Co znajdziesz w artykule?
  • Historia terapii za pomocą osobistych pomp insulinowych w Polsce
  • Edukacja pacjenta oraz ewaluacja jego wiedzy – niezbędne ogniwa prawidłowo prowadzonej opieki diabetologicznej nad pacjentem leczonym przy użyciu osobistej pompy insulinowej
  • Czy terapia za pomocą osobistej pompy insulinowej zmniejsza ryzyko rozwoju i progresji przewlekłych powikłań cukrzycy oraz wydłuża życie chorych na cukrzycę?
Spis treści

Wprowadzenie

Rozwój technologii w zakresie leczenia cukrzycy typu 1 (DMT1 – diabetes mellitus type 1) znacząco zwiększył skuteczność i bezpieczeństwo terapii oraz komfort życia pacjentów. Rezultaty badań klinicznych wskazują, że terapia ciągłym podskórnym wlewem insuliny (CSII – continuous subcutaneous insulin infusion) pozwala na redukcję hemoglobiny glikowanej (HbA1c) przy mniejszej liczbie hipoglikemii i poprawie jakości życia. Z praktycznego punktu widzenia bardzo ważna jest redukcja

hipoglikemii nocnych oraz ciężkich 1, 2 . W badaniach rejestrowych prowadzonych w Niemczech oraz Austrii wykazano także niższe ryzyko kwasicy cukrzycowej ketonowej (DKA – diabetic ketoacidosis) 1 . W ostatnich latach podejmowane są próby odpowiedzi na pytanie, czy terapia za pomocą osobistej pompy insulinowej (OPI) zmniejsza ryzyko rozwoju i progresji przewlekłych powikłań cukrzycy oraz wydłuża życie chorych na cukrzycę.

Zarys historyczny terapii ciągłym podskórnym wlewem insuliny

Prace nad konstrukcją OPI rozpoczęły się pod koniec lat 70. XX w., co zaowocowało pierwszym dostępnym dla pacjentów modelem AutoSyringe AS-2C w 1977 r. W 1983 r. w USA firma MiniMed Technologies rozpoczęła produkcję modelu 502, a następnie 504 i 506, aż do modeli 507C i 508 dostępnych w Polsce pod koniec lat 90. W tym samym czasie w Europie pojawił się model Promedos E1, a później pompy insulinowe firmy Disetronic, m.in. H-Tron i D-Tron. Znacznie zwiększone użytkowanie pomp w ciągu ostatnich 20 lat jest wynikiem ich miniaturyzacji, udoskonaleń funkcjonalności, integracji z ciągłym monitorowaniem glikemii (CGM – continuous glucose monitoring) oraz uzyskiwaniem coraz lepszych efektów terapeutycznych 3, 4 .

Terapia za pomocą osobistych pomp insulinowych w Polsce

W Polsce OPI pojawiły się w latach 90. XX w. W 2000 r. Fundacja Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (WOŚP) zakupiła OPI i udostępniła je dzieciom z cukrzycą, a w kolejnych latach kobietom z DMT1 planującym ciążę lub będącym w ciąży. W 2009 r. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) umożliwił refundację leczenia za pomocą CSII w ramach świadczenia odrębnie kontraktowanego dla dzieci, a od roku 2012 dla młodych dorosłych do 26 r.ż. 5 Według raportu Departamentu Analiz i Strategii NFZ w 2018 r. z terapii pompowej skorzystało 18 900 pacjentów (wzrost o 60% w porównaniu z 2013 r.). Od 2018 r. dla osób do 26 r.ż. i leczonych za pomocą OPI refundowane są sensory i nadajniki do CGM. W pierwszym roku refundacji skorzystało z niej 3100 pacjentów 6 .

