Termin „ataksja” wywodzi się z języka greckiego jako zaprzeczenie słowa taxis, oznaczającego porządek¹. W medycynie ataksja to pojęcie oznaczające charakterystyczny zespół objawów, obejmujących zaburzenia równowagi, koordynacji i mowy. Inaczej nazywana jest niezbornością lub bezładem, co uzasadnia wybór terminu – zaburzenia porządku, czyli bezład ruchów ciała.

Ocena zborności jest nieodłącznym elementem badania neurologicznego i odbywa się za pomocą próby palec–nos i pięta–kolano, próby Romberga oraz analizy mowy i ruchów gałek ocznych pacjenta. Podczas próby palec–nos oraz pięta–kolano prosimy pacjenta, aby trafił – odpowiednio – palcem do nosa lub piętą na kolano. Jeśli pacjent ma trudności z wykonaniem tych czynności, ruchy są nieskoordynowane i pojawiają się współruchy, wówczas mamy najpewniej do czynienia z ataksją. Podczas próby Romberga zadaniem pacjenta jest utrzymanie pozycji stojącej z wyciągniętymi rękami, początkowo z otwartymi, a następnie z zamkniętymi oczami. Próba jest dodatnia wtedy, kiedy pacjent nie potrafi utrzymać równowagi. Jeśli objawy występują zarówno podczas utrzymywania otwartych, jak i zamkniętych oczu, wówczas mamy do czynienia z ataksją móżdżkową. Gdy zaburzenia równowagi przy próbie Romberga występują jedynie po zamknięciu oczu, bardziej prawdopodobna jest ataksja tylnosznurowa. Jeśli chodzi o mowę, to u osoby z ataksją jest ona skandowana, bełkotliwa i niewyraźna. Gałki oczne poruszają się wówczas w sposób nieskoordynowany i może występować oczopląs. Pacjenci, u których stwierdzamy ataksję, najczęściej skarżą się na zaburzenia równowagi, upadki, trudności z wykonywaniem prezycyjnych czynności manualnych, a także na zaburzenia mowy. Poruszają się niepewnie, na szeroko rozstawionych nogach. Ataksja nie musi ograniczać się do kończyn, może także dotyczyć tułowia – wówczas pacjentom nie udaje się siedzieć bez podparcia².

Źródłem ataksji jest uszkodzenie móżdżku lub sznurów tylnych rdzenia kręgowego, do którego dochodzi w przebiegu chorób naczyniowych, zatruć, niedoborów witaminowych, procesów zapalnych bądź urazów. Ataksja może też być chorobą dziedziczną. Bywa wyłącznym objawem albo składową zespołu chorobowego^2,3.

Ataksje nabyte

W codziennej praktyce medycznej częściej spotykamy się z ataksjami nabytymi niż wrodzonymi. Zwykle są one konsekwencją udaru mózgu, chorób autoimmunologicznych (np. stwardnienie rozsiane), urazów głowy, nowotworów lub neuroinfekcji. Należy podkreś...