Co znajdziesz w artykule?
  • Epidemiologia zakażeń RSV w Polsce i na świecie
  • Skuteczność i bezpieczeństwo nirsewimabu – nowego przeciwciała monoklonalnego przeciwko RSV
  • Profilaktyka zakażenia RSV u niemowląt za pomocą nirsewimabu
  • Miejsce nirsewimabu w wytycznych różnych towarzystw naukowych i programach profilaktycznych w wybranych krajach na świecie
Spis treści

Poniższe zalecenia odnoszą się do obecnie dostępnych w Polsce (październik 2025 roku) metod profilaktyki biernej zakażeń syncytialnym wirusem oddechowym (RSV – respiratory syncytial virus) u niemowląt i małych dzieci:

  • szczepienia kobiet w ciąży – zalecane w III trymestrze ciąży, bezpłatne
  • przeciwciała monoklonalne dla dzieci z grup ryzyka podawane w ramach programu lekowego B.40
  • przeciwciała monoklonalne dla wszystkich dzieci <24 miesiąca życia, dostępne komercyjnie.

 ZALECENIA 1 

Zaleca się

bierne uodpornienie nirsewimabem wszystkich niemowląt urodzonych w sezonie lub rozpoczynających swój pierwszy sezon zakażeń RSV, traktując priorytetowo dzieci z grupy dużego ryzyka występowania choroby wywołanej przez RSV i niemowlęta <6 miesiąca życia.

Dotyczy to dzieci, których matki:

  • nie otrzymały szczepionki RSVpreF w trakcie ciąży
  • otrzymały szczepienie RSVpreF, ale w poprzedniej ciąży
  • otrzymały szczepionkę RSVpreF w trakcie ciąży, ale poród nastąpił w czasie krótszym niż 14 dni od daty szczepienia
  • otrzymały szczepionkę RSVpreF w trakcie ciąży, ale poród nastąpił w okresie od marca do sierpnia.

 ZALECENIA 2 

W sytuacjach szczególnych zaleca się podanie dziecku nirsewimabu mimo zaszczepienia matki preparatem RSVpreF w III trymestrze ciąży i co najmniej 14 dni przed porodem.

Dotyczy to takich sytuacji, jak:

  • niedostateczna odpowiedź immunologiczna na szczepienie w ciąży (np. niedobory odporności u matki, w tym także zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności [HIV – human immunodeficiency virus] oraz immunosupresja jatrogenna)
  • dzieci po zabiegach w krążeniu pozaustrojowym (możliwa utrata przeciwciał nabytych od matki drogą transportu przezłożyskowego)
  • dzieci ze znacznie zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu klinicznego infekcji RSV (np. istotna hemodynamicznie wada serca, niedobory odporności, przewlekła choroba płuc, mukowiscydoza, rdzeniowy zanik mięśni [SMA – spinal muscular atrophy]).

 ZALECENIA 3 

Z uwagi na sezonowy charakter zakażeń RSV w Polsce (zwykle od października do kwietnia) zaleca się podanie nirsewimabu dzieciom urodzonym:

  • od września do kwietnia – w możliwie najkrótszym czasie po wypisaniu dziecka z oddziału noworodkowego, w poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) lub w innym punkcie szczepień realizującym taką profilaktykę
  • od maja do sierpnia – optymalnie tuż przed rozpoczęciem sezonu zakażeń RSV, w poradni POZ lub w innym punkcie szczepień realizującym taką profilaktykę.

 ZALECENIA 4 

Zastosowanie nirsewimabu jest wskazane również u dzieci w ich drugim sezonie zakażeń RSV w przypadku występowania czynników ryzyka ciężkiego przebiegu infekcji, niezależnie od statusu szczepienia przeciw RSV matki w czasie ciąży lub przyjęcia nirsewimabu/paliwizumabu w pierwszym dla dziecka sezonie zakażeń RSV.

Zaleca się, aby dzieci otrzymały nirsewimab w poradni POZ lub w innym punkcie szczepień realizującym taką profilaktykę.

 ZALECENIA 5 

Zaleca się zastosowanie nirsewimabu także u dzieci do ukończenia pierwszego roku życia i bez czynników ryzyka ciężkiego przebiegu infekcji w ich drugim sezonie zakażeń RSV, jeśli w pierwszym sezonie nie przeszły udokumentowanego (potwierdzonego wynikiem testu antygenowego lub badania metodą reakcji łańcuchowej polimerazy [PCR – polymerase chain reaction]) zakażenia RSV ani nie otrzymały profilaktyki w pierwszym sezonie, dotyczy to też dzieci, których matki przed porodem zostały zaszczepione przeciw RSV. Zalecana dawka nirsewimabu w takiej sytuacji wynosi 100 mg. W tym przypadku będzie to postępowanie pozarejestracyjne, o czym należy poinformować rodziców dziecka.

Zaleca się, aby dzieci otrzymały nirsewimab w poradni POZ lub w innym punkcie szczepień realizującym taką profilaktykę.

 ZALECENIA 6 

Zaleca się również zastosowanie nirsewimabu u dzieci z grupy dużego ryzyka występowania choroby wywołanej przez RSV, które w obecnym sezonie zakażeń RSV kwalifikują się do podania paliwizumabu lub już otrzymały <5 dawek paliwizumabu w ramach prowadzonego programu lekowego. Nirsewimab można podać nie później niż 30 dni po podaniu paliwizumabu, uznając dziecko za zabezpieczone w danym sezonie zakażeń RSV.

 ZALECENIA 7 

Przebycie zakażenia RSV w danym sezonie nie jest przeciwwskazaniem do podania nirsewimabu według przyjętych zasad; można to zrobić po ustąpieniu objawów infekcji. Nirsewimab nie jest natomiast zarejestrowany do leczenia choroby wywołanej przez RSV.

Ekspozycja na zakażenie RSV nie jest przeciwwskazaniem do podania nirsewimabu.

 ZALECENIA 8 

Nirsewimab można podawać jednocześnie z rutynowymi szczepionkami pediatrycznymi lub w dowolnym od nich odstępie.

Preparat podaje się domięśniowo, optymalnie w przednio-boczną powierzchnię uda:

  • niemowlętom o masie ciała <5 kg w dawce 50 mg
  • niemowlętom o masie ciała ≥5 kg w dawce 100 mg.

W profilaktyce w drugim sezonie zakażeń RSV zaleca się podanie 200 mg nirsewimabu jednorazowo w 2 dawkach po 100 mg w inne okolice anatomiczne.

 ZALECENIA 9 

Kwalifikacja do podania nirsewimabu nie odbiega od tej, jaka obowiązuje w przypadku szczepień ochronnych.

Przeciwwskazaniem do podania nirsewimabu jest poważna reakcja nadwrażliwości na którykolwiek ze składników preparatu, w tym anafilaksja po poprzedniej dawce nirsewimabu. Odroczenie podania nirsewimabu wskazane jest także w przypadku objawów ostrej infekcji o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu do czasu ich ustąpienia. Łagodna choroba przebiegająca z gorączką lub bez niej nie powinna być powodem opóźnienia podania nirsewimabu.

 ZALECENIA 10 

Zaleca się szczepienie kobiet w ciąży przeciwko RSV, krztuścowi, grypie i COVID-19.

Podanie szczepionki RSVpreF rekomenduje się w okresie od 32 do 36 tygodnia ciąży, jeśli termin porodu przypada na czas tuż przed sezonem lub w trakcie sezonu zakażeń RSV, czyli od początku września do kwietnia (biorąc pod uwagę sezonowość zakażeń RSV i udokumentowany czas ochrony obejmujący pierwsze 6 miesięcy życia dziecka).

Powtarzanie szczepienia RSVpreF w kolejnych ciążach nie jest obecnie zalecane ze względu na brak danych dotyczących immunogenności i bezpieczeństwa dawek podanych w kolejnej ciąży.

ZALECENIA 11

U pacjenta z podejrzeniem infekcji RSV zaleca się wykonanie badania w tym kierunku. W ramach wizyty w poradni POZ możliwe jest wykonanie testów combo, które obejmują badanie w kierunku zakażenia wirusem grypy typu A/B, RSV oraz SARS-CoV-2. Testy antygenowe znajdują się w koszyku świadczeń gwarantowanych POZ i są bezpłatne dla pacjentów.

W przypadku hospitalizacji pacjenta z silnym podejrzeniem infekcji RSV oraz z ujemnym wynikiem testu antygenowego zaleca się wykonanie badania metodą reakcji łańcuchowej polimerazy z odwrotną transkrypcją (RT-PCR – reverse transcription polymerase chain reaction).

Zakażenie RSV potwierdzone dodatnim wynikiem testu (także antygenowego) powinno zostać niezwłocznie (nie później niż w ciągu 24 godz.) zgłoszone do powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.


Wprowadzenie

Syncytialny wirus oddechowy (RSV) jest ortopneumowirusem należącym do rodziny Pneumoviridae. Po raz pierwszy został opisany w 1956 roku jako szympansi czynnik Coryza, a już w 1957 roku wiązano go z powodowaniem zapalenia oskrzelików u dzieci 1, 2 .