Ostre powikłania cukrzycy

Przez wiele lat istniały obawy, że stosowanie CSII może zwiększać ryzyko wystąpienia DKA 7 . Obawy te wynikały z możliwego błędu technicznego w podawaniu insuliny oraz braku depozytu insuliny długo działającej w tkance podskórnej. Najczęstszą przyczyną kwasicy ketonowej w tej grupie chorych są awarie zestawu infuzyjnego 8 . Populacyjne i retrospektywne badania kliniczne wykazały jednak niski wskaźnik występowania DKA wśród użytkowników OPI. W wielu badaniach krótkoterminowych nie stwierdzono zwiększonej częstości DKA 9 . Badania rejestrowe pokazały nawet, że terapia OPI w porównaniu z terapią metodą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny przy użyciu wstrzykiwaczy (MDI – multiple daily injections) wiązała się z niższą częstością występowania kwasicy ketonowej (3,64 vs 4,26 na 100 pacjentolat) 1 . Najlepszą prewencją kwasicy ketonowej jest edukacja diabetologiczna, która sprawi, że w sytuacjach awaryjnych pacjent nie dopuści do bezwzględnego niedoboru insuliny 7 .

Ostrym powikłaniem cukrzycy, które stanowi największe ograniczenie w insulinoterapii i powoduje obawy pacjentów oraz diabetologów, jest ciężka hipoglikemia. Jej występowanie jest jednym ze wskazań do leczenia za pomocą pompy insulinowej, uwzględnionym również w kryteriach refundacji przez NFZ. Redukcja liczby ciężkich hipoglikemii u pacjentów leczonych CSII została udowodniona w licznych badaniach 1, 2, 9, 10 .

Edukacja

Jednym z powodów nieosiągania celów wyrównania metabolicznego cukrzycy jest niedostateczna wiedza pacjenta. W Wielkiej Brytanii przeprowadzono badanie REPOSE, w którym porównywano efekty leczenia za pomocą CSII oraz MDI przy zapewnieniu takiej samej ustrukturyzowanej edukacji (DAFNE – Dose Adjustment for Normal Eating). Niezależnie od rodzaju technologii najwięcej korzyści zdrowotnych przyniosło samo szkolenie 11 . Standardem opieki diabetologicznej powinna być więc systematyczna edukacja i reedukacja o udowodnionych korzyściach, a nie wyłącznie refundacja urządzenia medycznego 12 .

Dane, które przedstawili Meade i Rushton, wskazały najczęstsze obszary niedoborów wiedzy: postępowanie w przypadku awarii pompy, zmiany skórne związane ze stosowaniem zestawów infuzyjnych, brak wstrzykiwacza do insuliny, brak kontroli ciał ketonowych w moczu, stosowanie ręcznego bolusa zamiast kalkulatora bolusa oraz brak glukagonu z zachowaną datą ważności 13 . Użyty w badaniu prosty kwestionariusz pozwolił na szybką identyfikację obszarów niewiedzy, co ułatwia przeprowadzenie ukierunkowanej reedukacji pacjenta, a pośrednio wpływa również na poprawę programów edukacyjnych. Edukacja pacjenta oraz ewaluacja jego wiedzy są niezbędnymi ogniwami prawidłowo prowadzonej opieki diabetologicznej nad pacjentem leczonym przy użyciu OPI.

Terapia przy użyciu osobistej pompy insulinowej w cukrzycy typu 2

W ostatnich latach zaobserwowano wzrost zainteresowania leczeniem CSII przez pacjentów chorujących na cukrzycę typu 2 (DMT2 – diabetes mellitus type 2). W wieloośrodkowym badaniu OpT2mise Reznik i wsp. wykazali korzyści kliniczne w grupie ponad 300 osób z DMT2. Pacjenci podawali stałe dawki insuliny bez uwzględnienia kalkulacji węglowodanów oraz stosowali wlew podstawowy o stałym przepływie lub zaprogramowany w kilku przedziałach. W badaniu stwierdzono obniżenie HbA1c o 0,7% przy jednoczesnym zmniejszeniu dobowego zapotrzebowania na insulinę o 20%. Nie odnotowano wzrostu częstości epizodów ciężkiej hipoglikemii ani przyrostu masy ciała w grupie leczonej z użyciem pompy 14 . Określenie wskazań do zastosowania CSII u osób z DMT2 wymaga dalszych badań i aktualnie zalecane jest podejmowanie decyzji indywidualnie przez pacjenta i diabetologa.

