Onkologia

Powikłania endokrynologiczne leczenia przeciwnowotworowego

dr n. med. Maryna Rubach

Oddział Chemioterapii Dziennej, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Adres do korespondencji:

dr n. med. Maryna Rubach

Oddział Chemioterapii Dziennej,

Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie

– Państwowy Instytut Badawczy

ul. W.K. Roentgena 5, 02-781 Warszawa

  • Zaburzenia endokrynologiczne stanowią najczęstszą grupę powikłań wynikających z leczenia onkologicznego
  • W przypadku radioterapii rozwój zaburzeń endokrynologicznych zależy od zastosowanej dawki, długości ekspozycji i czasu od zakończenia leczenia
  • Najczęściej występującymi powikłaniami po terapii onkologicznej są: niedobór hormonu wzrostu, niedoczynność tarczycy i zaburzenia funkcji jajników

U chorych na nowotwory często są obserwowane zaburzenia endokrynologiczne. Występują one u prawie połowy onkologicznie leczonych i wyleczonych pacjentów. Mogą być związane z obecnością samego nowotworu, wynikać z jego leczenia lub stanowić niezależne schorzenie współistniejące, jak choroba Hashimoto czy cukrzyca. Najczęściej jednak zaburzenia te wiążą się z terapią nowotworów.

Leczenie chirurgiczne może polegać na całkowitym lub częściowym usunięciu gruczołu dokrewnego i skutkować jego niedoczynnością. Radioterapia również może bezpośrednio uszkodzić ten narząd, pogorszyć ukrwienie i spowodować jego niedoczynność, która może się ujawnić nawet po wielu tygodniach lub latach od leczenia. Natomiast chemioterapia i leczenie biologiczne zaburzają funkcję narządów dokrewnych poprzez uszkodzenia DNA, niedokrwienie, zapalenie (głównie leki biologiczne) itp. w krótszym czasie i mogą prowadzić zarówno do niedoczynności, jak i nadczynności np. tarczycy1-3.

Zaburzenia układu podwzgórzowo-przysadkowego

Leczenie operacyjne okolicy siodła tureckiego i radioterapia obejmująca tę lokalizację oraz obszar całego mózgowia z powodu guzów mózgu i innych nowotworów głowy i szyi, a także radioterapia całego ciała mogą uszkadzać podwzgórze i/lub przysadkę.

Skutkiem uszkodzenia tylnego płata przysadki, szypuły i/lub podwzgórza może być moczówka prosta centralna, która jest spowodowana niedoborem hormonu antydiuretycznego (ADH – antidiuretic hormone). U chorych obserwujemy wówczas takie objawy, jak: poliurię, polidypsję i nykturię, a badania potwierdzają upośledzenie zdolności zagęszczania moczu. Leczenie polega na stosowaniu analogu wazopresyny – desmopresyny, która ma podobne do niej działanie2,3.

Uszkodzenie i niedoczynność przedniego płata przysadki powodują niedobór hormonów tropowych i wtórną niewydolność wielu narządów. Niedobór kortykotropiny (ACTH – adrenocorticotropic hormone) skutkuje niewydolnością nadnerczy, tyreotropiny (TSH – thyroid stimulating hormone) – niedoczynnością tarczycy, hormonu wzrostu (GH – growth hormone) – zahamowaniem wzrostu u dzieci, a u dorosłych zaburzeniami metabolicznymi, natomiast niedobory gonadotropin, hormonu folikulotropowego (FSH – follicle stimulating hormone) i luteinizującego (LH – luteinizing hormone) prowadzą do niewydolności gonad. W takiej sytua­cji klinicznej można również stwierdzić niedobór prolaktyny (PRL) skutkujący u kobiet niewystępowaniem laktacji1-4.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zaburzenia czynności nadnerczy

Niedoczynność kory nadnerczy może wynikać z samej choroby nowotworowej lub z jej leczenia albo być niezależnym schorzeniem. Może być pierwotna lub wtórna. Postać [...]

Zaburzenia czynności tarczycy

Po zabiegach operacyjnych polegających na całkowitym usunięciu tarczycy dochodzi do jatrogennej niedoczynności tego gruczołu. Leczenie polega na substytucji lewotyroksyny do końca [...]

Zaburzenia czynności przytarczyc

Jednym z częstszych powikłań całkowitej strumektomii przeprowadzonej na przykład z powodów onkologicznych jest niedoczynność przytarczyc na skutek przypadkowego usunięcia lub uszkodzenia gruczołów przytarczowych [...]

Zaburzenia hormonalne związane z uszkodzeniem gonad

Choroba nowotworowa, jak również jej leczenie chirurgiczne, za pomocą radioterapii oraz leczenie systemowe mogą uszkadzać gonady i negatywnie wpływać na płodność, zaburzać [...]

Do góry