Spis treści

Opis przypadku

65-letni pacjent został przyjęty do Kliniki Dermatologii w celu diagnostyki i leczenia zmian skórnych, które rozwijały się od kilkunastu miesięcy. Wykwity, zlokalizowane na odsiebnych częściach kończyn dolnych oraz górnych, były bardzo liczne i miały charakter drobnych, hiperkeratotycznych, szorstkich grudek koloru białego (ryc. 1, 2, 3). Pacjent nie zgłaszał żadnych subiektywnych dolegliwości

związanych z opisywanymi zmianami skórnymi. Oprócz tego na kończynie dolnej lewej była widoczna zmiana rozwijająca się od około roku. Na podstawie obrazu klinicznego i histopatologicznego rozpoznano raka kolczystokomórkowego (SCC – squamous cell carcinoma) (ryc. 1, 2, 3). W okolicy prawej łopatki stwierdzono zmianę rumieniową o wielkości 2 x 1 cm, która rozwijała się od kilku miesięcy. Na jej powierzchni była widoczna niewielka nadżerka (ryc. 4). Pacjent zgłaszał okresowo występujący świąd i pieczenie w tej okolicy. Nie cierpiał na żadne choroby przewlekłe, nie przyjmował żadnych leków. Wywiad w kierunku schorzeń alergicznych był ujemny. Ustalono natomiast, iż pacjent nie stosował fotoprotekcji podczas bardzo częstego i długiego przebywania na słońcu związanego z jego pracą zawodową. Wyniki badań laboratoryjnych krwi (morfologia, badania biochemiczne) nie wykazywały istotnych odchyleń od normy. Na podstawie obrazu klinicznego rozpoznano dwie choroby dermatologiczne. Rozpoznania potwierdzono badaniami histopatologicznymi. Zmianę skórną z okolicy łopatkowej prawej usunięto chirurgicznie, natomiast zmiany na podudziach i przedramionach postanowiono leczyć zachowawczo przy użyciu 30% mocznika.

 Rycina 1. Liczne drobne białe grudki charakterystyczne dla opisywanej choroby. Oprócz tego na nodze lewej widoczny rak kolczystokomórkowy (rozpoznany na podstawie obrazu klinicznego i badania histopatologicznego)

Rycina 1. Liczne drobne białe grudki charakterystyczne dla opisywanej choroby. Oprócz tego na nodze lewej widoczny rak kolczystokomórkowy (rozpoznany na podstawie obrazu klinicznego i badania histopatologicznego)

 Rycina 2. Rak kolczystokomórkowy (w zbliżeniu)

Rycina 2. Rak kolczystokomórkowy (w zbliżeniu)

 Rycina 3. Liczne białe grudki (w zbliżeniu)

Rycina 3. Liczne białe grudki (w zbliżeniu)

 Rycina 4. Zmiana rumieniowa zlokalizowana w okolicy prawej łopatki

Rycina 4. Zmiana rumieniowa zlokalizowana w okolicy prawej łopatki


Badanie przeprowadzono dzięki stypendium naukowemu w ramach projektu „Program rozwoju Akademii Medycznej we Wrocławiu” realizowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, Program Operacyjny „Kapitał Ludzki” (Umowa nr UDA-POKL.04.01.01-00-010/08-00), odbytego w Klinice Dermatologii i Alergologii w Monachium (dyrektor prof. dr med., dr h.c. Thomas Ruzicka).