Jakość życia

Ocena jakości życia pacjentów oraz zadowolenia z terapii zależy od wielu czynników, m.in. różnic kulturowych lub organizacji opieki zdrowotnej. Kwestionariusze oceniające różne aspekty życia wpływają na ocenę skuteczności leczenia i powinny przekładać się na decyzje dotyczące procesów refundacyjnych 15 .

Hoogma i wsp. w badaniu przeprowadzonym w 11 europejskich ośrodkach wykazali pozytywny wpływ leczenia za pomocą OPI na kontrolę cukrzycy oraz jakość życia. W badanej grupie obserwowano poprawę w zakresie wyrównania metabolicznego cukrzycy (niższy odsetek HbA1c, niższa średnia glikemia oraz mniejsze wahania glikemii), redukcję częstości epizodów łagodnej i ciężkiej hipoglikemii (odpowiednio o 12% i prawie 3-krotne) oraz poprawę postrzegania zdrowia psychicznego potwierdzoną kwestionariuszem Short Form 12 Health Survey (SF-12). SF-12 ocenia jakość życia w kategorii fizycznej i psychicznej. Na każdą kategorię składa się ocena 4 podskal punktowanych maksymalnie do 50 pkt. Średnia wartość oceny w tych podskalach (MCS – Mental Component Summary) jest wskaźnikiem oceny jakości życia w kategorii zdrowia psychicznego 16 .

Lukács i wsp. wykazali, że pacjenci leczeni za pomocą OPI mają lepszą jakość życia wynikającą z większego poczucia zdrowia ocenianego za pomocą Health-Related Quality of Life (HRQoL). HRQoL opiera się na definicji zdrowia World Health Organization (WHO), która określa zdrowie jako stan pełnego dobrobytu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko stan braku choroby czy kalectwa. Badanie dotyczyło dzieci i młodzieży w wieku szkolnym 17 . Pacjenci stosujący OPI zgłosili lepsze funkcjonowanie fizyczne, emocjonalne oraz mniejsze obciążenie chorobą przewlekłą. Nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy grupami w zakresie wskaźnika masy ciała, dawki insuliny, HbA1c ani parametrów wydolności fizycznej mierzonej maksymalnym zużyciem tlenu (VO2max).

Mueller-Godeffroy i wsp. przeprowadzili badanie obejmujące 170 pacjentów z DMT1 oraz 186 opiekunów. W grupie leczonej za pomocą OPI w porównaniu z MDI zaobserwowano poprawę jakości życia ocenianej w tzw. kwestionariuszach specyficznych, czyli przygotowanych z myślą o cukrzycy: Diabetes Health-Related Quality of Life (DHRQoL). Poprawa jakości życia była niezależna od polepszenia wyrównania metabolicznego cukrzycy 18 .

Długość życia oraz powikłania sercowo-naczyniowe

U chorych z DMT1 występuje 2-krotnie wyższe ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu z populacją ogólną 19 . Zarówno hiperglikemia, jak i hipoglikemia są czynnikami ryzyka powikłań naczyniowych choroby 9 . Rozwój DMT1 przed 10 r.ż. powoduje utratę 17,7 i 14,2 lat życia odpowiednio u kobiet i mężczyzn. Dla porównania: zachorowanie w 26-30 r.ż. powoduje skrócenie przeżywalności o 10,1 roku u kobiet i 9,4 roku u mężczyzn 20 .

