Zaburzenia stężenia glukozy związane ze stosowaniem leków. Część 2: hiperglikemia związana ze stosowaniem leków

Artykuł ten stanowi drugą część z dwuczęściowej serii przeglądu poświęconego zaburzeniom stężenia glukozy wtórnym do stosowanych leków. Pierwszy artykuł z tej serii ukazał się w poprzednim numerzea (Diabetes Spectrum 24:171-177, 2011; Diabetologia po Dyplomie 2011;8(4):10-16). W tym artykule dokonujemy przeglądu wybranych sposobów leczenia powszechnie uważanych za związane z rozwojem hiperglikemii.
Hiperglikemia jest klinicznie zdefiniowana jako stężenie glukozy w surowicy przekraczające 180 mg/dl, które utrzymuje się ponad 2 h. W przeciwieństwie do hipoglikemii ostra hiperglikemia często jest łagodna, bez żadnych objawów klinicznych i może pozostawać niezauważona, jednak rozwój cukrzycowej kwasicy ketonowej (diabetic ketoacidosis, DKA) lub nieketonowego hiperglikemicznego zespołu hipermolalnego (hyperosmolar hyperglycemic state, HHS) należy już do stanów zagrożenia życia.
Objawy hiperglikemii często pojawiają się wtedy, kiedy stężenie glukozy w surowicy pozostaje w granicach 270-360 mg/dl przez dłuższy czas i należą do nich klasyczne objawy, takie jak polifagia, polidypsja i poliuria (tab. 1). Nieleczona hiperglikemia, szczególnie jeśli towarzyszy jej wydalanie ketonów w moczu, stanowi ostry stan internistyczny częściej występujący u chorych na cukrzycę typu 1. Wynikiem tego stanu są takie objawy, jak: zmęczenie, osłabienie, owocowy zapach z ust, zasłabnięcia, trudności w koncentracji, brak tchu, nudności i wymioty, suchość oraz zaczerwienienie skóry.
Chorzy na cukrzycę typu 2 są bardziej podatni na rozwój HHS, popularnie zwanego nieketonową śpiączką hiperosmolalną. HHS charakteryzuje się: 1) stężeniem glukozy w surowicy ≥600 mg/dl, 2) osmolalnością surowicy ≥320 mOsm/kg, 3) odwodnieniem dochodzącym do około 9 l, 4) pH surowicy >7,3, 5) obecnością niewielkiej ilości ciał ketonowych w moczu i niewielką lub brakiem ketonemii oraz 6) upośledzeniem świadomości.
American Diabetes Association (ADA) wprowadziło zalecenia dotyczące wskazań do hospitalizacji w przypadku hiperglikemii. Hospitalizację zaleca się w przypadku występowania DKA i HHS oraz w przypadku: hiperglikemii związanej ze zmniejszeniem objętości krwi krążącej, zaburzeń metabolicznych związanych z przetrwałą hiperglikemią i nawracającą hiperglikemią na czczo >300 mg/dl, oporną na leczenie ambulatoryjne. Leki, których stosowanie często wiąże się z rozwojem hiperglikemii, omówiono poniżej.