Dermatozy pasożytnicze wieku dziecięcego

SŁOWA KLUCZOWE
Pasożyty, świerzb, wszawica głowowa, trombikuloza (lądzienica), zapalenie skóry wywołane przez cerkarie, reakcje skórne po pogryzieniu przez pchły i pluskwy

Nawet we współczesnym zachodnim świecie ektoparazytozy nie są rzadkie. Występują szczególnie często wśród dzieci. W Niemczech odnotowuje się wzrastającą liczbę przypadków zachorowań na wszawicę głowową. Podobnie epidemicznie występują zachorowania na świerzb, co wiąże się z dużym problemem logistycznym, mimo że ryzyko zachorowania nie jest tak wysokie, jak podczas wojen. Obok tych powszechnych i wciąż obecnych chorób pasożytniczych, występują także okresowe wywołane przez pchły, pluskwy, a okazjonalnie choroby, w których człowiek jest dla pasożyta gospodarzem pośrednim, jak lądzienica oraz występujące w wybranych strefach klimatycznych choroby wywołane przez cerkarie.
Szczególnie w przewlekłych ektoparazytozach ważną rolę odgrywa wczesne i prawidłowo przeprowadzone leczenie, aby zapobiec ewentualnemu rozprzestrzenieniu się choroby i epidemii. Jest to o tyle ważne, iż te zakażenia dotyczą często szkół, przedszkoli oraz domów opieki czy spokojnej starości.

Zachorowania wywołane przez pasożyty bytujące stale

WSZAWICA GŁOWOWA

Epidemiologia i pasożyt
Mimo mnogości dostępnych środków wciąż wzrasta liczba zachorowań na wszawicę głowową. Szacuje się, że w Niemczech występuje około miliona zachorowań rocznie, nieznane są jednak dokładne dane. Częste występowanie i rozprzestrzenianie się wszawicy zależy zarówno od braku współpracy dzieci i rodziców, a więc leczenia przeprowadzonego niezgodnie z wytycznymi, jak i oporności na klasycznie stosowane środki. Do grupy ryzyka należą szczególnie dzieci, ale także dorośli żyjący w ubogich i niehigienicznych warunkach (np.bezdomni).
Ludzką wesz głowową (Pediculus humanus capitis) zalicza się do owadów, ma 2-4 mm długości oraz 3 pary odnóży. Wszystkie stadia jej rozwoju odbywają się na skórze. Osobniki dorosłe podczas 2-3 tygodniowego życia składają dziennie 4-8 jaj, które za pomocą chitynowych otoczek zostają przytwierdzone do powierzchni włosa bezpośrednio nad skórą głowy. Z powodu niższej temperatury już powyżej 2 mm od powierzchni skóry głowy jaja tracą korzystne warunki do dalszego rozwoju. Po 8 dniach larwy wyślizgują się z otoczek i przez dalsze 2-3 tygodnie osiągają dojrzałość płciową. Są one uzależnione od regularnego żywienia się krwią gospodarza, co osiągają w ciągu niespełna godziny. Wesz głowowa może przeżyć poza ludzką skórą ze względu na warunki temperaturowe maksymalnie 24-36 h. Prawie zawsze wszy przenoszą się przez bezpośredni kontakt z owłosioną skórą głowy osoby zarażonej.

Objawy
Częstym objawem jest świąd bez widocznych wykwitów skórnych, szczególnie przy krótkim wywiadzie chorobowym świąd może nie występować. Morfologicznie, jako reakcja nadwrażliwości organizmu na ślinę wszy, mogą pojawić się bąble pokrzywkowe. W kolejnym stadium obserwuje się zmiany wypryskowe w okolicy karku, wtórne zakażenia wynikające z drapania (ryc. 1) wywołane przez gronkowca złocistego i streptokoki (impetyginizacja). Prowadzi to do sklejania włosów, powiększenia węzłów chłonnych karkowych i potylicznych. Często udaje się rozpoznać jedynie gnidy na pochewce włosów. Można rozróżnić tzw. gnidy jasne, a właściwie puste otoczki po jajach, oraz tzw. gnidy ciemne, czyli otoczki jaj z larwami wewnątrz. W przeciwieństwie do łupieżu, nie dają się one usunąć z powierzchni włosa. Różnicowanie w przypadku wszawicy głowowej dotyczy: łuszczycy, wyprysku, węzłowej łamliwości włosów, a przy nadkażeniu także liszajca zakaźnego i grzybicy głowy.

Diagnostyka
Świąd skóry głowy, jasne gnidy oraz wywiad kontaktu z innymi osobami nasuwają zwykle podejrzenie wszawicy głowowej. Weryfikacją rozpoznania jest stwierdzenie żywych osobników. Również jaja na powierzchni włosów znajdujące się w odległości mniej niż 10 mm od skóry głowy wskazują na aktywne zarażenie.

Leczenie
Celem leczenia jest zabicie zarówno dorosłych osobników wszy, jak i ich jaj. W leczeniu dysponujemy lekami (permetryna, pyretryna, alletryna) i środkami, takimi jak dimetikon, oleje roślinne. Niezależnie od użytego preparatu, po leczeniu włosy powinny zostać gruntownie wyczesane specjalnym, gęstym grzebieniem w celu usunięcia zabitych wszy i gnid. Zalecane jest przeleczenie osób z bliskiego kontaktu, u których stwierdzono wszawicę.