Donosowe glikokortykosteroidy w leczeniu ostrego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych

śluzowej nosa i zatok przynosowych jest zwykle procesem samoograniczającym się, dlatego głównym celem terapii jest złagodzenie objawów. Jeśli uwzględni się ich zapalne podłoże, leczenie może być skuteczniejsze. Udowodniono, że donosowe glikokortykosteroidy, stosowane w monoterapii lub razem z lekami przeciwbakteryjnymi, zmniejszają zapalenie w drogach oddechowych i przyspieszają ustępowanie objawów OZNZ. Na podstawie tych aktualnych danych stosowanie donosowych glikokortykosteroidów w monoterapii lub w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi w leczeniu OZNZ jest zalecane w wytycznych European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2007. Na korzyści z ich stosowania wskazuje także metaanaliza bazy Cochrane’a.

Wprowadzenie

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych jest w Stanach Zjednoczonych jednym z najczęściej zgłaszanych problemów zdrowotnych. Powoduje absencję w szkole i w pracy oraz słabszą wydajność, pogarsza jakość życia i zwiększa koszty opieki zdrowotnej, należy je zatem traktować jako poważną chorobę i przyczynę znacznych obciążeń socjalnych. ¹ Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych rozwija się, gdy czynniki obronne gospodarza nie zapobiegają rozwojowi zapalenia i niedrożności kompleksów ujściowo-przewodowych. ² Termin „zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych” (rhinosinusitis) jest obecnie preferowany jako bardziej precyzyjny klinicznie niż wcześniej używane określenie „zapalenie zatok przynosowych” (sinusitis); zapaleniu zatok prawie zawsze towarzyszy zapalenie przewodów nosowych, często poprzedza je również zapalenie błony śluzowej nosa. ³

Na podstawie czasu utrzymywania się objawów zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych klasyfikuje się jako ostre (objawy ustępują przed upływem 4 tygodni) lub przewlekłe (objawy trwają >12 tygodni). ^{4, 5, 6} Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (OZNZ) jest najczęstszą postacią choroby, przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych występuje rzadziej i – jak szacuje się w ostatnich badaniach – stanowi 22% przypadków zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. ⁶ OZNZ definiuje się jako obecność charakterystycznych objawów co najmniej przez 7-10 dni, w tym wycieku z nosa, spływania śluzowo-ropnej wydzieliny po tylnej ścianie gardła i upośledzenia drożności nosa, blokady nosa lub bólu w okolicy twarzy, ucisku czy uczucia rozpierania. ⁵ Objawy mogą ustąpić spontanicznie, jak w przypadku niepowikłanej infekcji wirusowej, utrzymywać się >10 dni lub pogarszać się po początkowej poprawie, jak w niektórych przypadkach zapalenia bakteryjnego. ^{5, 7}

W praktyce ambulatoryjnej OZNZ jest jednym z najczęstszych rozpoznań, występuje u 1 na 6 osób dorosłych rocznie, ⁸ a zachorowalność i chorobowość nadal się zwiększają. W 1999 r. OZNZ zaliczono do 10 najbardziej kosztownych problemów zdrowotnych obciążających pracodawców w USA, a koszty związane z leczeniem i zmniejszoną wydajnością pracowników rosną. ^{9, 10} Bezpośrednie koszty opieki zdrowotnej związane z OZNZ szacuje się w USA na 6 mld dolarów rocznie. ^{1, 3}

OZNZ rozpoznaje się zazwyczaj na podstawie wywiadów, badania przedmiotowego, badań obrazowych lub badań cytologicznych nosa, ale większość klinicystów ustala rozpoznanie na podstawie objawów klinicznych, bez dodatkowych badań diagnostycznych. ¹¹ OZNZ ma przeważnie etiologię wirusową, ale w niektórych przypadkach choroba może być powikłana nadkażeniem bakteryjnym błony śluzowej uszkodzonej w wyniku zakażenia wirusem. ^{7, 12, 13, 14} Z tego powodu leczenie przeciwbakteryjne powinno się stosować tylko u tych pacjentów, u których zakażenie bakteryjne jest wysoce prawdopodobne z powodu nasilenia objawów, ich przewlekłego utrzymywania się czy nasilenia po początkowej poprawie (w praktyce klinicznej rzadko wykonuje się posiewy potwierdzające zakażenie bakteryjne w OZNZ).