Budowa

Wyróżnia się dwie, różniące się budową, podgrupy antygenowe wirusa (A i B), które mogą współwystępować w danym sezonie epidemicznym.

Rycina 1. Uproszczony schemat budowy RSV

Rycina 1. Uproszczony schemat budowy RSV

RNA RSV zawiera 10 genów (15 222 nukleotydy), które kodują 11 białek, w tym 3 białka niestrukturalne (NS1, NS2 i M2-2) oraz 8 białek strukturalnych. Z 8 białek strukturalnych 3 znajdują się na powierzchni błony wirusowej – SH (small hydrophobic) i najważniejsze z klinicznego punktu widzenia glikoproteiny G (attachment) i F (fusion). Pięć kolejnych to białka wewnętrzne (N, P, M, M2-1 i L) 3 (ryc. 1).

Kliniczne implikacje cyklu replikacyjnego RSV

Najważniejszymi białkami potrzebnymi wirusowi do rozwoju infekcji są glikoproteiny G oraz F. Białko przyłączające (G) uczestniczy w przyleganiu wirusa do komórki rzęskowej dróg oddechowych gospodarza 4, 5, 6, 7 . Białko fuzyjne (F) pozwala na wniknięcie wirusa do komórki gospodarza poprzez fuzję błony wirusowej i komórkowej komórki rzęskowej oraz na późniejszym etapie infekcji na łączenie się zakażonych komórek gospodarza (tworzenie syncytiów) 8, 9 .

Glikoproteiny G oraz F są jednocześnie antygenami, które inicjują wytwarzanie przez gospodarza przeciwciał neutralizujących, przy czym szacuje się, że ponad 90% z nich skierowanych jest przeciwko białku F 10, 11, 12 .

Białko to odgrywa zasadniczą rolę we wnikaniu wirusa do komórki gospodarza, jest wysoce konserwatywne (stałe) wśród podtypów RSV A i B, a ponadto ma kilka miejsc antygenowych, które wywołują silną odpowiedź immunologiczną (zdecydowanie bardziej niż białko G). Dlatego większość prac nad preparatami, które mogą mieć potencjalne zastosowanie w profilaktyce zakażenia RSV (przeciwciała, szczepionki), skupia się właśnie na białku F.

Syncytialny wirus oddechowy wykorzystuje różne mechanizmy „unikania” układu immunologicznego gospodarza 3, 13 . Spośród najważniejszych wymienia się:

  • rearanżację białka F, która następuje w czasie fuzji komórek wirusa i nabłonka oddechowego gospodarza; pozwala ona wirusowi na utratę wspomnianych wyżej miejsc antygenowych powodujących silną odpowiedź immunologiczną
  • działanie białek NS1 i NS2, które hamują zarówno wytwarzanie, jak i funkcje interferonu typu I
  • uwolnienie rozpuszczalnej formy białka G z zakażonych komórek, co może powodować migrację komórek odpornościowych z ominięciem niejako pierwotnego miejsca zakażenia.

W związku z wyżej podanymi informacjami dotyczącymi samego wirusa reinfekcje RSV są częste. Analiza reinfekcji pod kątem immunologicznym pozwala stwierdzić, że chociaż odpowiedź ta u niemowląt (zarówno humoralna, jak i komórkowa) jest możliwa, to jej skuteczność częściowo zależy od tej pierwszej, zazwyczaj najsłabszej ze względu na wiek, odpowiedzi po pierwotnym kontakcie z wirusem.

Układ immunologiczny najmłodszych dzieci jest niedojrzały, co wynika z obniżonej zdolności komórek prezentujących antygen (APC) do rozpoznawania tychże antygenów, niższego stężenia oraz mniejszej aktywności składowych dopełniacza, a także z mniejszej różnorodności limfocytów B 14 . Dlatego z immunologicznego punktu widzenia pierwotne infekcje w tej grupie wiekowej są zazwyczaj najcięższe, a reinfekcje łagodniejsze, które pod koniec XX wieku szacowano na 80% w 2 roku życia oraz 46-65% w 3 roku życia 15 .

Wyniki te wraz z obserwacją, że dorośli również mogą być wielokrotnie zakażeni RSV, pozwalają wnioskować o braku wytwarzania długotrwałej odpowiedzi immunologicznej (chociaż mechanizmy te nie zostały do końca poznane).

Wobec powyższych faktów oraz istotnego problemu klinicznego, jakim są infekcje RSV (patrz: „Epidemiologia”), już od 1958 roku trwały prace nad stworzeniem skutecznej profilaktyki, co biorąc pod uwagę wyżej wymienione powody, nie było łatwe. W niniejszym opracowaniu skupimy się tylko na profilaktyce biernej, a więc na preparatach gotowych przeciwciał skierowanych przeciwko RSV.

Epidemiologia

Świat

Syncytialny wirus oddechowy jest jedną z głównych przyczyn ostrych infekcji dróg oddechowych zarówno u dzieci, jak i u dorosłych 16, 17 . W badaniu Global Burden of Disease z 2016 roku oszacowano, że RSV odpowiada za 24,8 mln epizodów ostrych infekcji dróg oddechowych i 76 600 zgonów rocznie 18 . Według danych szacunkowych w 2019 roku na całym świecie RSV był przyczyną około 33 mln przypadków chorób dolnych dróg oddechowych (dla porównania liczba ludności w Polsce w 2022 roku według danych Głównego Urzędu Statystycznego wynosiła 37,8 mln osób), ponad 3 mln hospitalizacji i około 200 000 zgonów. Odnotowano 101 400 zgonów z powodu RSV u dzieci w wieku <5 lat, co stanowi 2% wszystkich zgonów dzieci na świecie i 3,6% wszystkich zgonów dzieci w wieku od 28 dni do 6 miesięcy.

Syncytialny wirus oddechowy jest główną przyczyną zakażeń dolnych dróg oddechowych u małych dzieci na całym świecie, niezależnie od stopnia zamożności kraju. W wieloośrodkowym badaniu dotyczącym pozaszpitalnego zapalenia płuc, które przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych, RSV był najczęściej wykrywanym patogenem wśród dzieci (37% przypadków) 19 . Podobnie w dużym wieloośrodkowym badaniu dotyczącym ciężkiego i bardzo ciężkiego zapalenia płuc, które przeprowadzono w 7 krajach o niskich i średnich dochodach w Afryce i Azji, RSV był główną przyczyną tych zapaleń – odpowiadał za 31% przypadków 20 .

Zakażenia RSV stanowią również znaczne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. W krajach o niskich i średnich dochodach RSV stanowi przyczynę 8-15% wszystkich hospitalizacji z jakiejkolwiek przyczyny rocznie, a w jednym z badań przeprowadzonych w Republice Południowej Afryki wykazano, że 22% wszystkich hospitalizacji dzieci w wieku <6 miesięcy było związanych z RSV 21, 22 . W kontekście antybiotykooporności niektóre publikacje pokazują, że ponad 50% zakażeń RSV u dzieci może prowadzić do nieodpowiedniego przepisywania antybiotyków 23 .

U większości pacjentów infekcja RSV przebiega łagodnie, zwykle pod postacią objawów nieżytu górnych dróg oddechowych. Szczególnie narażone są dzieci w wieku poniżej pierwszego roku życia, u których według szacunków aż 40% pierwotnych infekcji kończy się zapaleniem oskrzelików. Dokładne dane pokazują, że w pierwszym roku życia zakażenie RSV przechodzi 60-70% dzieci, a 2-3% tych infekcji kończy się hospitalizacją, co sprawia, że RSV jest główną przyczyną zachorowalności i śmiertelności u dzieci w wieku <5 lat, szczególnie w krajach nisko- i średniorozwiniętych.

Infekcje charakteryzują się sezonową zmiennością w zależności od położenia geograficznego – w klimacie umiarkowanym do większości zakażeń dochodzi zimą i wiosną. Zachorowalność i śmiertelność są znacznie wyższe w podgrupie pacjentów z czynnikami ryzyka, czyli wśród:

  • wcześniaków
  • pacjentów z chorobami serca, płuc, chorobami neurologicznymi i immunosupresyjnymi 24, 25, 26 .

