Aktywność fizyczna u pacjentów z chorobami kardiologicznymi

European Society of Cardiology [ESC]) zalecają minimum 150 minut tygodniowo treningu wytrzymałościowego o umiarkowanej intensywności rozłożonego na 5 dni lub 75 minut intensywnych ćwiczeń przez 3 dni w tygodniu. Popularyzacja aktywności fizycznej w populacji stanowi jedno z najważniejszych zadań zdrowia publicznego. Należy jednak pamiętać, że w pewnych grupach pacjentów zbyt intensywny wysiłek może nieść ze sobą ryzyko niepożądanych zdarzeń, z nagłym zgonem sercowym włącznie. Dlatego szczególnie przed rozpoczynaniem uprawiania sportów o dużej intensywności zaleca się konsultację z lekarzem oraz w razie potrzeby wykonanie badań dodatkowych. Zasady kwalifikacji pacjentów z poszczególnymi schorzeniami do uprawiania sportu zostały szeroko omówione w wytycznych ESC. Zostaną one pokrótce przybliżone odnośnie do wybranych chorób w dalszej części artykułu.

Definicje i podział wysiłku fizycznego

Wysiłek fizyczny to ustrukturyzowana postać aktywności, która ma na celu poprawę poszczególnych elementów sprawności fizycznej. W codziennej praktyce lekarskiej nie wystarczy samo zalecenie wysiłku fizycznego, konieczne jest jeszcze przekazanie zrozumiałych dla pacjenta, konkretnych informacji. Podstawowe zasady zalecania ćwiczeń dla wszystkich osób, w tym populacji pacjentów kardiologicznych, zawiera koncepcja FITT (frequency, intensity, time, and type): określenie częstotliwości, intensywności, czasu trwania i rodzaju aktywności.

Częstotliwość i czas trwania

Najlepsze efekty w podnoszeniu wydolności oraz redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego dają treningi codzienne, trwające minimum 30 minut, a podwojenie tego czasu przynosi dodatkowe korzyści zdrowotne. Jednak nawet krótkie, kilku-, kilkunastominutowe okresy zwiększonej aktywności w ciągu dnia przynoszą pozytywne efekty (np. szybki marsz, wchodzenie po schodach), co może być ważną informacją dla osób mniej zmotywowanych, które do tej pory prowadziły siedzący tryb życia i nie mają nawyku uprawiania sportu.

Rodzaj wysiłku

Różne rodzaje wysiłku fizycznego wpływają w odmiennym stopniu na składowe sprawności fizycznej: morfologicznej (masa ciała, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej), siły mięśniowej, motorycznej (równowaga, koordynacja), sercowo-płucnej (wydolność) oraz metabolicznej (insulinowrażliwość, wpływ na lipidogram). Standardowo typy aktywności dzieli się na trening wytrzymałościowy i siłowy. Jest to jednak zbyt duże uproszczenie, gdyż większość dyscyplin sportowych zawiera w różnych proporcjach oba te elementy (tab. 1).

Tabela 1. Podział dyscyplin sportowych w zależności od dominującej składowej ćwiczeń i ich intensywności

Odpowiedź ze strony układu sercowo-naczyniowego na wysiłek dynamiczny i statyczny jest różna, co jest spowodowane w głównej mierze wpływem kurczących się mięśni szkieletowych na ściany naczyń krwionośnych. W trakcie wysiłku wytrzymałościowego dochodzi do wzrostu przepływu krwi i powrotu żylnego, a w konsekwencji wzrostu objętości wyrzutowej i kurczliwości mięśnia sercowego, co w połączeniu z przyspieszeniem tętna wynikającym ze zwiększenia aktywności układu współczulnego prowadzi do wzrostu pojemności minutowej serca. Ponadto zaangażowanie dużych grup mięśniowych powoduje rozszerzenie tętnic i wzrost przepływu krwi do mięśni, co skutkuje stabilizacją, a nawet obniżeniem ciśnienia rozkurczowego. W przypadku wysiłku oporowego w miarę rosnącego napięcia mięśni dochodzi do ucisku początkowo na naczynia żylne, a przy wysokiej intensywności także tętnicze. Spadek powrotu żylnego ogranicza możliwość wzrostu objętości wyrzutowej serca. Dochodzi natomiast do gwałtownego wzrostu tętna oraz ciśnienia tętniczego (zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego), co istotnie zwiększa wydatek energetyczny mięśnia sercowego.