Głównym celem terapii OZNZ jest zazwyczaj eliminacja zakażenia bakteryjnego, ponieważ diagnostyczne wykluczenie jego obecności jest trudne. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej przepisują leki przeciwbakteryjne w 85-98% przypadków OZNZ. ¹⁵ Coraz więcej danych potwierdza jednak, że w większości przypadków choroba ta ustępuje bez stosowania takich leków. W kilku badaniach klinicznych wykazano, że nie ma istotnej różnicy w dochodzeniu do zdrowia u pacjentów chorujących na OZNZ leczonych przeciwbakteryjnie i otrzymujących placebo. ^{7, 16, 17} W metaanalizie obejmującej 2717 chorych z niepowikłanym OZNZ przydzielonych losowo do grupy leczonych przeciwbakteryjnie lub otrzymujących placebo wykazano, że u 70% pacjentów otrzymujących placebo dochodzi do samoistnego wyleczenia. ¹⁸

Wśród celów terapii OZNZ wymienia się poprawę drożności nosa i ujść zatok, zmniejszenie zapalenia, ułatwienie usuwania wydzieliny i w przypadkach, gdy zakażenie jest bardzo prawdopodobne, zwalczenie infekcji. ¹⁹ Badania wydzieliny nosowej i bioptatów u chorych na OZNZ wykazały wzrost stężenia prozapalnych cytokin oraz zwiększenie liczby komórek zapalnych różnych typów. ^{20, 21} Zapalenie prowadzi nie tylko do wzrostu przepuszczalności naczyń i obrzęku błony śluzowej, powoduje również zwiększenie produkcji śluzu i upośledzenie transportu śluzowo-rzęskowego. ¹ U chorych na OZNZ leczenie zapalenia może ułatwić ustępowanie przekrwienia błony śluzowej. Ponadto wczesne włączenie terapii przeciwzapalnej pomaga w utrzymaniu właściwego drenażu zatok i powinno zapobiec rozwojowi zakażenia bakteryjnego. ^{22, 23} Zapalenie jest więc pierwotnym mechanizmem patofizjologicznym odpowiedzialnym za objawy, a jego leczenie powinno być celem terapeutycznym niezależnie od etiologii OZNZ. ^{1, 2, 12}

Donosowe glikokortykosteroidy mogą być zastosowane w celu poprawy drenażu i zmniejszenia obrzęku objętych zapaleniem tkanek. ^{24, 25} Leki te działają za pośrednictwem receptorów glikokortykosteroidowych; ich mechanizm działania polega na zmniejszaniu transkrypcji mediatorów prozapalnych, wytwarzanych w nadmiernych ilościach w wyniku kaskady procesu zapalnego. ²⁶ Taki profil działania donosowych glikokortykosteroidów sprawia, że stają się one obiecującą opcją terapeutyczną w OZNZ. Przy podejrzeniu etiologii bakteryjnej OZNZ donosowe glikokortykosteroidy stosowane w terapii skojarzonej z lekami przeciwbakteryjnymi powodowały szybsze ustępowanie objawów niż antybiotyki w monoterapii. ^{27, 28, 29, 30, 31, 32} Dodatkowo wykazano, że w niepowikłanym OZNZ donosowe glikokortykosteroidy stosowane w monoterapii ograniczają objawy skuteczniej niż placebo czy leki przeciwbakteryjne w monoterapii. ³³

Donosowe glikokortykosteroidy stosowane łącznie z lekami przeciwbakteryjnymi w OZNZ

W leczeniu OZNZ powszechnie stosuje się leki przeciwbakteryjne. Podawanie leków przeciwbakteryjnych w połączeniu z donosowymi glikokortykosteroidami jest uzasadnione, gdy objawy występują przewlekle, nasilają się lub gdy zakażenie bakteryjne jest bardzo prawdopodobne. ^{22, 23} Zakażenie bakteryjne należy podejrzewać w przypadku występowania wysokiej gorączki, bólów twarzy lub śluzowo-ropnej wydzieliny (gęstej, żółtozielonej). ³⁴ Terapia donosowymi glikokortykosteroidami zmniejsza zapalenie błony śluzowej małżowin nosowych, ³⁵ które jest główną przyczyną objawów OZNZ, natomiast antybiotykoterapię zaleca się w razie uzasadnionego podejrzenia zakażenia bakteryjnego. Za skutecznością stosowania donosowych glikokortykosteroidów w terapii OZNZ przemawiają dowody z kilku badań.