Mimo to systemy aktywnie gromadzące dane epidemiologiczne dotyczące tej infekcji są (patrząc globalnie) w fazie tworzenia. Przypadki zakażeń RSV są najczęściej rejestrowane za pomocą systemów nadzoru nad grypą (w krajach, w których systemy takie działają). W 2016 roku World Health Organization (WHO) zainicjowała badanie pilotażowe mające na celu ocenę możliwości włączenia nadzoru nad RSV do platformy Global Influenza Surveillance and Response System 27 . Dopiero dane z uruchomionego w 2019 roku projektu Global Epidemiology of RSV dały dokładniejszy obraz sytuacji epidemiologicznej. Sieć uruchomiono w celu zbadania światowej epidemiologii RSV na podstawie danych z nadzoru wirusologicznego, a wyniki opublikowano w marcu 2021 roku 28 . W projekcie uczestniczyło 15 krajów (Polska nie wzięła udziału), które przekazały szczegółowe dane ze swoich nadzorów epidemiologicznych. W latach 2000-2020 zgłoszono medianę (rozstęp międzykwartylowy) 1641 (552-2415) przypadków RSV na sezon. Ponad połowę (55%) zakażeń RSV stwierdzono u dzieci poniżej pierwszego roku życia, a większość hospitalizacji dotyczyła najmłodszych dzieci. Tym samym podkreślono potrzebę skupienia działań profilaktycznych na tej właśnie grupie wiekowej, zaznaczając jednocześnie, że nadal brakuje danych dotyczących obserwacji zakażeń RSV u osób starszych (brak powszechnie stosowanej diagnostyki).

Europa

Szacuje się, że w krajach Unii Europejskiej, Norwegii i Wielkiej Brytanii zakażenie RSV odpowiada za hospitalizację około 213 000 dzieci <5 roku życia rocznie, z których część wymaga intensywnej terapii. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) i biuro regionalne WHO na Europę wspólnie opracowały European Respiratory Virus Surveillance Summary (ERVISS). ERVISS dostarcza co tydzień aktualizowane dane dotyczące epidemiologii wirusów grypy, RSV i SARS-CoV-2 w państwach członkowskich Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE/EOG) i regionu europejskiego WHO. W sezonie 2022/2023, po pandemii COVID-19 obserwowano zwiększenie częstości hospitalizacji do 18,8/1000 dzieci w wieku ≤2 lat w wybranych krajach europejskich 29, 30, 31 .

Polska

W Polsce system monitorowania zakażeń wywołanych przez RSV obowiązuje dopiero od 25 lutego 2023 roku, kiedy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia (Dz.U. 2023 poz. 354) infekcje RSV objęto przepisami o zapobieganiu zakażeniom i chorobom zakaźnym u ludzi oraz ich zwalczaniu 32, 33 . W praktyce klinicznej oznacza to konieczność raportowania do właściwej ze względu na miejsce rozpoznania zakażenia powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej infekcji RSV potwierdzonej dodatnim wynikiem szybkiego testu antygenowego bądź badania laboratoryjnego mającego na celu izolację RSV lub wykrycie kwasu nukleinowego RSV (RT-PCR) 32 . Nie zmieniła się procedura zgłoszenia – dokonuje się go niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godz. od chwili rozpoznania zakażenia, za pomocą formularza ZLK-1 lub w formie elektronicznej z wykorzystaniem formularza elektronicznego wystawionego w Systemie Monitorowania Zagrożeń 34, 35 .

W związku z powyższym w meldunkach epidemiologicznych tworzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP-PIB) dane za rok 2023 dotyczą okresu po 25.02.2023 r.

W raporcie Borszewskiej-Kornackiej i wsp. z 2023 roku, w którym zebrano dane dotyczące polskiej epidemiologii zakażeń RSV na podstawie analizy piśmiennictwa z baz danych PubMed oraz Cochrane, podano wskaźniki hospitalizacji z powodu zakażeń RSV na poziomie 267,5/100 000 dzieci <5 roku życia i 1132,1/100 000 dzieci <1 roku życia 36 . Na podstawie porównania powyższych wskaźników z danymi z innych krajów zasugerowano jednak, że te wartości są niedoszacowane. Znajduje to potwierdzenie w pracy del Riccia i wsp., w której oszacowano dane dotyczące hospitalizacji z powodu zakażenia RSV wśród dzieci <5 roku życia 37 . W Polsce szacowana liczba hospitalizacji (wskaźniki podane w przeliczeniu na 1000 dzieci w danej grupie wiekowej) wynosi:

  • 71,4 (61,6-81,2) w populacji dzieci w wieku <2 miesiąca życia
  • 36,5 (31,1-41,9) w populacji dzieci w wieku 3-5 miesięcy
  • 16,2 (13,4-19,1) w populacji dzieci w wieku 6-11 miesięcy.

Niedoszacowanie tych wskaźników znajduje również swoje odzwierciedlenie w niedawno opublikowanych wynikach retrospektywnego badania obserwacyjnego Mazeli i wsp. 38 Wykorzystano dane uzyskane z Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczące wszystkich ostrych infekcji dróg oddechowych oraz hospitalizacji dzieci w wieku <5 lat z powodu zakażenia RSV (na podstawie kodów ICD-10 [International Classification of Diseases, 10th Revision]) w okresie od lipca 2015 roku do czerwca 2023 roku. Wskaźniki hospitalizacji na 1000 mieszkańców w sezonie 2022/2023 wynosiły odpowiednio:

  • 44,9 w grupie wiekowej 0-1 miesiąc
  • 94,9 w grupie wiekowej 2-3 miesiące
  • 61,6 w grupie wiekowej 4-6 miesięcy
  • 27,6 w grupie wiekowej 7-12 miesięcy.

Po pandemii COVID-19 wzrosła liczba hospitalizowanych dzieci powyżej 12 miesiąca życia i częściej wymagały one tlenoterapii, lecz nie zwiększyła się częstość przyjęć na oddział intensywnej terapii (OIT) 39 .

Zakażenia RSV w Polsce występują głównie w okresie od grudnia do kwietnia, jednak po wprowadzeniu działań zapobiegawczych w związku z pandemią SARS-CoV-2 sezonowość ta nie jest już tak przewidywalna, na co zwrócono uwagę zarówno w pracy Borszewskiej-Kornackiej i wsp., jak i w publikacji Mazeli i wsp. 36, 38

Profilaktyka zakażenia RSV – informacje ogólne

W związku z tak dużym problemem epidemiologicznym w Europie (także w Polsce) i na świecie prowadzono wiele badań dotyczących leczenia zakażeń RSV, ale przede wszystkim zapobiegania tym infekcjom. Historia podejmowanych prób profilaktyki biernej tych zakażeń sięga końca ubiegłego wieku. Skupiano się przede wszystkim na grupach dużego ryzyka ciężkiego przebiegu klinicznego i hospitalizacji, a więc głównie na dzieciach poniżej pierwszego roku życia, w celu ograniczenia przyjęć na OIT oraz zmniejszenia liczby zgonów. W 1997 roku opublikowano wyniki randomizowanego, podwójnie zaślepionego, kontrolowanego placebo badania klinicznego, które prowadzono w sezonie epidemicznym 1994-1995 w Stanach Zjednoczonych. Była to pierwsza strategia biernej immunizacji, której celem było zapobieganie ciężkiemu zakażeniu RSV. Podawano drogą dożylną poliklonalną gammaglobulinę z wysokim mianem przeciwciał neutralizujących przeciwko RSV (RSV-IVIG). Preparat stosowano u dzieci z grupy dużego ryzyka w sezonie zakażeń RSV w 5 dawkach, raz w miesiącu. Pozwoliło to zmniejszyć o 41% liczbę hospitalizacji z powodu zakażenia RSV, a także skrócić o 53% czas trwania hospitalizacji (liczbę dni) oraz o 60% czas stosowania tlenoterapii 40 . Metoda ta miała jednak swoje ograniczenia, z których najważniejszymi były przeciążenie płynowe oraz interakcje ze szczepionkami podawanymi w ramach programu szczepień (poliklonalna, a nie monoklonalna gammaglobulina).

Tabela 1. Przeciwciała skierowane przeciwko RSV41

Tabela 1. Przeciwciała skierowane przeciwko RSV41

Tabela 2. Najważniejsze informacje dotyczące paliwizumabu oraz nirsewimabu (na podstawie charakterystyk produktów leczniczych)42,43

Tabela 2. Najważniejsze informacje dotyczące paliwizumabu oraz nirsewimabu (na podstawie charakterystyk produktów leczniczych)42,43

Doprowadziło to do konieczności projektowania nowych modeli profilaktyki opartych na przeciwciałach monoklonalnych (tab. 1) 41 . Obecnie w Polsce dostępne są 2 tego typu przeciwciała – paliwizumab oraz nirsewimab (tab. 2).

Mimo zapisów zawartych w charakterystyce produktu leczniczego dla paliwizumabu wiele lokalnych rekomendacji różni się od pierwotnych wskazań, przede wszystkim ze względu na koszt stosowania i transportu tego leku 44, 45 .

Profilaktyka zakażenia RSV – skuteczność i bezpieczeństwo

Paliwizumab

Badania,

Tabela 3. Skuteczność paliwizumabu – wyniki wybranych badań46-48

Tabela 3. Skuteczność paliwizumabu – wyniki wybranych badań46-48

na podstawie których oceniano skuteczność paliwizumabu w różnych sytuacjach klinicznych, podsumowano w tabeli 3. Badanie IMPACT było pierwszym, w którym jednoznacznie określono bezpieczeństwo i skuteczność paliwizumabu, co pozwoliło na wprowadzenie tego preparatu do praktyki klinicznej.

