Nadwrażliwość alergiczna na miejscowe i ogólne kortykosteroidy – przegląd piśmiennictwa

SŁOWA KLUCZOWE
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, reakcje krzyżowe, nadwrażliwość typu opóźnionego, nadwrażliwość typu natychmiastowego.

Właściwości lecznicze kortykosteroidów (KS) zostały po raz pierwszy przedstawione w 1948 roku przez Edwarda Kendalla i Philipa Hencha. W latach 50. XX wieku odkryto, że hydrokortyzon, naturalny hormon glikokortykosteroidowy, może zmniejszać stan zapalny i proliferację komórek w niektórych chorobach skóry. Modyfikacje chemiczne tego hormonu wkrótce dały początek licznym kortykosteroidom o różnej sile działaniai indywidualnych charakterystycznych właściwościach. Dodatkowo, do ich podstawowego znaczenia w leczeniu patologii skóry o podłożu zapalnym, dołączyło zastosowanie w medycynie ratunkowej i w kilku chorobach ogólnych. Kortykosteroidy mają działanie przeciwzapalne, związane głównie z hamowaniem transkrypcji kilku cytokin/mediatorów prozapalnych. Inne czynniki składające się na ich właściwości przeciwzapalne i immunosupresyjne to apoptoza granulocytów zasadochłonnych oraz hamowanie ekspresji cząsteczek adhezyjnych na powierzchni komórek śródbłonka. Dlatego paradoksalne wydaje się, że kortykosteroidy, silne leki przeciwzapalne i immunomodulujące, stosowane w leczeniu objawów alergii (w szerokim tego słowa znaczeniu), mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości typu natychmiastowego i opóźnionego (allergic hypersensitivity, AHS). Pierwsze udokumentowane reakcje alergiczne na kortykosteroidy, po miejscowej aplikacji i wstrzyknięciach hydrokortyzonu, pochodzą z końca lat 50. XX wieku.
Rozpoznawanie reakcji alergicznych na kortykosteroidy jest wyzwaniem dla lekarzy. Ich objawy kliniczne są często atypowe, a badania mogą być trudne do interpretacji. Ponadto, ich częstość jest niewątpliwe niedoszacowana. Podczas gdy przybywa wiedzy na temat nadwrażliwości typu opóźnionego, jako wtórnego skutku działania miejscowych kortykosteroidów (alergiczny wyprysk kontaktowy), niewiele wiadomo na temat natychmiastowych i opóźnionych reakcji na kortykosteroidy ogólne. Poznanie tych reakcji ma kluczowe znaczenie, ponieważ właściwe narzędzia diagnostyczne mogą określić potencjalne leczenie zastępcze, które będzie tolerowane przez chorego.