W harmonijnym rozwoju ogólnej sprawności, która najbardziej przekłada się na jakość i długość życia, ważna jest praca nad wszystkimi elementami sprawności fizycznej. Dlatego oprócz treningu wytrzymałościowego w zaleceniach dużą wagę przykłada się również do treningu oporowego o dostosowanej do możliwości adaptacji intensywności. Istotny jest także trening koordynacji i równowagi, który stanowi profilaktykę upadków i urazów szczególnie wśród seniorów.

Intensywność

Bardzo ważnym elementem jest określenie intensywności wysiłku fizycznego. W zależności od tego, jaki typ wysiłku fizycznego zalecimy, istnieją różne sposoby wyznaczania zakresów intensywności. W przypadku wysiłków wydolnościowych optymalną metodą jest wykonanie testu wysiłkowego, a jeśli to możliwe – ergospirometrycznego. Na podstawie osiągniętych wyników tętna maksymalnego (HR_max – maximum heart rate), rezerwy tętna, progu beztlenowego czy maksymalnego zużycia tlenu (VO_2max) można określić zakresy intensywności. Maksymalną częstość tętna można też w przybliżony sposób wyznaczyć ze wzoru wykorzystującego wiek pacjenta:

HR_max = 220 – wiek

Jest to jednak tylko wartość teoretyczna, w praktyce zależy między innymi od stopnia wytrenowania i uwarunkowań osobniczych. Może jednak pomóc w wyznaczeniu orientacyjnych zakresów tętna w przypadku braku dostępności do testu wysiłkowego jako uzupełnienie do skali subiektywnego odczuwania wysiłku (skala RPE – Rating Perceived Exertion, tab. 2). Skala ta jest najbardziej użyteczna dla pacjentów, którzy nie dysponują akcesoriami do pomiaru tętna, a nadal chcą wykonywać wysiłki o zadanej intensywności. Stanowi subiektywną ocenę postrzeganego wysiłku, dla której udowodniono korelację pomiędzy rosnącą punktacją RPE a wysiłkowymi wielkościami VO_2max, HR_max czy progu beztlenowego bez względu na wiek, płeć, stan zdrowia czy poziom wydolności fizycznej (tab. 3). 

Do oceny intensywności sportów oporowych wykorzystuje się parametr 1 powtórzenia maksymalnego (1 RM [repetition maximum]) lub 5 powtórzeń maksymalnych (5 RM). Procent uzyskanej wartości oraz liczba powtórzeń i serii odpowiadają intensywności wysiłku statycznego. Dla sportów siłowych umiarkowana intensywność treningu to praca na ciężarze 30-50% 1 RM z 15-30 powtórzeniami w serii i służy treningowi wytrzymałościowemu mięśni. Duża intensywność wysiłku, optymalna dla przyrostu siły to obciążenie 50-70% 1 RM.