Nirsewimab

Badania,

Tabela 4. Skuteczność nirsewimabu – wyniki wybranych badań49-51

Tabela 4. Skuteczność nirsewimabu – wyniki wybranych badań49-51

Tabela 5. Wyniki badania HARMONIE52

Tabela 5. Wyniki badania HARMONIE52

na podstawie których oceniono skuteczność nirsewimabu, co umożliwiło jego rejestrację, podsumowano w tabeli 4. Uzupełnieniem tych badań (tab. 4) są badania oceniające skuteczność preparatu w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej (RWE – real-world evidence). Pierwszą tego typu analizą dla nirsewimabu było badanie HARMONIE, którego szczegóły zebrano w tabeli 5 52 .

Kolejne dane zbierane są w krajach, w których nirsewimab został już wpisany do rekomendacji krajowych i wprowadzony do stosowania w sezonie epidemicznym 2023/2024 (ryc. 2).

Rycina 2. Skuteczność nirsewimabu w krajach, które wprowadziły go do powszechnego użytku w sezonie 2023/2024*53-57

Rycina 2. Skuteczność nirsewimabu w krajach, które wprowadziły go do powszechnego użytku w sezonie 2023/2024*53-57

Potwierdzają one dużą akceptację jego stosowania przez rodziców, a także oczekiwany wpływ leku na zmniejszenie liczby hospitalizacji.

Wyniki kolejnych badań publikowanych po rozpoczęciu powszechnych programów profilaktyki z użyciem nirsewimabu są spójne i potwierdzają jego skuteczność na każdym ze szczebli systemu ochrony zdrowia (dane zebrano opisowo ze względu na brak możliwości ich ujednolicenia) 58, 59, 60, 61, 62, 63 :

  • Hiszpania (różne regiony):
    • Stosowanie nirsewimabu było związane ze zmniejszeniem liczby przyjęć do szpitala i na OIT odpowiednio o 87,6% i 90,1%. Ponadto zaobserwowano klinicznie istotne zmniejszenie liczby poważnych zakażeń, w tym: zapalenia oskrzelików z jakiejkolwiek przyczyny, które wymagały wizyty w POZ (48,1%), zakażeń RSV (68,9%), wirusowego zapalenia płuc (60,7%) i wizyt w szpitalu (na szpitalnym oddziale ratunkowym [SOR]) z powodu zapalenia oskrzelików o nieokreślonej etiologii (55,4%)
    • Skuteczność nirsewimabu wynosiła 86,9% w zapobieganiu ciężkim zakażeniom dolnych dróg oddechowych związanym z RSV wymagającym wsparcia tlenowego i 69,2% w zapobieganiu hospitalizacjom z jakiejkolwiek przyczyny. Liczba hospitalizacji z powodu zakażeń dolnych dróg oddechowych związanych z RSV zmniejszyła się o 89,8%.
  • Francja – skuteczność profilaktyki nirsewimabem w zapobieganiu hospitalizacji z powodu zapalenia oskrzelików o etiologii RSV wynosiła 83%, w zapobieganiu zapaleniu oskrzelików związanemu z RSV i konieczności zastosowania intensywnej opieki – 69,6%, a w ograniczeniu konieczności zastosowania wspomagania oddechowego – 67,2%.
  • Stany Zjednoczone:
    • Nirsewimab zmniejszał o 89% ryzyko wystąpienia epizodów ostrej infekcji dróg oddechowych związanej z RSV oraz o 91% ryzyko hospitalizacji z powodu RSV
    • U niemowląt, którym podano nirsewimab, ryzyko zakażenia RSV było istotnie mniejsze w porównaniu z obserwowanym u dzieci, którym go nie podano (współczynnik ryzyka [HR – hazard ratio] 0,24; 95% przedział ufności [CI – confidence interval] 0,17-0,33). Ponadto u pacjentów otrzymujących nirsewimab ryzyko wystąpienia świszczącego oddechu było mniejsze (HR 0,73; 95% CI 0,58-0,93) w okresie 365-dniowej obserwacji.
  • Włochy – po rozpoczęciu programu profilaktyki nirsewimabem ryzyko hospitalizacji z powodu zapalenia oskrzelików wywołanego RSV wśród dzieci, które nie otrzymały profilaktyki, wynosiło 8,3%. Jednocześnie żadne dziecko, które otrzymało nirsewimab, nie było hospitalizowane z powodu zapalenia oskrzelików (wykazano istotność statystyczną).
  • Chile – względna redukcja liczby hospitalizacji z powodu zakażeń dolnych dróg oddechowych związanych z RSV wyniosła 77,5%.

Ponadto opublikowano metaanalizę z przeglądem systematycznym, w której oceniono skuteczność nirsewimabu. Do analizy włączono publikacje z medycznych baz danych (MEDLINE, Embase, Web of Science, Scopus, Global Health oraz medRxiv) zgromadzone od 1 stycznia 2023 roku do 25 lutego 2025 roku. Analizowano dane pochodzące z badań obejmujących programy profilaktyczne dla dzieci w wieku ≤2 lat. Do przeglądu systematycznego włączono 32 badania kohortowe i kliniczno-kontrolne z 5 krajów (Francja, Włochy, Luksemburg, Hiszpania i Stany Zjednoczone), a 27 z nich do metaanalizy. Wyniki wskazywały, że korzyści ze stosowania nirsewimabu obserwowane w badaniach klinicznych są widoczne w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej – nirsewimab skutecznie zmniejsza obciążenie związane z chorobami wywołanymi przez RSV u niemowląt, a w konsekwencji obciążenie opieki zdrowotnej. Zbiorcza rzeczywista skuteczność wynosiła 83% w zapobieganiu hospitalizacji związanej z zakażeniem RSV, 81% w zapobieganiu przyjęciu na OIT z powodu infekcji RSV i 75% w zapobieganiu zakażeniom dolnych dróg oddechowych związanym z RSV 64 .

Najczęstsze  

Tabela 6. Najczęstsze działania niepożądane nirsewimabu opisane w fazie badań klinicznych52

Tabela 6. Najczęstsze działania niepożądane nirsewimabu opisane w fazie badań klinicznych52

działania niepożądane zaobserwowane w trakcie badań klinicznych dotyczących stosowania nirsewimabu zebrano w tabeli 6 52 .

Bezpieczeństwo stosowania nirsewimabu, podobnie jak jego skuteczność, zostało potwierdzone w kolejnych badaniach opublikowanych po wprowadzeniu tego przeciwciała do powszechnych programów profilaktyki zakażeń RSV 58, 59, 60, 61 :

  • Hiszpania (różne regiony) – nie zarejestrowano żadnych poważnych działań niepożądanych związanych z podaniem nirsewimabu.
  • Luksemburg – nie zgłoszono żadnych zdarzeń niepożądanych związanych z podaniem nirsewimabu.
  • Włochy – działania niepożądane obserwowane w ciągu 2 tygodni po podaniu nirsewimabu zwykle występowały w pierwszych 48 godz. Objawy te były na ogół łagodne i krótkotrwałe (trwały 1-2 dni). Zgłaszano: gorączkę (6,5%), miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia (4%) i nieutulony płacz dziecka (0,4%). Żaden ze zgłoszonych przypadków nie wymagał dodatkowych wizyt lekarskich i nie udokumentowano żadnych przypadków poważnych działań niepożądanych.

Profilaktyka zakażenia RSV – rekomendacje w populacji dziecięcej

 

Tabela 7. Rekomendacje towarzystw naukowych dotyczące wprowadzenia nirsewimabu do powszechnego programu szczepień

Tabela 7. Rekomendacje towarzystw naukowych dotyczące wprowadzenia nirsewimabu do powszechnego programu szczepień

W związku z powyższymi danymi towarzystwa naukowe na całym świecie jednogłośnie rekomendują konieczność wprowadzenia nirsewimabu do obowiązujących programów profilaktycznych. Zalecenia różnią się jedynie populacją docelową, która miałaby otrzymać lek (tab. 7) 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73 . W momencie tworzenia niniejszego raportu w Polsce nie wydano jeszcze rekomendacji dotyczących stosowania nirsewimabu.

Tabela 8. Nirsewimab w programach profilaktycznych na świecie

Tabela 8. Nirsewimab w programach profilaktycznych na świecie

Ponadto wiele komitetów doradczych ds. szczepień (National Immunization Technical Advisory Groups [NITAG]) oraz instytucji zajmujących się oceną nowych technologii medycznych (Health Technology Assessment [HTA]) na świecie również wyraziło aprobatę dla wprowadzenia nirsewimabu do powszechnych programów profilaktycznych dla całej populacji. W momencie powstawania niniejszego raportu były to instytucje pochodzące z takich krajów, jak: Hiszpania, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Francja, Niemcy, Kanada, Luksemburg, Szwecja, Austria, Irlandia, Portugalia, Chile, Belgia, Holandia, Szwajcaria (tab. 8) 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86 .