Mometazon w aerozolu do nosa

Mometazon w postaci aerozolu do nosa jest miejscowo aktywnym, syntetycznym glikokortykosteroidem o właściwościach przeciwzapalnych. ²⁷ Skuteczność mometazonu w terapii skojarzonej z antybiotykiem u pacjentów z OZNZ wykazano w dwóch opublikowanych badaniach klinicznych. ^{27, 29} W pierwszym, kontrolowanym placebo badaniu prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby oceniano skuteczność i bezpieczeństwo donosowego mometazonu u 407 pacjentów z nawracającym zapaleniem zatok przynosowych w wywiadzie. W momencie ponownego zachorowania na OZNZ pacjentów przydzielano do grup, w których przez 21 dni otrzymywali amoksycylinę z kwasem klawulanowym 875 mg dwa razy dziennie w skojarzeniu z mometazonem w aerozolu 400 µg dwa razy dziennie lub w skojarzeniu z placebo. ²⁷

W okresie od 1. do 21. dnia leczenia u pacjentów otrzymujących terapię skojarzoną mometazon plus lek przeciwbakteryjny nastąpiła wyraźnie większa redukcja nasilenia objawów mierzonych w skali punktowej (suma punktów z objawów takich jak ropna wydzielina, ściekanie po tylnej ścianie gardła, przekrwienie, bóle głowy, bóle twarzy i kaszel) niż u pacjentów otrzymujących amoksycylinę z kwasem klawulanowym plus placebo (p<0,01; tab. 1). ²⁷ Poszczególnymi objawami, dla których wykazano istotną w porównaniu z placebo poprawę między 1. a 21. dniem terapii, są przekrwienie (p≤0,01) i ból twarzy (p≤0,01), a między 16. a 21. dniem ból głowy (p≤0,01) i wyciek z nosa (p≤0,05). W grupie otrzymujących terapię skojarzoną – mometazon i amoksycylinę z kwasem klawulanowym – 62% osób zgłosiło całkowite lub znaczące ustąpienie objawów w porównaniu z 49% osób otrzymujących mometazon i placebo (p<0,05). ²⁷ Analiza całkowitej punktacji objawów w podgrupach wyselekcjonowanych na podstawie informacji o paleniu tytoniu i wskaźników atopii wykazała większą poprawę u osób leczonych mometazonem w skojarzeniu z antybiotykiem niż u osób otrzymujących amoksycylinę z placebo. Kombinacja mometazonu z amoksycyliną i kwasem klawulanowym była dobrze tolerowana. Objawy niepożądane zgłaszano z podobną częstością w obu badanych grupach i większość z nich miała łagodne lub umiarkowane nasilenie. Częstość wyłączeń z badania z powodu objawów niepożądanych była podobna w obu grupach. ²⁷

Tabela 1. Odsetek redukcji punktacji wszystkich objawów w porównaniu z oceną wyjściową u chorych na ostre zapalenie zatok

W drugim wieloośrodkowym badaniu klinicznym prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby oceniano skuteczność dwóch różnych dawek mometazonu w połączeniu z antybiotykoterapią u pacjentów z OZNZ. ²⁹ W badaniu uczestniczyło 967 pacjentów ambulatoryjnych leczonych amoksycyliną z kwasem klawulanowym, których losowo przydzielono do jednej z 3 grup: w pierwszej pacjenci dodatkowo otrzymywali mometazon w dawce 200 µg, w drugiej mometazon w dawce 400 µg, w trzeciej placebo dwa razy dziennie przez 21 dni. W grupach otrzymujących dodatkowo mometazon w dawce 200 µg lub 400 µg obserwowano istotnie większą poprawę całkowitej punktacji objawów od 1. do 15. dnia terapii (odpowiednio 50% i 51%) niż w grupie placebo (44%, p≤0,017). ²⁹ Obie dawki mometazonu były dobrze tolerowane, a częstość występowania zdarzeń niepożądanych we wszystkich trzech badanych grupach była zbliżona. ²⁹

Wyniki tych badań wskazują więc, że mometazon stosowany łącznie z antybiotykoterapią ogranicza objawy OZNZ skuteczniej niż leki przeciwbakteryjne w monoterapii. Przemawia to za stosowaniem mometazonu jako leku wspomagającego leczenie przeciwbakteryjne. ^{27, 29}

