Polacy palą dziś znacznie mniej niż dwie dekady temu. Odsetek palaczy w wieku 20–75 lat spadł z 31 proc. na początku lat 2000. do 17 proc. obecnie. Poprawiła się także kontrola nadciśnienia. Nie oznacza to jednak, że profil ryzyka sercowo-naczyniowego Polaków wyraźnie się poprawił.
WOBASZ3, trzecia edycja ogólnopolskiego badania stanu zdrowia ludności, pokazuje m.in. utrzymującą się bardzo wysoką częstość hipercholesterolemii, wzrost częstości nadwagi oraz problemy z osiąganiem celów leczenia u pacjentów wysokiego i bardzo wysokiego ryzyka.
Nadciśnienie bez terapii
Nadciśnienie tętnicze ma obecnie 32,3 proc. osób w wieku 20–75 lat – wobec 35,5 proc. w pierwszej edycji WOBASZ i 39,2 proc. dekadę później. MZ szacuje liczbę dorosłych Polaków z nadciśnieniem na około 11,5 mln.
Najbardziej poprawiła się kontrola ciśnienia. Odsetek osób z nadciśnieniem, u których ciśnienie jest prawidłowo kontrolowane, wzrósł z 28,5 do 56,4 proc. Wśród leczonych farmakologicznie około 55 proc. osiąga wartości poniżej 140/90 mm Hg. Problemem jednak dostęp jest do leczenia: farmakoterapię otrzymuje około 7,3 mln osób, co oznacza, że około 4 mln osób z nadciśnieniem nie jest leczonych farmakologicznie.
Cholesterol bez postępów
Hipercholesterolemia nadal dotyczy ponad połowy badanej populacji. Jej częstość zmniejszyła się w ciągu 20 lat tylko nieznacznie – z 58,4 do 56,3 proc. Jeszcze bardziej wymowny jest wynik dotyczący pacjentów po incydentach sercowo-naczyniowych. Docelowe LDL-C poniżej 55 mg/dl osiąga mniej niż 20 proc. osób po zawale serca lub udarze.
To oznacza, że między rozpoznaniem choroby a osiągnięciem celów prewencji wtórnej nadal pozostaje duża luka. W komunikacie MZ problem ten wskazano jako jedno z najważniejszych wyzwań wynikających z badania.
Powszechna nadmierna masa ciała
Dziś 39 proc. dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21 proc. – otyłość. Łącznie nadmierna masa ciała dotyczy ponad 18 mln osób. Co istotne, w ciągu dwóch dekad częstość otyłości praktycznie się nie zmieniła, natomiast wzrosła częstość nadwagi – z 34,2 do 37,6 proc. Zespół metaboliczny stwierdzono u 27,6 proc. badanej populacji, co odpowiada około 7,6 mln osób.
Prof. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii i członkini Naukowego Komitetu Sterującego WOBASZ3, zwraca uwagę, że nadwaga i otyłość często współwystępują z nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi i nieprawidłową gospodarką węglowodanową, a kumulacja tych czynników zwiększa ryzyko zawału, udaru i niewydolności serca.
Ryzyko u młodych dorosłych
Osobny problem stanowi grupa 20–35 lat. Około 10 proc. młodych dorosłych ma już nadciśnienie. MZ zwraca również uwagę na narastający problem otyłości brzusznej oraz na objawy bezsenności, które dotyczą około jednej na dziesięć osób w tej grupie.
Dla lekarzy ważny jest nie tylko sam odsetek osób z czynnikami ryzyka, ale ich wczesny wiek występowania. Oznacza to bowiem dłuższą ekspozycję na czynniki ryzyka w kolejnych dekadach życia.
Problemy nierozpoznane
WOBASZ3 pokazuje również skalę problemów, które mogą długo pozostawać nierozpoznane. Według danych przedstawionych przez MZ niemal 900 tys. Polaków ma nierozpoznaną cukrzycę, a ponad 2,3 mln – przewlekłą chorobę nerek. Blisko 4 mln osób ma podwyższone stężenie lipoproteiny(a), która jest w dużej mierze uwarunkowana genetycznie i stanowi czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego. To pokazuje skalę ryzyka, którego pacjent może nie być świadomy, dopóki nie zostanie ono wykryte podczas diagnostyki.
Bilans 20 lat
W komunikacie MZ zwrócono uwagę na wzrost odsetka osób z dobrym wynikiem „Indeksu 10 dla zdrowia” – z 48,2 do 71,1 proc. W tym samym czasie znacząco zmniejszyło się rozpowszechnienie palenia, a poprawa kontroli nadciśnienia jest wyraźna.
Jednocześnie utrzymuje się bardzo wysoka częstość hipercholesterolemii i nadmiernej masy ciała, miliony osób z nadciśnieniem pozostają bez farmakoterapii, a u większości pacjentów po zawale lub udarze nie jest osiągany cel LDL-C <55 mg/dl. Oznacza to, że profil ryzyka zmnieł się. Mniej palenia i lepsza kontrola ciśnienia idą w parze z problemem zaburzeń metabolicznych oraz osiągania celów leczenia w prewencji wtórnej. Jest to przede wszystkim argument za wcześniejszym wykrywaniem ryzyka i skuteczniejszym leczeniem już rozpoznanych czynników ryzyka.
Badanie WOBASZ3 zostało zrealizowane w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 i finansowane przez Ministra Zdrowia.
