 3 pkt;

2. inne rozpoznanie jest mniej prawdopodobne niż ZP – 3 pkt;

3. tachykardia > 100 uderzeń/min – 1,5 pkt;

4. przebywanie w łóżku > 3 dni lub przebyty zabieg chirurgiczny < 12 tygodni –1,5 pkt;

5. ZŻG lub ZP w wywiadzie – 1,5 pkt;

6. krwioplucie – 1 pkt;

7. aktywna choroba nowotworowa (leczona do 6 miesięcy wstecz lub leczenie paliatywne) – 1 pkt.

Kryteria PERC dla oceny prawdopodobieństwa klinicznego wystąpienia zatorowości płucnej (mogą być zastosowane w ocenie prawdopodobieństwa klinicznego wystąpienia ZP, jeżeli według trójstopniowej skali Wellsa uzyskano wynik 0-1 pkt):

1. wiek > 50. r.ż.;

2. tachykardia > 100 uderzeń/min;

3. saturacja < 95 proc.;

4. krwioplucie;

5. stosowanie terapii estrogenowej;

6. ZŻG lub ZP w wywiadzie;

7. jednostronny obrzęk kończyny dolnej.