Niewiele jest badań klinicznych oceniających wpływ terapii pompowej na długość życia pacjentów. Wynika to przede wszystkim z konieczności prowadzenia wieloletniej obserwacji dużej grupy pacjentów, a także dodatkowych czynników, które wpływają na przeżywalność chorych. Dostępne dane dotyczące ryzyka sercowo-naczyniowego pacjentów z DMT1 pochodzą m.in. z badań rejestrowych. Do Swedish National Diabetes Register (SNDR) w latach 2005-2012 włączono 18 168 chorych z DMT1. Wszyscy byli monitorowani przez łącznie 114 135 osobolat przez średni okres obserwacji wynoszący 6,8 roku. W badanym okresie odnotowano 1423 przypadki choroby układu krążenia. Współczynniki ryzyka zgonu z powodu choroby układu krążenia (choroby niedokrwiennej serca lub udaru) oraz ogólnej śmiertelności były znacząco niższe u pacjentów leczonych za pomocą OPI. W grupie pacjentów leczonych MDI całkowita śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych wynosiła 11,0/1000 osób/r., a w grupie CSII 5,3/1000 osób/r. (p = 0,007) 21 . Wyniki te pozwalają optymistycznie przypuszczać, że u osób z DMT1 leczenie za pomocą OPI wiąże się z niższą śmiertelnością. Analiza farmakoekonomiki przeprowadzona na podstawie danych z tego samego rejestru wykazała jednak wyższe koszty w przypadku terapii OPI niż w przypadku terapii MDI 22 . Badanie nie uwzględniało danych dotyczących edukacji pacjentów i częstości monitorowania glikemii, co mogło mieć wpływ na wynik.

Korzyści kardiologiczne terapii CSII można oceniać pośrednio poprzez wpływ na czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. Korzyści sercowo-naczyniowe mogą wynikać z poprawy wartości ciśnienia tętniczego i zmniejszenia zmienności glikemii u osób leczonych CSII 23 . Lepore i wsp. porównali wpływ leczenia za pomocą CSII lub wielokrotnych wstrzyknięć insuliny na obecność albuminurii u pacjentów z DMT1. Wynik badania szybkości wydalania albuminy (AER – albumin excretion rate) był znacząco niższy u pacjentów leczonych CSII zarówno w 2, jak i 3 roku obserwacji 24 . Zarówno terapia pompowa jak i zintegrowana z CGM (SAP - sensor-augmented pump) w porównaniu z metodą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny wpływa na poprawę HBA1c, albuminurii i funkcji nerek.

Efektem leczenia z zastosowaniem SAP była redukcja HbA1c oraz zmniejszenie zmienności glikemii ocenianej za pomocą odchylenia standardowego 25, 26 .

Czy można osiągnąć więcej? Systemy ciągłego monitorowania glikemii

Kamieniem milowym w monitorowaniu i leczeniu pacjentów z cukrzycą było wprowadzenie systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGMS – continuous glucose monitoring system). HbA1c, która wciąż pozostaje podstawowym parametrem wyrównania metabolicznego cukrzycy, nie odzwierciedla zmienności glikemii.

W sierpniu 2019 r. w „Diabetes Care” opublikowano konsensus, który określił docelowe wartości dla czasu przebywania pacjenta z cukrzycą w normoglikemii oraz dopuszczalny czas hipo- i hiperglikemii. Wprowadzono nowe pojęcia: czas w zakresie docelowym (TIR – time in range), czas powyżej zakresu docelowego (TAR – time above range), czas poniżej zakresu docelowego (TBR – time below range) 27 . Zaproponowane zakresy zostały opublikowane w zaleceniach klinicznych diabetologicznych towarzystw naukowych, w 2020 r. po raz pierwszy w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD). Czas przebywania pacjentów w ciągu dobry w konkretnych zakresach glikemii jest możliwy do określenia tylko poprzez stosowanie CGMS.

W badaniu COMISAIR porównano skuteczność leczenia cukrzycy metodą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny oraz CSII w zależności od metody samokontroli glikemii (SMBG – self-monitoring of blood glucose) przy użyciu glukometru lub CGM. Efekty interwencji zaobserwowano już po roku badania. W obu grupach używających CGMS odnotowano istotną redukcję HbA1c i ryzyka hipoglikemii w porównaniu z osobami prowadzącymi SMBG niezależnie od sposobu podawania insuliny. W kolejnych miesiącach obserwacji zastosowanie CGMS wiązało się z dalszą poprawą wyrównania metabolicznego (obniżenie HbA1c łącznie o 1,3%), zmniejszeniem częstości incydentów hipoglikemii oraz wydłużeniem czasu spędzonego w zakresie docelowym 28 .