Budezonid w aerozolu do nosa

W celu oceny znaczenia donosowych glikokortykosteroidów w leczeniu dzieci chorych na OZNZ małych pacjentów przydzielano losowo do grupy, w której otrzymywali amoksycylinę z kwasem klawulanowym 40 mg/kg/24h w trzech dawkach podzielonych, razem z budezonidem 50 µg dwa razy dziennie do każdego przewodu nosowego (n=43) lub placebo (n=46) przez 3 tygodnie. W drugim tygodniu leczenia w grupie pacjentów otrzymujących dodatkowo budezonid zaobserwowano istotną poprawę objawów, takich jak kaszel i wydzielina nosowa, w porównaniu z grupą pacjentów otrzymujących placebo (p<0,05). ³⁰

W innym badaniu u 52 dzieci chorych na OZNZ oceniano skuteczność donosowego budezonidu stosowanego łącznie z antybiotykoterapią. ³¹ Pacjentów podzielono na dwie grupy: w pierwszej stosowano doustną pseudoefedrynę (2 x 30 mg) i cefaklor (40 mg/kg); w drugiej podawano donosowo budezonid (2 x 100 µg) i również cefaklor (40 mg/kg) przez 10 dni. ³¹

Pacjenci byli uznawani za wyleczonych, jeśli w wyniku terapii całkowicie normalizowały się objawy podmiotowe i przedmiotowe, w tym liczba eozynofilów i neutrofilów w wymazie z nosa. Osoby, u których objawy podmiotowe lub przedmiotowe utrzymywały się mimo leczenia, uznawane były za niewyleczone. Stosując do analizy statystycznej dokładny test Fishera i test χ ² , wykazano, że w drugiej grupie odsetek ozdrowień był wyższy niż w grupie pierwszej (p<0,05). U dzieci z drugiej grupy zaobserwowano ponadto istotnie wyższy odsetek ustępowania objawów, takich jak ból głowy, upośledzenie drożności nosa, kaszel i wydzielina nosowa, niż u dzieci z pierwszej grupy (p<0,05). ³¹ Wyniki tych badań sugerują, że donosowe glikokortykosteroidy są korzystne jako uzupełniająca terapia u dzieci chorych na OZNZ i mogą przyspieszyć ustępowanie objawów choroby. ^{30, 31}

Flunizolid w aerozolu do nosa

W wieloośrodkowym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym z randomizacją Meltzer i wsp. ³² oceniali skuteczność flunizolidu [lek niedostępny w Polsce – przyp. tłum.] stosowanego donosowo w postaci aerozolu u chorych na OZNZ. W pierwszej fazie badania pacjentom >14. r.ż. podawano 500 mg amoksycyliny z kwasem klawulanowym w połączeniu ze 100 µg flunizolidu w aerozolu donosowym (n=91) lub placebo (n=89) stosowanymi do obu przewodów nosowych 3 razy dziennie przez 3 tygodnie. Podczas drugiej fazy badania pacjentom podawano przez 4 tygodnie 3 razy dziennie tylko flunizolid lub placebo w aerozolu do nosa.

Pod koniec pierwszej fazy badania zaobserwowano istotne zmniejszenie obrzęku małżowin i upośledzenia drożności nosa w grupie leczonej flunizolidem w porównaniu z placebo (p=0,041, tab. 2). Ogólna ocena skuteczności terapii dokonywana przez pacjentów po zakończeniu obu faz badania była istotnie lepsza w grupie leczonej flunizolidem niż w grupie placebo, chociaż różnice między badanymi grupami w ocenie poszczególnych objawów, poza obrzękiem małżowin i upośledzeniem drożności nosa, były nieistotne. Nawrót zapalenia zatok w trakcie 2. fazy badania wystąpił u 26% osób leczonych flunizolidem i u 35% osób otrzymujących placebo. Ponadto badanie cytologiczne nosa wskazywało na istotne zmniejszenie liczby komórek zapalnych u pacjentów leczonych flunizolidem w porównaniu z otrzymującymi placebo. Na podstawie wyników badania autorzy doszli do wniosku, że u pacjentów z OZNZ terapia flunizolidem w aerozolu do nosa w skojarzeniu z lekiem przeciwbakteryjnym jest skuteczniejsza od leczenia przeciwbakteryjnego w monoterapii w zakresie wielu badanych, istotnych klinicznie parametrów oceny końcowej. ³²

Tabela 2. Punktacja objawów podmiotowych i przedmiotowych od oceny wyjściowej do końca 1. fazy: grupy antybiotyk plus flunizolid oraz antybiotyk plus placebo