Kwalifikacja do aktywności fizycznej w wybranych jednostkach chorobowych

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najczęściej występujących czynników ryzyka sercowo-naczyniowego i dotyczy ponad 30% populacji osób dorosłych w Polsce, a szacuje się, że w najbliższych latach problem ten może się jeszcze pogłębić. Tym większą wagę należy przykładać do profilaktyki, wczesnego wykrywania choroby oraz optymalnego leczenia ze szczególnym uwzględnieniem postępowania niefarmakologicznego, którego ważnym elementem jest zarówno odpowiednia dieta, jak i wysiłek fizyczny. Autorzy wytycznych zalecają, by przy każdym kontakcie z opieką zdrowotną pacjent otrzymał zalecenia dotyczące stylu życia. Zasadniczo osoby z nadciśnieniem tętniczym obowiązują uniwersalne zalecenia dla populacji ogólnej, czyli powinny one wykonywać ≥30 minut dziennie umiarkowanego dynamicznego aerobowego wysiłku fizycznego przez 5-7 dni/tydzień. Skutkuje to istotnym obniżeniem ciśnienia tętniczego (skurczowego o 7 mmHg, rozkurczowego o 5 mmHg). Oprócz wysiłku wydolnościowego są pożądane dodatkowe sesje treningu oporowego 2-3 dni/tydzień, które mogą mieć podobny, a nawet większy wpływ na obniżenie ciśnienia tętniczego. Wśród pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, którzy planują wysiłki fizyczne o dużej intensywności, wskazana jest dodatkowa ocena, optymalnie echokardiograficzna i ergospirometryczna. W przypadku złej kontroli ciśnienia tętniczego (spoczynkowe skurczowe ciśnienie tętnicze >160 mmHg) maksymalny test wysiłkowy należy odłożyć do czasu uzyskania optymalnych wartości ciśnienia. Pacjenci z cechami uszkodzenia narządowego (przerostem lewej komory, dysfunkcją rozkurczową, obecnością blaszek miażdżycowych, retinopatią, mikroalbuminurią) powinni unikać dyscyplin siłowych o najwyższej intensywności. W przypadku dobrej kontroli ciśnienia tętniczego (ciśnienie skurczowe <160 mmHg) nie ma przeciwwskazań do uprawiania pozostałych sportów, także wyczynowych. Należy jednak pamiętać o regularnej kontroli (częstotliwość uzależniona od stopnia nasilenia choroby, obecności powikłań narządowych) oraz dokonywać dodatkowych ocen każdorazowo przy pojawieniu się nowych objawów.

Choroba wieńcowa

Siedzący tryb życia stanowi czynnik ryzyka choroby niedokrwiennej serca, niemniej intensywny wysiłek fizyczny u osób z chorobą wieńcową może wywołać niepożądane zdarzenia, w tym nagłe zgony sercowe. Po wykluczeniu czynników dużego ryzyka korzyści wynikające z regularnego wysiłku fizycznego znacznie przewyższają jednak ryzyko w tej grupie pacjentów. Osoby >35 r.ż. ze względu na statystycznie wyższą zapadalność na chorobę wieńcową przed rozpoczęciem aktywności fizycznej o dużej intensywności powinny się skonsultować z lekarzem. Ocena takich pacjentów obejmuje obliczenie ryzyka sercowo-naczyniowego według zaktualizowanych w ostatnich wytycznych ESC skal Systematic COronary Risk Evaluation (odpowiednio SCORE2 i SCORE2-OP) oraz badanie EKG. Po wstępnej ewaluacji osoby z małym do umiarkowanego ryzykiem sercowo-naczyniowym można kwalifikować do wszystkich rodzajów aktywności bez dalszych badań. Jednak w wybranej grupie pacjentów obciążonych dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym lub odczuwających objawy przed kwalifikacją do wykonywania wysiłków o dużej intensywności zaleca się dodatkowo przeprowadzenie testu wysiłkowego (lub sercowo-płucnego testu wysiłkowego [CPET – cardiopulmonary exercise testing]). W trakcie testu oprócz oceny niedokrwienia mięśnia sercowego, wystąpienia arytmii czy nadmiernego wzrostu ciśnienia tętniczego, które skłaniają do pogłębienia diagnostyki, oceniamy także wydolność fizyczną, co umożliwia optymalne dopasowanie rodzaju oraz intensywności ćwiczeń. Pacjenci z dodatnim wynikiem testu wysiłkowego powinni zostać skierowani na koronarografię. Wynik prawidłowy pozwala na kwalifikację do wszystkich rodzajów sportu, aczkolwiek u osób z bardzo dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym, bardzo nasilonym jednym z czynników ryzyka, szczególnie obciążonym wywiadem rodzinnym, a także granicznym wynikiem testu wysiłkowego przed rozpoczęciem aktywności fizycznej o dużej intensywności należy rozważyć wykonanie badań obrazowych (np. tomografii komputerowej tętnic wieńcowych).