Niektóre z komitetów poruszają temat szczepienia kobiet w ciąży przeciwko RSV. Temat ten jest złożony i jego dyskusja wykracza poza ramy niniejszego opracowania. W Stanach Zjednoczonych (tab. 8) bierze się pod uwagę status matki (według stanu na 31 stycznia 2024 roku wyszczepialność przeciwko RSV w populacji ciężarnych, które od 22 września 2023 roku były w ≥32 tygodniu ciąży, wynosiła 17,6%) 87 . Podkreślono natomiast, że jeśli kobieta otrzymała już szczepionkę przeciwko RSV w którejkolwiek z poprzednich ciąż, nie zaleca się podawania kolejnej dawki szczepionki przeciwko wirusowi RSV w następnej ciąży. Zamiast tego dziecko powinno otrzymać długo działające przeciwciała przeciwko RSV po urodzeniu 55 . W stanowisku holenderskim z kolei preferowana jest immunizacja z użyciem nirsewimabu, ponieważ – jak czytamy – „podawanie przeciwciała w sezonie pozwala na ochronę przed zakażeniem RSV większej części dzieci niż w wyniku podania szczepienia matce, jako że część z tych dzieci rodzi się poza sezonem, a skuteczność szczepienia zmniejsza się do czasu rozpoczęcia pierwszego sezonu zakażeń RSV. Dzieciom tym można następnie podać przeciwciała, ale oznacza to utworzenie dwóch programów. [...] Dzięki nirsewimabowi można byłoby osiągnąć większe korzyści zdrowotne”.

Programy Szczepień Ochronnych a profilaktyka zakażenia RSV

W polskim Programie Szczepień Ochronnych na rok 2025 opublikowano zapis dotyczący uodpornienia biernego przeciwko zakażeniu RSV noworodków i niemowląt w pierwszym dla nich sezonie zakażeń RSV.

Istotnym, choć czysto semantycznym zagadnieniem, pozostaje kwestia nazewnictwa. Niektórzy eksperci uważają, że fakt pojawienia się przeciwciał monoklonalnych w profilaktyce zakażeń RSV powinien wiązać się ze zmianą nazwy Programu Szczepień Ochronnych na Kalendarz Immunizacji. Problem ten podejmuje nawet w oficjalnym dokumencie włoski NITAG: „aktualizacja krajowego kalendarza szczepień powinna przebiegać ustaloną […] ścieżką zależną od pojawiających się potrzeb, w celu dostosowania go do sytuacji epidemiologicznej i wprowadzenia nowych produktów szczepionkowych (oraz ewentualnie przeciwciał monoklonalnych w przedekspozycyjnej profilaktyce chorób zakaźnych) […]”.

Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) w swoim dokumencie opublikowanym 22 lutego 2023 roku również poruszył tę kwestię, tłumacząc: „nie powinno się wykluczać immunizacji biernej z VFC [program szczepień dla dzieci obowiązujący w Stanach Zjednoczonych – przyp. autorów], ponieważ zarówno czynna, jak i bierna immunizacja zapewnia odporność nabytą, a zatem może powodować jakościowo podobny wpływ na ryzyko infekcji, chorób zakaźnych oraz ich przenoszenia; na ciężkość i czas trwania choroby; na zdrowie, dobrostan populacji i na sposób wykorzystania zasobów zdrowotnych. Rozróżnienie między immunizacją czynną a bierną nie ma samo w sobie znaczenia, ponieważ dla osiągnięcia celów systemu opieki zdrowotnej liczy się zakres udzielonej profilaktyki, a nie to, czy odporność jest czynna czy bierna […]”.

Ponadto ACIP rekomenduje, że warto to zalecenie uogólnić na systemy opieki zdrowotnej na całym świecie stojące przed problemem włączenia biernych immunizacji do swoich programów szczepień. Bierna i czynna immunizacja powinny podlegać tym samym kryteriom i procesom przy podejmowaniu decyzji o ich włączeniu do programów profilaktyki 88 .

Profilaktyka zakażenia RSV – szczególne grupy pacjentów

  • Niemowlęta poddawane operacjom kardiochirurgicznym z wykorzystaniem krążenia pozaustrojowego – może zajść potrzeba zastosowania dodatkowej dawki nirsewimabu po ustabilizowaniu się stanu pacjenta po operacji, aby zapewnić odpowiednie stężenie leku w surowicy:
    • jeżeli przeciwciało podaje się w ciągu 90 dni od otrzymania pierwszej dawki nirsewimabu, dodatkowa dawka powinna wynosić 50 mg lub 100 mg w zależności od masy ciała
    • jeżeli przeciwciało podaje się powyżej 90 dni od otrzymania pierwszej dawki nirsewimabu, dodatkowa dawka może wynosić 50 mg, niezależnie od masy ciała.
  • Niemowlęta z małą masą ciała:
    • dawkowanie u niemowląt o masie ciała 1000-1600 g opiera się na ekstrapolacji danych z badań klinicznych – powinno wynosić 50 mg
    • u niemowląt z masą ciała <1000 g należy dokładnie rozważyć korzyści i ryzyko stosowania nirsewimabu (brak danych klinicznych).
  • Niewydolność nerek – brak badań klinicznych oceniających wpływ zaburzeń czynności nerek na metabolizm nirsewimabu, jednak typowo przeciwciało monoklonalne IgG o dużej masie cząsteczkowej, jakim jest nirsewimab, nie jest wydalane przez nerki. Tym samym nie ma przesłanek teoretycznych, aby niewydolność nerek miała wpływ na klirens nirsewimabu.
  • Niewydolność wątroby – brak badań klinicznych oceniających wpływ zaburzeń czynności wątroby na metabolizm nirsewimabu, jednak typowo przeciwciało monoklonalne IgG, jakim jest nirsewimab, nie jest metabolizowane przez szlak wątrobowy. Tym samym nie ma przesłanek teoretycznych, aby niewydolność wątroby miała wpływ na stężenie nirsewimabu w surowicy.

Praktyczne aspekty stosowania nirsewimabu

Preparat nirsewimabu zawiera następujące substancje pomocnicze:

  • L-histydynę
  • chlorowodorek L-histydyny
  • chlorowodorek L-argininy
  • sacharozę
  • polisorbat 80
  • wodę do wstrzykiwań.

Przeciwwskazaniem do jego stosowania jest natychmiastowa reakcja nadwrażliwości na składniki preparatu (czynne lub pomocnicze) – jest to jedyne przeciwwskazanie bezwzględne.

Rycina 3. Praktyczne aspekty przechowywania i podawania nirsewimabu

Rycina 3. Praktyczne aspekty przechowywania i podawania nirsewimabu

Techniczne aspekty związane z przechowywaniem i podawaniem nirsewimabu przedstawiono na rycinie 3 43 .

Koadministracja ze szczepionkami i lekami

Towarzystwa naukowe i komitety doradcze, takie jak: American Academy of Pediatrics (AAP), Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP), brytyjski Joint Committee on Vaccination and Immunisation (JCVI), niemieckie Arbeitsgemeinschaft der Wissenschaftlichen Medizinischen Fachgesellschaften (AWMF) oraz kanadyjski National Advisory Committee on Immunization (NACI), w swoich wytycznych dotyczących koadministracji nirsewimabu ze szczepionkami popierają jednoczesne jego podawanie z rutynowymi szczepionkami pediatrycznymi 89 . Rekomendacje te bazują na zarówno wieloletniej praktyce podawania paliwizumabu u niemowląt, jak i na bezsprzecznych podstawach teoretycznych. Do tej pory podawanie paliwizumabu z rutynowymi szczepionkami pediatrycznymi nie zaburzało odpowiedzi immunologicznej na żywe lub inaktywowane szczepionki. Biorąc pod uwagę mechanizm działania nirsewimabu, a więc wysoką swoistość wobec antygenów wirusa, istnieje małe prawdopodobieństwo, aby mógł on zakłócać odpowiedź immunologiczną na szczepionki. Znajduje to również odzwierciedlenie w wytycznych Food and Drug Administration (FDA) oraz European Medicines Agency (EMA), które nie zalecają przeprowadzenia badań oceniających jednoczesne podawanie przeciwwirusowych przeciwciał monoklonalnych ze szczepionkami, ponieważ jak dotąd nie opisano potencjalnego mechanizmu zakłócania odpowiedzi immunologicznej na szczepionki skierowane przeciwko innym wirusom lub bakteriom.

W badaniach klinicznych, w których nirsewimab podawano z rutynowymi szczepionkami pediatrycznymi (faza IIIb oraz III [ryc. 2]), profil bezpieczeństwa i skuteczność jednocześnie podawanych preparatów były podobne jak w przypadku podawania samych szczepionek.

Nie należy jednak mieszać nirsewimabu z jakąkolwiek szczepionką w tej samej strzykawce lub fiolce 43 . Zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi wykonywania szczepień w przypadku jednoczesnego podawania przeciwciała ze szczepionkami należy preparaty te podawać oddzielnymi strzykawkami w różne miejsca, a następnie odpowiednio opisać w książeczce zdrowia dziecka (dobra praktyka medyczna).