Vesco i wsp. przeprowadzili wśród nastolatków badanie oceniające wpływ nowych technologii na wyrównanie metaboliczne cukrzycy oraz jakość życia. Podzielili 1040 osób na 4 grupy pacjentów: korzystający wyłącznie z CGM, leczeni za pomocą CSII, leczeni połączeniem obu technologii (CGM i CSII) oraz leczeni bez wsparcia nowych technologii. Zastosowanie CGMS wiązało się z redukcją HbA1c i poprawą jakości życia niezależnie od modelu insulinoterapii. Rezultaty leczenia przy użyciu CSII w połączeniu z CGMS przewyższały efekty zastosowania wyłącznie CSII 29 .

Edukacja w zakresie ciągłego monitorowania glikemii

Jednym z warunków poprawy kontroli glikemii dzięki stosowaniu CGM jest prawidłowa interpretacja wyników przez pacjenta. Pomimo uznanych efektów klinicznych niewiele jest dowodów naukowych na korzyści płynące ze szkolenia pacjentów w zakresie prawidłowego korzystania z CGM. Ustrukturyzowany program edukacyjny Structured Patient Education and Treatment Program for Self-Reliant Continuous Glucose Monitoring (SPECTRUM) opracowano w Niemczech. Jest on przeznaczony dla użytkowników CGM w różnych grupach wiekowych, którzy są leczeni przy użyciu CSII lub penów 30 . Opracowanie i opublikowanie wymiernych efektów tego programu z pewnością będzie miało duże znaczenie kliniczne.

Badanie dotyczące wpływu stosowania CGM na leczenie cukrzycy przeprowadzono za pomocą kwestionariuszy oceniających korzyści (BenCGM – benefit of CGM) i obciążenia (BurCGM – burdens of CGM) w grupie nastolatków (12-19 lat) znajdujących się w rejestrze T1D Exchange. Kwestionariusze BenCGM i BurCGM mogą być wskazówką do przygotowania ukierunkowanej edukacji diabetologicznej 31 . Dotychczas w Polsce nie został opracowany strukturalny niezależny program szkoleniowy dla pacjentów korzystających z CGM.

Pompy insulinowe zintegrowane z systemem ciągłego monitorowania glikemii

Cele wyrównania metabolicznego w leczeniu DMT1 okazują się trudne do osiągnięcia dla znacznej części pacjentów pomimo wdrożenia terapii CSII. Znacznie większe szanse na poprawę wyników leczenia uzyskuje się dzięki dołączeniu CGMS 32 . Pierwszym połączeniem pompy insulinowej i CGMS w jednym urządzeniu była wprowadzona w Polsce w 2006 r. pompa Paradigm 722 Real-Time Medtronic. Kolejnym krokiem milowym w leczeniu cukrzycy z zastosowaniem nowych technologii okazała się funkcja automatycznego wstrzymania podaży insuliny w momencie występowania hipoglikemii. Stało się to możliwe dzięki tzw. hipoblokadzie (LGS – low glucose suspend) w pompie insulinowej Paradigm VEO Medtronic, która jest dostępna w Polsce od 2009 r. Wstrzymanie podawania insuliny przy hipoglikemii zmniejsza obawę przed zbyt niską wartością glikemii, jak również występowanie ciężkich epizodów hipoglikemii oraz skraca czas spędzony w stanie hipoglikemii 33 .

Od 2015 r. dostępna jest pompa insulinowa MiniMed 640G z funkcją SmartGuard, która wstrzymuje podawanie insuliny przed osiągnięciem progu hipoglikemii i umożliwia automatyczne wznowienie podawania wlewu podstawowego w momencie wzrostu glikemii.

W drodze do tzw. sztucznej trzustki

W ostatniej dekadzie na całym świecie wzrosła liczba projektów badawczych dążących do pełnej automatyzacji podawania insuliny. Systemy te, oparte na działaniu pompy insulinowej i CGM, zostały nazwane systemami zamkniętej pętli (closed loop) lub sztuczną trzustką (artificial pancreas). Aktualnie dostępne są wyłącznie systemy hybrydowe. Słowo „hybrydowy” oznacza konieczność wprowadzania przez pacjenta informacji o ilości spożywanych węglowodanów i podawaniu bolusów posiłkowych. Poza bolusami całość dawkowania insuliny jest automatyczna i modyfikowana przez sterowane algorytmem podawanie insuliny za pomocą wlewu podstawowego.