Pacjenci z istotnymi zmianami w tętnicach wieńcowych powinni zostać poddani rewaskularyzacji, a następnie po 3-6 miesiącach należy wykonać test wysiłkowy – wynik prawidłowy umożliwia kwalifikację do wszelkiego rodzaju aktywności fizycznej, w części przypadków także do sportów wyczynowych. Osoby ze stwierdzoną chorobą wieńcową uprawiające wysiłek fizyczny o dużej intensywności, w tym sporty wyczynowe, podlegają corocznej ocenie klinicznej wraz z wykonaniem testu wysiłkowego lub badań obrazowych oceniających indukowane niedokrwienie.

Bardzo ważnym aspektem jest rehabilitacja kardiologiczna po zawale serca, którą powinno się rozpocząć jak najwcześniej po fazie ostrej zawału. Według wyników randomizowanych badań takie postępowanie zmniejsza ryzyko nie tylko kolejnej hospitalizacji, lecz także zgonu z przyczyn sercowych, które ulega redukcji o blisko 30%. Rehabilitacja kardiologiczna oprócz przywrócenia sprawności fizycznej i poprawy wydolności ma na celu także zredukowanie negatywnych psychicznych skutków choroby, poprawę stanu emocjonalnego czy zapoczątkowanie pozytywnych zmian w stylu życia.

Dyskwalifikacja z uprawiania sportu dotyczy pacjentów, u których dochodzi do progresji choroby wieńcowej lub u których stwierdza się czynniki dużego ryzyka wystąpienia niepożądanego zdarzenia sercowo-naczyniowego w trakcie wykonywania wysiłków (tab. 4).

Tabela 4. Ocena ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych indukowanych wysiłkiem

 

Jednak nawet w tej grupie pacjentów nadal należy rozważyć wysiłki o małej intensywności, poniżej progu dławicy.

Przewlekła niewydolność serca

Pacjenci z rozpoznaną przewlekłą niewydolnością serca stanowią mocno heterogenną grupę i w ich przypadku zalecenia dotyczące aktywności fizycznej są w głównej mierze uzależnione od frakcji wyrzutowej lewej komory oraz nasilenia dolegliwości (objawów w klasie New York Heart Association [NYHA]).

W pierwszej kolejności należy wykluczyć przeciwwskazania do wysiłku fizycznego, które obejmują hipo- lub hipertensję w spoczynku bądź w reakcji na wysiłek, zaostrzenie lub nasilenie objawów niewydolności serca, chorobę wieńcową dużego ryzyka oraz choroby współistniejące uniemożliwiające wysiłek. Następnym krokiem jest wykonanie badań dodatkowych – oznaczenie stężenia peptydów natriuretycznych, badanie echokardiograficzne oraz test wysiłkowy (optymalnie CPET) – na podstawie których ocenia się zaawansowanie choroby, obiektywne nasilenie objawów, reakcję organizmu w odpowiedzi na wysiłek, wyklucza groźne zaburzenia hemodynamiczne i arytmię, a także ewaluuje ogólną wydolność organizmu. Ostatnim krokiem jest określenie skuteczności leczenia i jego ewentualna optymalizacja, a po wdrożeniu planu treningowego regularna kontrola i ocena rezultatów.