Nie przeprowadzano także żadnych badań dotyczących interakcji nirsewimabu z lekami. W tym przypadku również bazuje się na dobrze ugruntowanych i zbadanych przesłankach teoretycznych, które nie przewidują, aby przeciwciała monoklonalne miały potencjał interakcji z lekami, jako że nie wpływają bezpośrednio na enzymy cytochromu P450 i nie są substratami transporterów wątrobowych lub nerkowych. Pośredni wpływ na enzymy cytochromu P450 także jest mało prawdopodobny, ponieważ celem nirsewimabu jest wirus egzogenny.

Podsumowanie

Zakażenie RSV w każdym sezonie zimowo-wiosennym stanowi istotne wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia. W Polsce 70% infekcji dotyczy dzieci poniżej pierwszego roku życia. Zdecydowana większość dzieci hospitalizowanych z powodu zakażenia RSV nie miała żadnych wcześniejszych czynników ryzyka. Do niedawna w profilaktyce stosowano paliwizumab, ale wyłącznie u wybranych pacjentów z czynnikami ryzyka. W wielu krajach na świecie w ramach powszechnych programów profilaktycznych wprowadzono nowe przeciwciało monoklonalne przeciwko RSV – nirsewimab. Cechuje się ono dużą skutecznością w zapobieganiu zakażeniom RSV oraz dobrym profilem bezpieczeństwa i jest przeznaczone do profilaktyki zakażeń RSV u wszystkich niemowląt. Lek podaje się w postaci pojedynczego wstrzyknięcia domięśniowo przed rozpoczęciem lub w trakcie sezonu zakażeń RSV wszystkim dzieciom do pierwszego roku życia.

Abstract
Passive immunization against respiratory syncytial virus (RSV) infections among infants. Polish Vaccinology Society recommendations – update for the 2025/2026 season

Syncytial respiratory virus is a major cause of acute respiratory tract infections in both children and adults. In every winter and spring season, RSV infections pose a significant challenge to the health care system. In Poland, 70% of patients are children under one year of life. In view of the large numbers of patients and lack of specific treatment, RSV infections continue to be a significant clinical and epidemiological challenge. Until recently, palivizumab was used prophylactically, but its use was limited to selected patients with risk factors. Nirsevimab, a new monoclonal antibody, has now been introduced to population-scale prevention programs in many countries in the world. Nirsevimab is highly effective in preventing RSV infection and has a good safety profile. It is indicated for the prevention of RSV infections in all infants. Nirsevimab is administered as a single intramuscular injection to all children under one year of life before or during the RSV infection season.

This publication is an update on the recommendations of the Polish Vaccinology Society on passive immunization against RSV infections among infants in Poland.