Pierwszym komercyjnym produktem dostępnym dla pacjentów jest pompa MiniMed 670G, która we wrześniu 2016 r. została zatwierdzona przez Food and Drug Administration (FDA) 34 . Kolejnymi zarejestrowanymi systemami są Diabeloop i Tandem Control-IQ, natomiast w Polsce od grudnia 2020 roku dostępny jest kolejny model hybrydowego systemu zamkniętej pętli MiniMed 780G. Równolegle nad rozwiązaniami, które mogą usprawnić automatyczne podawanie insuliny, zaczęli pracować pacjenci skupieni wokół społeczności NightScout. W 2016 r. udostępniony został za pomocą internetu algorytm Do It Yourself Artificial Pancreas System (DIY Open APS). Projekty DIY, czyli „zrób to sam”, nie są prawnie regulowane przez agencje rejestrujące urządzenia medyczne. Najpopularniejszym z takich systemów jest AndroidAPS (AAPS), w którym algorytm sterujący podawaniem insuliny umieszczony jest w smartfonie. Na świecie prowadzone są badania, które mają ocenić bezpieczeństwo systemów DIY, ponieważ liczba ich użytkowników szybko rośnie. Dotychczas w krótkim badaniu pilotażowym podczas obozu zimowego u dzieci opisano wyniki wykazujące bezpieczeństwo AAPS 35 .

Podsumowanie

Aktualnie jesteśmy świadkami dynamicznego postępu technologicznego w leczeniu DMT1. Nadal jednak sukces w terapii zależy przede wszystkim od edukacji diabetologicznej, doświadczeń i umiejętności diabetologicznych zespołów terapeutycznych oraz chęci i motywacji pacjenta do dobrego leczenia. Pozostajemy w oczekiwaniu na jednoznaczne dowody naukowe potwierdzające, że intensywna insulinoterapia z zastosowaniem OPI ochroni przed rozwojem powikłań i znacząco wydłuży życie pacjentów z DMT1.

Abstract
The expected results of therapy based on the use of personal insulin pump

This paper discusses some aspects of therapy based on the use of personal insulin pump. Based on a review of available medical references, the authors make an attempt to tackle the question of whether insulin pump therapy has a significant impact on the length and quality of life of patients. In this context, they discuss three treatment strategies based on the use of insulin pump, CGM-capable insulin pump and ‘closed-loop’ systems, so-called artificial pancreas, respectively. It is highlighted that the success of therapy continues to depend mostly on diabetes education, experience and diabetic-oriented skills of therapeutic teams, as well as on the patient’s motivation.

KEYWORDS: type 1 diabetes, personal insulin pump, continuous glucose monitoring systems