Flutykazon w aerozolu do nosa

Skuteczność stosowania flutykazonu [w Polsce są dostępne propionian i furoinian flutykazonu – przyp. tłum.] w aerozolu do nosa jako uzupełniającej terapii była oceniana w wieloośrodkowym, kontrolowanym placebo badaniu z zastosowaniem metody podwójnie ślepej próby obejmującym 95 chorych na OZNZ. ²⁸ Wszyscy pacjenci otrzymywali cefuroksym w dawce 250 mg dwa razy dziennie przez 10 dni oraz dwie dawki ksylometazoliny do każdego przewodu nosowego dwa razy dziennie przez 3 dni. Dodatkowo pacjenci otrzymywali flutykazon w dawce 100 µg lub placebo w aerozolu do nosa raz dziennie przez 21 dni. U pacjentów otrzymujących flutykazon w skojarzeniu z antybiotykiem i lekiem obkurczającym naczynia błony śluzowej sukces kliniczny (definiowany jako zgłaszanie przez pacjentów wyzdrowienia lub bardzo dużej poprawy) był częstszy niż u pacjentów stosujących wyłącznie antybiotyk z lekiem obkurczającym naczynia błony śluzowej (odpowiednio 93,5% v. 73,9%; p=0,009). Nie podano danych dotyczących poprawy w zakresie poszczególnych objawów, jednak pacjenci otrzymujący flutykazon dochodzili do zdrowia istotnie szybciej niż pacjenci z grupy placebo (p=0,021). Mediana czasu do uzyskania sukcesu terapeutycznego wyniosła 9,5 dnia w grupie otrzymujących placebo i 6 dni w grupie leczonych flutykazonem. ²⁸ Wyniki te również przemawiają za tym, że flutykazon w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi zwiększa szansę na sukces terapeutyczny i przyspiesza powrót do zdrowia u osób chorych na OZNZ z przewlekłym lub nawracającym zapaleniem zatok przynosowych w wywiadzie. ²⁸

Donosowe glikokortykosteroidy w monoterapii

Potwierdzona skuteczność donosowych glikokortykosteroidów jako leków stosowanych łącznie z leczeniem przeciwbakteryjnym w terapii OZNZ stała się podstawą do oceny skuteczności donosowych glikokortykosteroidów w monoterapii w porównaniu z lekami przeciwbakteryjnymi stosowanymi w monoterapii i w porównaniu z placebo. ³³

Mometazon w aerozolu do nosa

W badaniu klinicznym z zastosowaniem metody podwójnie ślepej próby i podwójnego pozorowania 981 osób losowo przydzielono do grupy leczonych mometazonem w monoterapii w dawce 200 µg podawanej 1 lub 2 razy dziennie przez 15 dni lub amoksycyliną podawaną 3 razy dziennie w monoterapii przez 10 dni albo placebo. ³³

Suma punktów w skali głównych objawów, na które składały się przekrwienie, wyciek z nosa, zatokowe bóle głowy, ból i ucisk twarzy oraz spływanie po tylnej ścianie gardła, była istotnie niższa w grupie stosujących mometazon dwa razy dziennie niż w grupie otrzymujących placebo (p<0,001; ryc. 1) i w grupie leczonych amoksycyliną (p<0,002). ³³ Co więcej, mometazon podawany w dawce 200 µg dwa razy dziennie skuteczniej niż amoksycylina i placebo łagodził poszczególne objawy, takie jak przekrwienie śluzówki nosa, upośledzenie drożności z powodu obrzęku (p≤0,001), ból, ucisk lub tkliwość twarzy (p≤0,05), wyciek z nosa (p≤0,001) i zatokowy ból głowy (p≤0,01). Początek działania mometazonu stosowanego w dawce 200 µg dwa razy dziennie odnotowano już następnego dnia po włączeniu leczenia (dzień 2). ³³

We wszystkich grupach obserwowano podobne zdarzenia niepożądane związane z leczeniem. W trakcie trwającej 2 tygodnie terapii oraz podczas 2 tygodni od zakończenia terapii mometazonem nie zaobserwowano zwiększonego ryzyka nowych lub nawracających infekcji w porównaniu z leczeniem amoksycyliną lub placebo. Było to pierwsze badanie, które wykazało, że mometazon w monoterapii jest bezpiecznym, skutecznym i dobrze tolerowanym lekiem u pacjentów z OZNZ. Jego wyniki wskazują na słuszność koncepcji stosowania donosowych glikokortykosteroidów w monoterapii, w celu łagodzenia objawów choroby u pacjentów z ostrym niepowikłanym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych w lecznictwie ambulatoryjnym. ³³ Żaden inny donosowy glikokortykosteroid stosowany w monoterapii nie był dotychczas badany u chorych na OZNZ.