Piśmiennictwo
  1. 1. Blount RE Jr. Morris JA, Savage RE. Recovery of cytopathogenic agent from chimpanzees with coryza. Proc Soc Exp Biol Med 1956;92(3):544-9
  2. 2. Chanock R, Finberg L. Recovery from infants with respiratory illness of a virus related to chimpanzee coryza agent (CCA). II. Epidemiologic aspects of infection in infants and young children. Am J Hyg 1957;66(3):291-300
  3. 3. Mejias A, Rodríguez-Fernández R, Oliva S, et al. The journey to a respiratory syncytial virus vaccine. Ann Allergy Asthma Immunol 2020;125(1):36-46
  4. 4. Hallak LK, Collins PL, Knudson W, et al. Iduronic acid-containing glycosaminoglycans on target cells are required for efficient respiratory syncytial virus infection. Virology 2000;271(2):264-75
  5. 5. Hickling TP, Malhotra R, Bright H, et al. Lung surfactant protein A provides a route of entry for respiratory syncytial virus into host cells. Viral Immunol 2000;13(1):125-35
  6. 6. Malhotra R, Ward M, Bright H, et al. Isolation and characterisation of potential respiratory syncytial virus receptor(s) on epithelial cells. Microbes Infect 2003;5(2):123-33
  7. 7. Tripp RA, Jones LP, Haynes LM, et al. CX3C chemokine mimicry by respiratory syncytial virus G glycoprotein. Nat Immunol 2001;2(8):732-8
  8. 8. Zhang L, Peeples ME, Boucher RC, et al. Respiratory syncytial virus infection of human airway epithelial cells is polarized, specific to ciliated cells and without obvious cytopathology. J Virol 2002;76(11):5654-66
  9. 9. Roberts SR, Compans RW, Wertz GW. Respiratory syncytial virus matures at the apical surfaces of polarized epithelial cells. J Virol 1995;69(4):2667-73
  10. 10. Heidema J, de Bree GJ, de Graaff PMA, et al. Human CD8(+) T cell responses against five newly identified respiratory syncytial virus-derived epitopes. J Gen Virol 2004;85(Pt 8):2365-74
  11. 11. Rutigliano JA, Rock MT, Johnson AK, et al. Identification of an H-2D(b)-restricted CD8+ cytotoxic T lymphocyte epitope in the matrix protein of respiratory syncytial virus. Virology 2005;337(2):335-43
  12. 12. Graham BS. Vaccine development for respiratory syncytial virus. Curr Opin Virol 2017;23:107-12
  13. 13. Kim D, Niewiesk S. Synergistic induction of interferon α through TLR-3 and TLR-9 agonists stimulates immune responses against measles virus in neonatal cotton rats. Vaccine 2014;32(2):265-70
  14. 14. Goodwin E, Gilman MSA, Wrapp D, et al. Infants infected with respiratory syncytial virus generate potent neutralizing antibodies that lack somatic hypermutation. Immunity 2018;48(2):339-49
  15. 15. Hall CB, Walsh EE, Long CE, et al. Immunity to and frequency of reinfection with respiratory syncytial virus. J Infect Dis 1991;163(4):693-8
  16. 16. Nair H, Nokes DJ, Gessner BD, et al. Global burden of acute lower respiratory infections due to respiratory syncytial virus in young children: a systematic review and meta-analysis. Lancet 2010;375(9725):1545-55
  17. 17. Falsey AR, Hennessey PA, Formica MA, et al. Respiratory syncytial virus infection in elderly and high-risk adults. N Engl J Med 2005;352(17):1749-59
  18. 18. Troeger C, Blacker B, Khalil IA, et al. Estimates of the global, regional, and national morbidity, mortality, and aetiologies of lower respiratory infections in 195 countries, 1990-2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet Infect Dis 2018;18(11):1191-210
  19. 19. Jain S, Williams DJ, Arnold SR, et al.; CDC EPIC Study Team. Community-acquired pneumonia requiring hospitalization among U.S. children. N Engl J Med 2015;372(9):835-45
  20. 20. Pneumonia Etiology Research for Child Health (PERCH) Study Group. Causes of severe pneumonia requiring hospital admission in children without HIV infection from Africa and Asia: the PERCH multi-country case-control study. Lancet 2019;394(10200):757-79
  21. 21. Feikin DR, Karron RA, Saha SK, et al. The full value of immunisation against respiratory syncytial virus for infants younger than 1 year: effects beyond prevention of acute respiratory illness. Lancet Infect Dis 2024;24(5):e318-27
  22. 22. Wedderburn CJ, Bondar J, Lake MT, et al. Risk and rates of hospitalisation in young children: a prospective study of a South African birth cohort. PLOS Glob Public Health 2024;4:e0002754
  23. 23. Fleming JA, Baral R, Higgins D, et al. Value profile for respiratory syncytial virus vaccines and monoclonal antibodies. Vaccine 2023;41(Suppl 2):S7-40
  24. 24. Jain H, Schweitzer JW, Justice NA. Respiratory syncytial virus infection in children. StatPearls, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459215/. Dostęp 15.10.2025
  25. 25. Obando-Pacheco P, Justicia-Grande AJ, Rivero-Calle I, et al. Respiratory syncytial virus seasonality: a global overview. J Infect Dis 2018;217(9):1356-64
  26. 26. Shi T, McAllister DA, O'Brien KL, et al.; RSV Global Epidemiology Network. Global, regional and national disease burden estimates of acute lower respiratory infections due to respiratory syncytial virus in young children in 2015: a systematic review and modelling study. Lancet 2017;390(10098):946-58
  27. 27. Chadha M, Hirve S, Bancej C, et al.; WHO RSV Surveillance Group. Human respiratory syncytial virus and influenza seasonality patterns – early findings from the WHO global respiratory syncytial virus surveillance. Influenza Other Respir Viruses 2020;14(6):638-46
  28. 28. Staadegaard L, Caini S, Wangchuk S, et al. The global epidemiology of RSV in community and hospitalized care: findings from 15 countries. Open Forum Infect Dis 2021;8(7):ofab159
  29. 29. Wildenbeest JG, Bont L, Cianci D, et al.; BRICE Study Group. Dynamics of RSV hospitalization rates in ≤2-year-old children between 2020-2023 in Europe. Eur J Pediatr 2025;184(10):615
  30. 30. Jollivet O, Urchueguía-Fornes A, Chung-Delgado K, et al. Respiratory syncytial virus hospitalisation burden in children below 18 years in six European countries (2016-2023) pre- and post-COVID-19 pandemic. Int J Infect Dis 2025;155:107903
  31. 31. ECDC. The European Respiratory Virus Surveillance Summary (ERVISS). European Centre for Disease Prevention and Control, 2025. https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/european-respiratory-virus-surveillance-summary-erviss. Dostęp 15.10.2025
  32. 32. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 lutego 2023 r. w sprawie zakażeń wirusem syncytialnym układu oddechowego (RSV). Dz.U. 2023 poz. 354
  33. 33. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. t.j. Dz.U. 2023 poz. 1284
  34. 34. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 lutego 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zgłaszania podejrzeń i rozpoznań zakażeń, chorób zakaźnych oraz zgonów z ich powodu. Dz.U. 2023 poz. 348
  35. 35. System Monitorowania Zagrożeń. https://smz.ezdrowie.gov.pl. Dostęp 15.10.2025
  36. 36. Borszewska-Kornacka MK, Mastalerz-Migas A, Nitsch-Osuch A, et al. Respiratory syncytial virus infections in Polish pediatric patients from an expert perspective. Vaccines (Basel) 2023;11(9):1482. doi: 10.3390/vaccines11091482
  37. 37. Del Riccio M, Spreeuwenberg P, Osei-Yeboah R, et al.; RESCEU Investigators. Burden of respiratory syncytial virus in the European Union: estimation of RSV-associated hospitalizations in children under 5 years. J Infect Dis 2023;228(11):1528-38
  38. 38. Mazela J, Jackowska T, Czech M, et al. Epidemiology of respiratory syncytial virus hospitalizations in Poland: an analysis from 2015 to 2023 covering the entire Polish population of children aged under five year. Viruses 2024;16(5):704. doi: 10.3390/v16050704
  39. 39. Blomberg A, Żak M, Koźba-Baranowska M, et al. Epidemiological changes in pediatric RSV infections in Poland (2016-2024): impact of the COVID-19 pandemic. J Clin Med 2025;14(17):6284
  40. 40. Reduction of respiratory syncytial virus hospitalization among premature infants and infants with bronchopulmonary dysplasia using respiratory syncytial virus immune globulin prophylaxis. The PREVENT Study Group. Pediatrics 1997;99(1):93-9
  41. 41. Rodriguez-Fernandez R, Mejias A, Ramilo O. Monoclonal antibodies for prevention of respiratory syncytial virus infection. Pediatr Infect Dis J 2021;40(5S):S35-9
  42. 42. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Synagis. https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2007/2007062126728/anx_26728_pl.pdf. Dostęp 15.10.2025
  43. 43. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Beyfortus. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/beyfortus-epar-product-information_en.pdf. Dostęp 15.10.2025
  44. 44. American Academy of Pediatrics Committee on Infectious Diseases; American Academy of Pediatrics Bronchiolitis Guidelines Committee. Updated guidance for palivizumab prophylaxis among infants and young children at increased risk of hospitalization for respiratory syncytial virus infection Pediatrics 2014;134(2):e620-38
  45. 45. Program Ministerstwa Zdrowia. Profilaktyka zakażeń wirusem RS (ICD-10: P 07.2, P 07.3, P 27.1. Załącznik B.40. https://www.gov.pl/attachment/ cc4459ad-6bcf-4139-8748-bafc9187905b. Dostęp 15.10.2025
  46. 46. Palivizumab Study Group. Palivizumab, a humanized respiratory syncytial virus monoclonal antibody, reduces hospitalization from respiratory syncytial virus infection in high-risk infants. The IMpact-RSV Study Group. Pediatrics 1998;102(3 Pt 1):531-7
  47. 47. Feltes TF, Cabalka AK, Meissner HC, et al.; Cardiac Synagis Study Group. Palivizumab prophylaxis reduces hospitalization due to respiratory syncytial virus in young children with hemodynamically significant congenital heart disease. J Pediatr 2003;143(4):532-40
  48. 48. Blanken MO, Rovers MM, Molenaar JM, et al.; Dutch RSV Neonatal Network. Respiratory syncytial virus and recurrent wheeze in healthy preterm infants. N Engl J Med 2013;368(19):1791-9
  49. 49. Griffin MP, Yuan Y, Takas T, et al.; Nirsevimab Study Group. Single-dose nirsevimab for prevention of RSV in preterm infants. N Engl J Med 2020;383(5):415-25. doi: 10.1056/NEJMoa1913556. Erratum in: N Engl J Med 2020;383(7):698
  50. 50. Hammitt LL, Dagan R, Yuan Y, et al.; MELODY Study Group. Nirsevimab for prevention of RSV in healthy late-preterm and term infants. N Engl J Med 2022;386(9):837-46. doi: 10.1056/NEJMoa211027
  51. 51. Domachowske J, Madhi SA, Simões EAF, et al.; MEDLEY Study Group. Safety of nirsevimab for RSV in infants with heart or lung disease or prematurity. N Engl J Med 2022;386(9):892-4. doi: 10.1056/NEJMc2112186
  52. 52. Drysdale SB, Cathie K, Flamein F, et al.; HARMONIE Study Group. Nirsevimab for prevention of hospitalizations due to RSV in infants. N Engl J Med 2023;389(26):2425-35. doi: 10.1056/NEJMoa2309189
  53. 53. Epidémie de bronchiolites – Réseau PARI – 15 novembre 2023. https://www.infovac.fr/?view=article&id=1111&catid=2. Dostęp 15.10.2025