Piśmiennictwo
  1. 1. Karges B, Schwandt A, Heidtmann B, et al. Association of insulin pump therapy vs insulin injection therapy with severe hypoglycemia, ketoacidosis, and glycemic control among children, adolescents, and young adults with type 1 diabetes. JAMA 2017;318(14):1358-66
  2. 2. Pickup JC, Sutton AJ. Severe hypoglycaemia and glycaemic control in type 1 diabetes: meta-analysis of multiple daily insulin injections compared with continuous subcutaneous insulin infusion. Diabet Med J Br Diabet Assoc 2008;25(7):765-74
  3. 3. Benkhadra K, Alahdab F, Tamhane SU, et al. Continuous subcutaneous insulin infusion versus multiple daily injections in individuals with type 1 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Endocrine 2017;55(1):77-84
  4. 4. Pala L, Dicembrini I, Mannucci E. Continuous subcutaneous insulin infusion vs modern multiple injection regimens in type 1 diabetes: an updated meta-analysis of randomized clinical trials. Acta Diabetol 2019;56(9):973-80
  5. 5. Myśliwiec A, Jarosz-Chobot P, Myśliwiec M, et al. Accessibility to personal insulin pumps among children with diabetes mellitus in Poland in 2014. Clin Diabetol 2018;7(8):175-81
  6. 6. https://zdrowedane.nfz.gov.pl/pluginfile.php/205/mod_resource/content/4/nfz_o_zdrowiu_cukrzyca.pdf. Dostęp 18.09.2020
  7. 7. Hanas R, Ludvigsson J. Hypoglycemia and ketoacidosis with insulin pump therapy in children and adolescents. Pediatr Diabetes 2006;7(Suppl 4):32-8
  8. 8. Heinemann L, Krinelke L. Insulin infusion set: the achilles heel of continuous subcutaneous insulin infusion. J Diabetes Sci Technol 2012;6(4):954-64
  9. 9. Cengiz E, Xing D, Wong JC, et al. Severe hypoglycemia and diabetic ketoacidosis among youth with type 1 diabetes in the T1D Exchange clinic registry. Pediatr Diabetes 2013;14(6):447-54
  10. 10. Boland EA, Grey M, Oesterle A, et al. Continuous subcutaneous insulin infusion. A new way to lower risk of severe hypoglycemia, improve metabolic control, and enhance coping in adolescents with type 1 diabetes. Diabetes Care 1999;22(11):1779-84
  11. 11. Pollard DJ, Brennan A, Dixon S, et al. Cost-effectiveness of insulin pumps compared with multiple daily injections both provided with structured education for adults with type 1 diabetes: a health economic analysis of the Relative Effectiveness of Pumps over Structured Education (REPOSE) randomised controlled trial. BMJ Open 2018;8(4):e016766
  12. 12. Ehrmann D, Kulzer B, Schipfer M, et al. Efficacy of an Education Program for People With Diabetes and Insulin Pump Treatment (INPUT): results from a randomized controlled trial. Diabetes Care 2018;41(12):2453-62
  13. 13. Meade LT, Rushton WE. Optimizing insulin pump therapy: a quality improvement project. Diabetes Educ 2013;39(6):841-7
  14. 14. Reznik Y, Cohen O, Aronson R, et al. Insulin pump treatment compared with multiple daily injections for treatment of type 2 diabetes (OpT2mise): a randomised open-label controlled trial. Lancet Lond Engl 2014;384(9950):1265-72
  15. 15. Cieślik B, Podbielska H. Przegląd wybranych kwestionariuszy oceny jakości życia. Acta Bio-Opt Inform Medica Inż Biomed 2015;21(2):102-35
  16. 16. Hoogma RPLM, Hammond PJ, Gomis R, et al. Comparison of the effects of continuous subcutaneous insulin infusion (CSII) and NPH-based multiple daily insulin injections (MDI) on glycaemic control and quality of life: results of the 5-nations trial. Diabet Med 2006;23(2):141-7
  17. 17. Lukács A, Kiss-Tóth E, Varga B, et al. Benefits of continuous subcutaneous insulin infusion on quality of life. Int J Technol Assess Health Care 2013;29(1):48-52
  18. 18. Mueller‐Godeffroy E, Vonthein R, Ludwig‐Seibold C, et al. Psychosocial benefits of insulin pump therapy in children with diabetes type 1 and their families: The pumpkin multicenter randomized controlled trial. Pediatr Diabetes 2018;19(8):1471-80
  19. 19. Lind M, Svensson AM, Kosiborod M, et al. Glycemic control and excess mortality in type 1 diabetes. N Engl J Med 2014;371(21):1972-82