Podsumowujące konsensusy

European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps (Europejskie Stanowisko w sprawie Zapalenia Błony Śluzowej Nosa i Zatok Przynosowych oraz Polipów Nosowych)

Rekomendacje zawarte w European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps (EP^3OS) z 2007 r. opracowano na podstawie dowodów z opisanych wcześniej badań w celu zaoferowania lekarzom podstawowej opieki zdrowotnej i lekarzom specjalistom wytycznych postępowania u chorych na OZNZ. Wraz z ogromną liczbą dostępnych obecnie danych wytyczne dostarczają powszechnie uznanych, opartych na dowodach algorytmów diagnostycznych i terapeutycznych dla OZNZ. ⁷ Wytyczne EP^3OS wskazują na liczne dowody kliniczne, które potwierdzają rolę donosowych glikokortykosteroidów w leczeniu OZNZ zarówno, gdy leki te stosowane są zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi u chorych, u których zakażenie bakteryjne jest bardzo prawdopodobne. ⁷

Metaanaliza bazy Cochrane’a dotycząca stosowania donosowych glikokortykostreoidów w OZNZ

W bazie Cochrane’a opisano 4 dobrze zaplanowane, kontrolowane badania kliniczne z randomizacją, porównujące terapię donosowymi glikokortykosteroidami z placebo, w których wzięło udział 1943 chorych na OZNZ. Wyniki metaanalizy wykazały klinicznie istotną korzyść ze stosowania donosowych glikokortykosteroidów oraz małe ryzyko działań niepożądanych, które były nieistotne. Zdaniem autorów dane te potwierdzają, że stosowanie donosowych glikokortykosteroidów w monoterapii lub jako leków wspomagających antybiotykoterapię jest korzystne w leczeniu OZNZ. ¹¹

Wnioski

Niezależnie od etiologii zapalenie jest pierwotnym patofizjologicznym mechanizmem odpowiedzialnym za objawy OZNZ i powinno być celem terapii. Ponadto wczesna interwencja w OZNZ może przynieść korzyści, jeśli nakierowana jest na leczenie zapalenia. Terapia przeciwzapalna może ograniczyć wystąpienie objawów i sprzyja dobrej wentylacji oraz drożności zatok.

Badania przeprowadzone u chorych na OZNZ wykazały kliniczną skuteczność różnych donosowych glikokortykosteroidów jako leków stosowanych łącznie z lekami przeciwbakteryjnymi. Badania te dowiodły, że leczenie przeciwbakteryjne w połączeniu z donosowym glikokortykosteroidem ogranicza wszystkie objawy skuteczniej niż antybiotyki stosowane w monoterapii. Ponadto terapia skojarzona antybiotyku z donosowym glikokortykosteroidem skuteczniej ogranicza poszczególne objawy, takie jak przekrwienie, obrzęk, ropna wydzielina z nosa, ból lub ucisk w obrębie głowy i twarzy. Dodanie donosowych glikokortykosteroidów do terapii nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niepowodzeń leczenia ani objawów niepożądanych.

Udowodniono również skuteczność donosowych glikokortykosteroidów stosowanych w monoterapii w leczeniu niepowikłanego OZNZ i wykazano, że mogą stanowić alternatywę dla leczenia przeciwbakteryjnego. U chorych na niepowikłane OZNZ mometazon stosowany 2 razy dziennie po 200 µg ograniczał objawy istotnie skuteczniej niż placebo lub amoksycylina.

O korzyściach ze stosowania donosowych glikokortykosteroidów u chorych na OZNZ świadczą dowody kliniczne, co wykazano w ostatniej metaanalizie bazy Cochrane’a ¹¹ i wytycznych EP^3OS z 2007 r. ⁷ Donosowe glikokortykosteroidy, stosowane w monoterapii lub w skojarzeniu z lekami przeciwbakteryjnymi, są skuteczne, dobrze tolerowane i stanowią istotną opcję terapeutyczną u chorych z objawami OZNZ.