Wszystkich stabilnych pacjentów z niewydolnością serca w klasie objawów NYHA I-III dotyczą ogólne zalecenia, tj. wysiłek fizyczny ≥150 minut w tygodniu, każdego dnia po 20-60 minut lekkiego do umiarkowanego wysiłku aerobowego w połączeniu z treningiem siłowym 2-3 razy w tygodniu oraz ćwiczeniami równowagi. Ważne jest stopniowe zwiększanie intensywności ćwiczeń, optymalnie pod kontrolą w wyspecjalizowanych ośrodkach rehabilitacji kardiologicznej. Pacjenci z większym nasileniem objawów (w klasie NYHA III) powinni rozpoczynać ćwiczenia od niskiej intensywności. Co ważne, pacjentom, którzy nie są w stanie wykonywać wysiłku nawet o małej intensywności, powinno się zalecić ćwiczenia oddechowe.

Natomiast osoby bez objawów niewydolności serca, z frakcją wyrzutową lewej komory (LVEF – left ventricle ejection fraction) ≥40%, optymalnie leczone, u których nie stwierdzono arytmii lub reakcji hipertensyjnej w trakcie testu wysiłkowego, mogą być kwalifikowane także do części sportów wyczynowych. Osoby bez objawów, optymalnie leczone, z LVEF<40% można kwalifikować tylko do zręcznościowych sportów wyczynowych o małej intensywności.

Pacjenci z objawami w klasie II i III według NYHA, leczeni suboptymalnie, z nieprawidłowym wynikiem testu wysiłkowego nie powinni uprawiać żadnych sportów wyczynowych.

Ćwiczenia fizyczne należy wdrożyć u pacjentów z niewydolnością serca jak najszybciej po ustabilizowaniu stanu ogólnego i zoptymalizowaniu leczenia.

Kardiomiopatie

Kardiomiopatia przerostowa stanowi główną przyczynę nagłego zgonu sercowego u osób aktywnych sportowo i sportowców. Jednocześnie przewlekła i intensywna aktywność fizyczna prowadzi do fizjologicznej przebudowy serca. Dlatego kluczowe jest rozróżnienie kardiomiopatii przerostowej od serca sportowca (ryc. 1). U każdego pacjenta z kardiomiopatią przerostową zalecane jest indywidualne podejście do zaleceń dotyczących uprawiania sportu. Pacjenci z kardiomiopatią, w zależności od jej rodzaju i stopnia, wymagają badań przed rozpoczęciem programu ćwiczeń lub uprawiania sportu. Nie są zalecane ćwiczenia o wysokiej aktywności fizycznej i zawody sportowe.

Rycina 1. Różnicowanie serca sportowca z kardiomiopatią rozstrzeniową i przerostową

Zapalenie mięśnia sercowego

Pacjenci z zapaleniem mięśnia sercowego powinni powstrzymać się od aktywności sportowej niezależnie od stopnia dysfunkcji skurczowej lewej komory przez okres od 3 do 6 miesięcy. Osoby dotychczas aktywne fizycznie lub sportowcy po ustąpieniu zapalenia mięśnia sercowego powinni być poddani kompleksowej ocenie przed rozważeniem powrotu do sportu. Nad powrotem do aktywności fizycznej, w tym do zawodów sportowych, należy się zastanowić po upływie co najmniej 3-6 miesięcy, pod warunkiem braku objawów oraz prawidłowych: wyników badań laboratoryjnych (stężenie troponiny i biomarkerów zapalenia), funkcji skurczowej lewej komory (w badaniu echokardiograficznym i rezonansie magnetycznym serca) oraz wydolności fizycznej. Ponadto konieczne jest potwierdzenie niewystępowania zapalenia lub zwłóknienia mięśnia sercowego w rezonansie magnetycznym serca oraz brak częstych arytmii komorowych i/lub złożonej arytmii komorowej w badaniu EKG metodą Holtera albo w teście wysiłkowym.

