Temida u ginekologa
Opieka nad pacjentką po nielegalnej aborcji – obowiązki lekarza a etyka zawodowa
mgr Paulina Dawidowicz, doktorantka
- Nielegalna aborcja – problem na pograniczu prawa, medycyny i etyki
- Podstawy prawne udzielania świadczeń medycznych kobietom, które poddały się nielegalnemu zabiegowi przerwania ciąży
- Tajemnica lekarska a obowiązek zawiadomienia organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa
Ujęcie wstępne – problematyka nielegalnej aborcji w perspektywie interdyscyplinarnej
Współczesna rzeczywistość prawna w Polsce charakteryzuje się jednymi z najbardziej restrykcyjnych przepisów aborcyjnych w Unii Europejskiej – legalność przerywania ciąży ogranicza się wyłącznie do przypadków zagrożenia życia lub zdrowia kobiety oraz ciąży będącej wynikiem czynu niedozwolonego. Od 27 stycznia 2021 r. wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego usunięcie przesłanki związanej z wadami płodu (embriopatia) pogłębiło dystans między literą prawa a realiami społecznymi. Konsekwencją tej deregulacji jest wzrost niepewności zarówno wśród pacjentek, jak i w grupie pracowników ochrony zdrowia, co szczególnie dotkliwie wpływa na sferę odpowiedzialności zawodowej i potencjalne ryzyko sankcji karno-administracyjnych1.
Analizy epidemiologiczne wskazują, że liczba nielegalnych aborcji w Polsce może być wielokrotnie wyższa od liczby legalnych zabiegów, która nie przekracza 2000 procedur rocznie. Szacunki sięgają natomiast dziesiątek tysięcy nielegalnych aborcji – według BBC nawet rzędu 10 000-150 000. Skali szkód związanych z nielegalnymi zabiegami przerywania ciąży dowodzą historyczne analizy sekcyjne – już w materiałach z okresu międzywojennego stwierdzono szeroki zakres powikłań: od perforacji macicy i pochwy przez zakażenia ropne w miednicy mniejszej po mechaniczne uszkodzenia tkanek spowodowane instrumentarium lub substancjami chemicznymi. Współczesne analizy (np. Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Medycyny IFMSA-Poland) potwierdzają, że nielegalna aborcja niesie ze sobą aż 30-krotny wzrost ryzyka zgonu w porównaniu z prawidłowo przeprowadzonymi procedurami medycznymi2.
Sprawa R.R. przeciwko Polsce, która została rozstrzygnięta przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w 2011 r., stanowi fundamentalny precedens potwierdzający prawa pacjentek do niezwłocznego dostępu do informacji medycznej i odpowiednich procedur w sytuacjach, w których prawo dopuszcza aborcję. Opóźnienia i bariery proceduralne ograniczające dostęp do diagnostyki prenatalnej zostały uznane za naruszenie praw wynikających z Europejskiej konwencji praw człowieka, w tym prawa do ochrony życia prywatnego (art. 8) oraz zakazu poniżającego traktowania (art. 3). Orzeczenie to w sposób przekonujący pokazuje, że prawo powinno być rozumiane nie tylko jako zbiór norm, lecz także jako ramy gwarantujące realny dostęp do świadomych decyzji reprodukcyjnych.