  20. 20. Rawshani A, Sattar N, Franzén S, et al. Excess mortality and cardiovascular disease in young adults with type 1 diabetes in relation to age at onset: a nationwide, register-based cohort study. Lancet Lond Engl 2018;392(10146):477-86
  21. 21. Steineck I, Cederholm J, Eliasson B, et al. Insulin pump therapy, multiple daily injections, and cardiovascular mortality in 18,168 people with type 1 diabetes: observational study. BMJ 2015;350:h3234
  22. 22. Toresson Grip E, Svensson AM, Miftaraj M, et al. real-world costs of continuous insulin pump therapy and multiple daily injections for type 1 diabetes: a population-based and propensity-matched cohort from the Swedish National Diabetes Register. Diabetes Care 2019;42(4):545-52
  23. 23. Markakis K, Alam T, Jinadev P, et al. Continuous subcutaneous insulin infusion initiation is associated with blood pressure reduction in adults with type 1 diabetes. J Diabetes Sci Technol 2019;13(4):691-7
  24. 24. Lepore G, Bruttomesso D, Bonomo M, et al. Continuous subcutaneous insulin infusion is more effective than multiple daily insulin injections in preventing albumin excretion rate increase in Type 1 diabetic patients. Diabet Med 2009;26(6):602-8
  25. 25. Rosenlund S, Hansen TW, Andersen S, Rossing P. Effect of 4 years subcutaneous insulin infusion treatment on albuminuria, kidney function and HbA1c compared with multiple daily injections: a longitudinal follow-up study. Diabet Med. 2015 Nov;32(11):1445-52. doi: 10.1111/dme.12950. Epub 2015 Oct 6. PMID: 26331364
  26. 26. Rosenlund S, Hansen TW, Rossing P, et al. Effect of sensor-augmented pump treatment versus multiple daily injections on albuminuria: a 1-year randomized study. J Clin Endocrinol Metab 2015;100(11):4181-8
  27. 27. Battelino T, Danne T, Bergenstal RM, et al. Clinical targets for continuous glucose monitoring data interpretation: recommendations from the international consensus on time in range. Diabetes Care 2019;42(8):1593-603
  28. 28. Šoupal J, Petruželková L, Grunberger G, et al. Glycemic outcomes in adults with t1d are impacted more by continuous glucose monitoring than by insulin delivery method: 3 years of follow-up from the COMISAIR Study. Diabetes Care 2020;43(1):37-43
  29. 29. Vesco AT, Jędraszko AM, Garza KP, et al. Continuous glucose monitoring associated with less diabetes-specific emotional distress and lower a1c among adolescents with type 1 diabetes. J Diabetes Sci Technol 2018;12(4):792-9
  30. 30. Gehr B, Holder M, Kulzer B, et al. SPECTRUM. J Diabetes Sci Technol 2017;11(2):284-9
  31. 31. Messer LH, Cook PF, Tanenbaum ML, et al. CGM benefits and burdens: two brief measures of continuous glucose monitoring. J Diabetes Sci Technol 2019;13(6):1135-41
  32. 32. Langendam M, Luijf YM, Hooft L, et al. Continuous glucose monitoring systems for type 1 diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev 2012;1:CD008101
  33. 33. Ly TT, Nicholas JA, Retterath A, et al. Effect of sensor-augmented insulin pump therapy and automated insulin suspension vs standard insulin pump therapy on hypoglycemia in patients with type 1 diabetes: a randomized clinical trial. JAMA 2013;310(12):1240-7
  34. 34. Messer LH, Forlenza GP, Sherr JL, et al. Optimizing hybrid closed-loop therapy in adolescents and emerging adults using the MiniMed 670G System. Diabetes Care 2018;41(4):789-96
  35. 35. Petruzelkova L, Soupal J, Plasova V, et al. Excellent glycemic control maintained by open-source hybrid closed-loop AndroidAPS during and after sustained physical activity. Diabetes Technol Ther 2018;20(11):744-50

Pierwszy artykuł:

Słowo wstępne

dr n. med. i n. o zdr. Anna Adamska
dr n. med. i n. o zdr. Anna Adamska
dr n. med. Andrzej Gawrecki
dr n. med. Andrzej Gawrecki
dr hab. n. med. Aleksandra Araszkiewicz
dr hab. n. med. Aleksandra Araszkiewicz
prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz
prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz
Facebook Podziel się LinkedIn Dodaj do Linkedin Wyślij mailem Wyślij mailem
Ulubione Dodaj do ulubionych