Migotanie przedsionków

Regularna, umiarkowana aktywność fizyczna jest ważnym elementem profilaktyki migotania przedsionków, ponieważ zmniejsza ryzyko wielu czynników ryzyka tej arytmii. Przed rozpoczęciem uprawiania sportu należy jednak wykluczyć pierwotne przyczyny migotania przedsionków, takie jak: nadczynność tarczycy, nadużywanie alkoholu/narkotyków, a także strukturalne choroby serca. W tym celu należy wykonać badanie elektrokardiograficzne, echokardiograficzne oraz test wysiłkowy, na podstawie którego można dokonać oceny częstotliwości rytmu komór w trakcie wysiłku. Osobnym problemem może być wystąpienie przewodzenia przedsionkowo-komorowego 1 : 1 w trakcie wykonywania wysiłków, co stanowi przesłankę do przeprowadzenia ablacji, szczególnie przy rozpoznaniu trzepotania przedsionków/częstoskurczu nadkomorowego. Osoby po ablacji nie powinny podejmować wysiłków fizycznych przez miesiąc od zabiegu; jeśli arytmia nie nawróci, mogą być kwalifikowane do wszystkich rodzajów sportu.

β-adrenolityki stosowane w migotaniu przedsionków z jednej strony poprawiają kontrolę rytmu serca, z drugiej jednak zmniejszają fizjologiczny wzrost tętna w trakcie zwiększanego obciążenia, co może ograniczać maksymalne wysiłki. Trzeba pamiętać, że w tej grupie pacjentów w celu określenia zakresów intensywności wysiłku nie należy oceniać osiąganego tętna, lecz stosować skalę objawów RPE.

Leki przeciwkrzepliwe powinny być stosowane u wszystkich pacjentów ze zwiększonym ryzykiem zakrzepowo-zatorowym ocenionym na podstawie skali CHADS-VaSc i same w sobie nie stanowią przeciwwskazania do uprawiania sportu, jednak należy unikać sportów kontaktowych, ze zwiększonym ryzykiem urazów.

Należy także wspomnieć, że długotrwałe uprawianie sportów wytrzymałościowych o dużej intensywności zwiększa ryzyko wystąpienia migotania przedsionków, a także może wpływać na częstość nawrotów u osób z już rozpoznaną arytmią. Niemniej pacjenci z prawidłową kontrolą częstości rytmu podczas migotania przedsionków mogą być kwalifikowani do wszystkich rodzajów sportów, także wyczynowych.

Wady zastawkowe

U pacjentów z istotną wadą zastawkową, którzy planują rozpoczęcie wykonywania wysiłków fizycznych, należy ocenić ryzyko na podstawie badania klinicznego, EKG, echokardiografii oraz testu wysiłkowego. W przypadkach wątpliwych trzeba rozważyć przeprowadzenie obciążeniowego badania echokardiograficznego w celu doszacowania wady. Jeśli w trakcie testu wysiłkowego wystąpią: nieprawidłowa reakcja ciśnienia tętniczego, cechy niedokrwienia lub zaburzenia rytmu serca, może być konieczne pogłębienie diagnostyki oraz ograniczenie wysiłku fizycznego.

U pacjentów z małą lub umiarkowaną wadą zastawkową, bez objawów, z prawidłową kurczliwością mięśnia sercowego, prawidłowym wynikiem testu wysiłkowego i dobrą wydolnością fizyczną można rozważyć kwalifikację do wszystkich rodzajów sportów. Należy jednak pamiętać o regularnych kontrolach z oceną objawów oraz progresji wady co 6 miesięcy – 2 lata w zależności od zaawansowania dysfunkcji zastawkowej. Szczegółowe zalecenia podsumowano w tabeli 5.

