Jak poinformował Narodowy Instytut Onkologii - PIB w Warszawie, EPoS II to randomizowane badanie kliniczne prowadzone w 49 ośrodkach w ośmiu krajach europejskich. W jego projektowaniu uczestniczyli eksperci NIO, a zespół instytutu koordynował również realizację badania w Polsce. Do badania włączono osoby w wieku 40–74 lat, u których podczas wcześniejszej kolonoskopii usunięto gruczolaki wysokiego ryzyka – m.in. o średnicy co najmniej 10 mm, z dysplazją dużego stopnia lub komponentem kosmkowym, a także pacjentów z 3–10 gruczolakami.
Pacjentów losowo przydzielono do dwóch grup. W jednej pierwszą kolonoskopię kontrolną wykonywano po trzech latach, zgodnie z obecnie stosowanym schematem, w drugiej – po pięciu latach. Głównym punktem końcowym badania jest skumulowana częstość występowania raka jelita grubego po 10 latach obserwacji. Opublikowana obecnie analiza jest analizą pośrednią, obejmującą 5,5 roku obserwacji.
Wyniki porównywalne
Po pięciu latach skumulowana częstość raka jelita grubego wyniosła 0,77 proc. w grupie, w której pierwszą kolonoskopię kontrolną zaplanowano po pięciu latach, oraz 0,82 proc. w grupie z kontrolą po trzech latach. Różnica wyniosła -0,05 punktu procentowego. Nie stwierdzono również wyraźnych różnic w stopniu zaawansowania nowotworów w chwili rozpoznania.
Oznacza to, że w analizowanym okresie rozpoczęcie nadzoru po pięciu latach nie było gorsze od rozpoczęcia go po trzech latach pod względem częstości raka jelita grubego. Nie oznacza natomiast, że późniejsza kolonoskopia jest skuteczniejsza.
– Uzyskane wyniki spełniły przyjęte w badaniu tzw. kryterium nie-gorszości (non-inferiority criterion) strategii pięcioletniej. Nie stwierdzono również istotnych różnic w stopniu zaawansowania rozpoznawanych nowotworów. Oznacza to, że w badanej populacji ponad 99 proc. pacjentów po usunięciu gruczolaków wysokiego ryzyka nie zachorowało na raka jelita grubego w ciągu pięciu lat – niezależnie od tego, czy pierwszą kontrolną kolonoskopię wykonywano po trzech, czy po pięciu latach – wyjaśnia dr hab. n. med. Nastazja Pilonis, prof. CMKP z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO, jedna ze współautorek badania.
Kluczowe znaczenie ma przy tym jakość badania wyjściowego. Do EPoS II kwalifikowano pacjentów po kompletnej kolonoskopii, odpowiednim przygotowaniu jelita i całkowitym usunięciu wykrytych zmian.
Ponad tysiąc pacjentów z Polski
Polskie ośrodki włączyły do badania 1006 pacjentów. Wśród polskich współautorów publikacji są prof. Michał F. Kamiński, prof. Nastazja Pilonis i prof. Jarosław Reguła z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO, a także prof. Mirosław Szura z Uniwersytetu Jagiellońskiego i prof. Andrzej Białek z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.
– Nasza rola nie ograniczała się do rekrutacji pacjentów. Koordynowaliśmy badanie w Polsce, a jednocześnie uczestniczyliśmy w Scientific Board całego projektu, współdecydując o jego designie. Zorganizowaliśmy realizację badania w trzech polskich ośrodkach i włączyliśmy ponad tysiąc pacjentów. To ważne, ponieważ dzięki temu polskie ośrodki nie tylko uczestniczą w międzynarodowych badaniach, ale mają realny udział w tworzeniu dowodów naukowych, które mogą wpływać na przyszłą praktykę kliniczną – mówi prof. Michał F. Kamiński, kierownik Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii.
Na razie bez zmiany zaleceń
Wydłużenie odstępu między badaniami mogłoby ograniczyć liczbę kolonoskopii wykonywanych w ramach nadzoru po polipektomii. W badaniu grupa z pierwszą kontrolą po pięciu latach miała w okresie obserwacji znacznie mniej wykonywanych kolonoskopii niż grupa z kontrolą po trzech latach.
Potencjalne znaczenie dla organizacji opieki jest więc istotne: mniejsza liczba badań kontrolnych mogłaby uwolnić część zasobów pracowni endoskopowych dla pacjentów wymagających diagnostyki lub badań przesiewowych. Nie oznacza to jednak, że obecne zalecenia należy już zmieniać.
– Główny punkt końcowy badania dotyczy 10-letniej obserwacji, dlatego rezultaty nie oznaczają automatycznej zmiany obowiązujących obecnie zaleceń dotyczących nadzoru po usunięciu gruczolaków wysokiego ryzyka. Stanowią jednak ważny argument naukowy, który może zostać uwzględniony przy ich przyszłej aktualizacji – mówi prof. Jarosław Reguła, jeden ze współtwórców i wieloletni koordynator ogólnokrajowego Programu Badań Przesiewowych raka jelita grubego w Polsce.
Ostateczna ocena bezpieczeństwa strategii pięcioletniej będzie możliwa po zakończeniu zaplanowanej 10-letniej obserwacji.
Badanie „Colonoscopy Intervals and Colorectal Cancer Incidence after Adenoma Removal” opublikowano 17 września 2026 r. w „New England Journal of Medicine”.
Źródło: informacja prasowa NIO-PIB