  54. 54. Results of implementation of Nirsevimab in Galicia. Campaign started on week 10. RSV season started on week 45-46. https://www.nirsegal.es/informe-en/latest-report. Dostęp 15.10.2025
  55. 55. Coma E, Martinez-Marcos M, Hermosilla E, et al. Effectiveness of nirsevimab immunoprophylaxis against respiratory syncytial virus-related outcomes in hospital and primary care settings: a retrospective cohort study in infants in Catalonia (Spain). Arch Dis Child 2024;109(9):736-41
  56. 56. Ernst C, Bejko D, Gaasch L, et al. Impact of nirsevimab prophylaxis on paediatric respiratory syncytial virus (RSV)-related hospitalisations during the initial 2023/24 season in Luxembourg. Euro Surveill 2024;29(4):2400033
  57. 57. Moline HL, Tannis A, Toepfer AP, et al.; New Vaccine Surveillance Network Product Effectiveness Collaborators; McMorrow ML, Dawood FS. Early estimate of nirsevimab effectiveness for prevention of respiratory syncytial virus-associated hospitalization among infants entering their first respiratory syncytial virus season – new vaccine surveillance network, October 2023-February 2024. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2024;73(9):209-14. doi: 10.15585/mmwr.mm7309a4
  58. 58. Ares-Gómez S, Mallah N, Santiago-Pérez MI, et al.; NIRSE-GAL study group. Effectiveness and impact of universal prophylaxis with nirsevimab in infants against hospitalisation for respiratory syncytial virus in Galicia, Spain: initial results of a population-based longitudinal study. Lancet Infect Dis 2024;24(8):817-28
  59. 59. Assad Z, Romain AS, Aupiais C, et al. Nirsevimab and hospitalization for RSV bronchiolitis. N Engl J Med 2024;391(2):144-54
  60. 60. Payne A. Summary of effectiveness of nirsevimab in infants. Advisory Committee on Immunization Practices. Meeting 2024 June 26-28, Atlanta
  61. 61. Consolati A, Farinelli M, Serravalle P, et al. Safety and efficacy of nirsevimab in a universal prevention program of respiratory syncytial virus bronchiolitis in newborns and infants in the first year of life in the Valle d'Aosta Region, Italy, in the 2023-2024 epidemic season. Vaccines (Basel) 2024;12(5):549
  62. 62. Torres JP, Sauré D, Goic M, et al. Effectiveness and impact of nirsevimab in Chile during the first season of a national immunisation strategy against RSV (NIRSE-CL): a retrospective observational study. Lancet Infect Dis 2025;25(11):1189-98
  63. 63. Ma KS, Tsai SY, El Saleeby CM, et al. Nirsevimab decreased the subsequent risk of respiratory syncytial virus infection and wheezing in the 2023-2024 RSV season. Pediatr Res 2025;98(2):388-90
  64. 64. Sumsuzzman DM, Wang Z, Langley JM, et al. Real-world effectiveness of nirsevimab against respiratory syncytial virus disease in infants: a systematic review and meta-analysis. Lancet Child Adolesc Health 2025;9(6):393-403
  65. 65. AEP. El calendario de vacunación infantil de la Asociación Española de Pediatría pasa a llamarse “de inmunización” al incluir un anticuerpo monoclonal para prevenir el virus de la bronquiolitis. Asociación Española de Pediatría, 2023. https://www.aeped.es/noticias/calendario-vacunacion-infantil-aep-pasa-llamarse-inmunizacion-al-incluir-un-anticuerpo-monoclonal. Dostęp 15.10.2025
  66. 66. Francisco L, Cruz-Cañete M, Pérez C, et al. Nirsevimab para la prevención de la enfermedad por virus respiratorio sincitial en niños. Posicionamiento de la Sociedad Española de Infectología Pediátrica. An Pediatr 2023;99:257-63. https://www.analesdepediatria.org/es-nirsevimab-prevencion-enfermedad-por-virus-articulo-S1695403323001996. Dostęp 15.10.2025
  67. 67. Posizione del Board del Calendario Vaccinale per la Vita e della Società Italiana di Neonatologia sul possibile utilizzo di anticorpi monoclonali a lunga emivita per la prevenzione universale delle malattie da Virus Respiratorio Sinciziale (VRS o RSV) nel neonato. https://www.igienistionline.it/docs/2023/03pp.pdf. Dostęp 15.10.2025
  68. 68. AAP calls for support for pediatricians, equitable access to new RSV product. American Academy of Pediatrics, 2023. https://publications.aap.org/aapnews/news/25320/ AAP-calls-for-support-for-pediatricians-equitable?autologincheck=redirected. Dostęp 15.10.2025
  69. 69. AAFP endorses RSV antibody for infants and young children. American Academy of Family Physicians, 2023. https://www.aafp.org/news/health-of-the-public/ rsv-antibody-aafp-approval.html. Dostęp 15.10.2025
  70. 70. Stratégie de prévention des bronchiolites à VRS des nourrissons: avis du conseil national des professionnels de pédiatrie (CNPP) et de la Société Française de Néonatologie. https://sante.gouv.fr/IMG/pdf/reco_cnp_pediatrie_210823.pdf. Dostęp 15.10.2025
  71. 71. SP2A. Position de la sp2a sur les stratégies de prévention de la bronchiolite. Société Pédiatrique de Pneumologie et d'Allergologie, 2023. https://www.sp2a.fr/spa_actualites/position-strategies-prevention-bronchiolite/. Dostęp 15.10.2025
  72. 72. S2k-Leitlinie. Leitlinie zur Prophylaxe von schweren Erkrankungen durch Respiratory Syncytial Virus (RSV) bei Risikokindern. Aktualisierung 2023/Version 5.0. https://register.awmf.org/assets/guidelines/048-012l_S2k_Prophylaxe-von-schweren-Erkrankungen-durch-Respiratory-Syncytial-Virus-RSV-bei-Risikokindern_2023-09.pdf. Dostęp 15.10.2025
  73. 73. Stein-Zamir C, Rishpon S. The National Immunization Technical Advisory Group in Israel. Isr J Health Policy Res 2021;10(1):7. https://ijhpr.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13584-021-00442-4. Dostęp 15.10.2025
  74. 74. Grupo de Trabajo utilización de nirsevimab frente a infección por virus respiratorio sincitial de la Ponencia de Programa y Registro de Vacunaciones. Recomendaciones de utilización de nirsevimab frente a virus respiratorio sincitial para la temporada 2023-2024 Comisión de Salud Pública del Consejo Interterritorial del Sistema Nacional de Salud. Ministerio de Sanidad, julio 2023. https://www.sanidad.gob.es/areas/promocionPrevencion/vacunaciones/comoTrabajamos/docs/Nirsevimab_2023.pdf. Dostęp 15.10.2025
  75. 75. JCVI. Respiratory syncytial virus (RSV) immunisation programme for infants and older adults: JCVI full statement, 11 September 2023. Joint Committee on Vaccination and Immunisation, 2023. https://www.gov.uk/government/publications/rsv-immunisation-programme-jcvi-advice-7-june-2023/respiratory-syncytial-virus-rsv-immunisation-programme-for-infants-and-older-adults-jcvi-full-statement-11-september-2023. Dostęp 15.10.2025
  76. 76. CDC recommends a powerful new tool to protect infants from the leading cause of hospitalization. Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/media/releases/2023/p-0803-new-tool-prevent-infant-hospitalization-.html. Dostęp 15.10.2025
  77. 77. Beyfortus 50 et 100 mg, solution injectable en seringue préremplie Primo-inscription. Adopté par la Commission de la transparence le 19 juillet 2023. https://www.has-sante.fr/upload/docs/evamed/CT-20356_BEYFORTUS_PIC_INS_AvisDef_CT20356.pdf. Dostęp 15.10.2025
  78. 78. Gemeinsame Bundesausschuss. Schwere RSV-Erkrankungen bei Babys vermeiden: G-BA konkretisiert Verordnungsmöglichkeiten von Nirsevimab bei Risikogruppen. https://www.g-ba.de/presse/pressemitteilungen-meldungen/1141/. Dostęp 15.10.2025
  79. 79. CADTH Health Technology Review. Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health. https://www.g-ba.de/presse/pressemitteilungen-meldungen/1141/. Dostęp 15.10.2025
  80. 80. Conseil Supérieur des Maladies Infectieuses. Recommandations du Conseil supérieur des maladies infectieuses concernant l’immunisation passive contre le RSV par des nouveaux anticorps monoclonaux. Juillet 2023. https://sante.public.lu/dam-assets/fr/espace-professionnel/recommandations/conseil-maladies-infectieuses/Infection-a-virus-respiratoire-syncitial-_RSV_/17072023-recommandation-csmi-rsv-immunisation-vf.pdf. Dostęp 15.10.2025
  81. 81. Läkemedelsverket. Läkemedel vid infektion med respiratoriskt syncytievirus (RSV‍) – behandlingsrekommendation. https://www.lakemedelsverket.se/sv/ behandling-och-forskrivning/behandlingsrekommendationer/sok-behandlingsrekommendationer/lakemedel-vid-infektioner-med-respiratoriskt-syncytialvirus-rsv-
    -infektioner--behandlingsrekommendation. Dostęp 15.10.2025
  82. 82. NIAC. Recommendations for passive immunisation and vaccination against respiratory syncytial virus in infants, children and older adults. National Immunisation Advisory Committee, 2023. https://rcpi.access.preservica.com/uncategorized/IO_9275434a-99ff-44e5-b19c-04771ba2b1c0/. Dostęp 15.10.2025
  83. 83. Recomendación del CAVEI sobre incorporación de un anticuerpo monoclonal para inmunización pasiva contra virus respiratorio sincicial en lactantes en el Programa Nacional de Inmunizaciones. https://vacunas.minsal.cl/wp-content/uploads/2023/10/Recomendacion-del-CAVEI-sobre-inmunizacion-pasiva-contra-virus-respiratorio-sincicial-en-lactantes.pdf. Dostęp 15.10.2025
  84. 84. Health, Food Chain Safety and Environment. Preventive strategies against RSV disease in children. https://www.health.belgium.be/en/report-9760-prevention-against-rsv-disease-children. Dostęp 15.10.2025
  85. 85. Bundesamt für Gesundheit BAG. Virus respiratoire syncytial humain (VRS). https://www.bag.admin.ch/bag/fr/home/krankheiten/krankheiten-im-ueberblick/rsv.html. Dostęp 15.10.2025
  86. 86. Health Council of the Netherlands. Immunisation against RSV in the first year of life. The Hague: Health Council of the Netherlands, 2024; publication no. 2024/03
  87. 87. CDC. Weekly respiratory syncytial virus (RSV) vaccination dashboard. Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/vaccines/imz-managers/coverage/rsvvaxview/index.html. Dostęp 15.10.2025
  88. 88. ACIP Presentation slides: February 22-24, 2023 Meeting. Advisory Committee on Immunization Practices. https://www.cdc.gov/vaccines/acip/meetings/slides-2023-02-22-24.html. Dostęp 15.10.2025
  89. 89. Esposito S, Abu-Raya B, Bonanni P, et al. Coadministration of anti-viral monoclonal antibodies with routine pediatric vaccines and implications for nirsevimab use: a white pape. Front Immunol 2021;12:708939

Następny artykuł:

Żywienie dzieci od urodzenia do 5 roku życia Podsumowanie wytycznych NICE 2025 z komentarzem autorskim

lek. Bartosz Siewert
lek. Bartosz Siewert
dr n. med. Ilona Małecka
dr n. med. Ilona Małecka
dr n. med. Hanna Czajka
dr n. med. Hanna Czajka
dr n. med. Ewa Talarek
dr n. med. Ewa Talarek
dr hab. n. med. Ernest Kuchar
dr hab. n. med. Ernest Kuchar
dr hab. n. med. Leszek Szenborn
dr hab. n. med. Leszek Szenborn
dr hab. n. med. Ewa Augustynowicz
dr hab. n. med. Ewa Augustynowicz
lek. Marcin Rozwadowski
prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki
prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki
Facebook Podziel się LinkedIn Dodaj do Linkedin Wyślij mailem Wyślij mailem
Ulubione Dodaj do ulubionych