Tabela 5. Zalecana intensywność wysiłku fizycznego u pacjentów bez objawów, z wadą zastawkową w zależności od jej nasilenia

 

Wrodzone wady serca

Wrodzone wady serca są jednymi z najczęstszych wad wrodzonych i są rozpoznawane u 8-9/1000 żywych urodzeń. Obecnie u większości dzieci z wrodzoną wadą serca udaje się przeprowadzić operacje korekcyjne, dzięki którym często nie odczuwają one ograniczeń spowodowanych chorobą serca oraz pozostają w dobrym stanie w dorosłym życiu. Ze względu na dużą heterogenność tej grupy chorych formułowanie zaleceń jest znacznie utrudnione. Różnorodność ta wynika z rodzaju wady serca oraz stopnia jej nasilenia, ale też bardzo często ze współwystępujących pozasercowych wad wrodzonych, które sprawiają, że ocena i decyzja o zaleceniach dotyczących aktywności fizycznej powinny być interdyscyplinarne. Kwalifikacja do wykonywania wysiłków fizycznych opiera się na metodologii Budtsa:

1. Wywiad, badanie przedmiotowe, przebyte korekty, leki, występujące objawy spoczynkowe oraz podczas wykonywania wysiłku, wydolność fizyczna, wady towarzyszące, rodzaj planowanego wysiłku
2. Badania dodatkowe oceniające:
   • czynność komór – frakcję wyrzutową, drogi odpływu i napływu (echokardiografia, ewentualnie rezonans magnetyczny serca z oceną blizny wewnątrzsercowej)
   • ciśnienie w tętnicy płucnej (echokardiografia, w przypadku wartości podwyższonych do rozważenia cewnikowanie serca)
   • aortę (echokardiografia)
   • zaburzenia rytmu serca (test wysiłkowy, w przypadku objawowych arytmii EKG metodą Holtera, implantacja rejestratora zdarzeń, badanie elektrofizjologiczne)
   • saturację krwi tętniczej w spoczynku i podczas wysiłku
3. Sercowo-płucny test wysiłkowy – ocena wydolności płuc, odpowiedzi układu sercowo-naczyniowego na wysiłek, objawów związanych z wysiłkiem
4. Zalecenia dotyczące typu i intensywności ćwiczeń
5. Coroczna kontrola i ponowna ocena obejmująca badanie kliniczne, EKG, echokardiografię i próbę wysiłkową (optymalnie CPET).

Osoby z prawidłowymi wynikami powyższych badań, pozostające w klasie objawów NYHA I-II, mogą być kwalifikowane do wszystkich rodzajów wysiłku, także o dużej intensywności, oraz sportu wyczynowego. U pacjentów z łagodnym przeciążeniem ciśnieniowym lub objętościowym komór i/lub łagodnym poszerzeniem aorty zaleca się ograniczenie wykonywania wysiłków oporowych do poziomu umiarkowanego. Osoby z ciężkimi zaburzeniami kurczliwości, ciężkim przeciążeniem komór, co najmniej umiarkowanie zwiększonym ciśnieniem w tętnicy płucnej, sinicą centralną bądź obecnością złośliwych arytmii mogą podejmować aktywność jedynie o małej intensywności.

Podsumowanie

World Health Organization uznała siedzący tryb życia za czwartą główną przyczynę śmiertelności na świecie. Jest on czynnikiem ryzyka zarówno wystąpienia, jak i pogorszenia przebiegu większości chorób sercowo-naczyniowych, co stawia popularyzację aktywności fizycznej na głównym miejscu w programach profilaktyki zdrowia publicznego. Zadaniem przedstawicieli ochrony zdrowia jest informowanie pacjentów, że wystąpienie choroby w większości przypadków nie jest przeciwwskazaniem do wysiłku fizycznego, a wręcz powinno stanowić impuls do zwiększenia dziennej aktywności. Ważne, by przy planowaniu uprawiania sportu lub procesu rehabilitacji dostosować rodzaj i poziom obciążenia do chorób współistniejących i możliwości adaptacyjnych organizmu, tak by wykonywanie wysiłków fizycznych było jak najbezpieczniejsze. Istnieje konieczność wspólnego z pacjentem przedyskutowania decyzji dotyczącej możliwości kontynuacji aktywności sportowej oraz intensywności ćwiczeń. Następnie ważne są regularne kontrole, gdy pacjent z chorobami sercowo-naczyniowymi uczestniczy w programie ćwiczeń.