Pytania (może być więcej niż jedna prawidłowa odpowiedź):

1. Zmiany skórne zlokalizowane na podudziach i przedramionach to najprawdopodobniej:

a) Włókniaki miękkie

b) Włókniaki twarde

c) Rogowacenie gipsowe (stuccokeratosis)

d) Rogowacenie starcze

2. Zmiana skórna zlokalizowana w okolicy łopatki prawej to najprawdopodobniej:

a) Czerniak amelanotyczny

b) Choroba Bowena

c) Brodawka łojotokowa

d) Rogowiak kolczystokomórkowy (keratoakantoma)

3. W celu potwierdzenia rozpoznania obu schorzeń najbardziej przydatne jest badanie:

a) Immunologiczne

b) Histopatologiczne

c) Termograficzne

d) Ultrasonograficzne

4. Czynniki etiologiczne biorące udział w powstaniu obu chorób to:

a) Bakterie

b) Promieniowanie ultrafioletowe

c) Zakażenie grzybicze

d) Czynniki immunologiczne

5. Opisywane zmiany zlokalizowane na przedramionach oraz na podudziach najczęściej występują u:

a) Dzieci

b) Kobiet

c) Starszych mężczyzn

d) Młodych mężczyzn

6. Która z opisywanych chorób jest stanem przednowotworowym:

a) Zmiana w okolicy łopatki prawej

b) Zmiany na dystalnych częściach kończyn

c) Oba typy zmian

d) Żaden z opisywanych typów zmian

7. W leczeniu opisywanych zmian zlokalizowanych na kończynach stosuje się:

a) Kortykosteroidy miejscowo

b) Maści złuszczające

c) Wymrażanie ciekłym azotem

d) Usuwanie chirurgiczne z powodu ryzyka zezłośliwienia zmian

8. W leczeniu opisywanej zmiany zlokalizowanej w okolicy łopatki stosuje się:

a) Kortykosteroidy miejscowo

b) Maści złuszczające

c) Metody chirurgiczne

d) Krioterapię

9. Opisywane zmiany na podudziach oraz przedramionach pod względem patofizjologicznym są najbardziej podobne do:

a) Brodawki łojotokowej

b) Włókniaka miękkiego

c) Rogowacenia słonecznego

d) Czerniaka

10. Spośród wymienionych chorób dermatologicznych stanem przednowotworowym nie jest:

a) Brodawka łojotokowa

b) Rogowacenie starcze

c) Róg skórny

d) Leukoplakia

Komentarz

Program Edukacyjny Dermatologia 18/8 – rozwiązanie i komentarz

Opisano przypadek łagodnej odmiany rumienia wielopostaciowego (erythema multiforme minor). Jest to choroba o niedokładnie wyjaśnionej etiologii, w której ważną rolę odgrywają zjawiska immunologiczne. Przeciwciała lub kompleksy immunologiczne odpowiedzialne za objawy choroby mogą powstawać w wyniku działania różnych czynników. Do najważniejszych należą: zakażenia wirusowe (głównie HSV1 i HSV2), zakażenia bakteryjne (głównie paciorkowcowe i mykoplazmatyczne) oraz leki (najczęściej sulfonamidy i barbiturany). Często jednak nie udaje się wykryć czynnika sprawczego i taką formę rumienia wielopostaciowego określa się jako idiopatyczną.

Zmiany skórne w przebiegu erythema multiforme minor mają postać dobrze odgraniczonych od otoczenia obrzękowych rumieni. Czasami na ich powierzchni mogą powstawać pęcherze, tworząc obraz nakładających się na siebie kręgów (objaw tarczy strzelniczej). Najczęściej są umiejscowione na dystalnych częściach kończyn górnych oraz dolnych, a także błonach śluzowych jamy ustnej i narządów płciowych. W przypadku nasilenia choroby zmiany mogą zajmować bardzo rozległe obszary skóry. Najczęściej są one symetryczne.

Początek choroby jest nagły. Może występować gorączka, bóle stawowe lub uczucie ogólnego rozbicia. Objawy te jednak zazwyczaj szybko mijają i stan ogólny pacjentów najczęściej jest dobry. Zmianom skórnym zwykle nie towarzyszą żadne objawy subiektywne. W wyniku leczenia ustępują one bez pozostawienia blizn. Choroba ma jednak skłonność do nawrotów.

Terapia zależy od czynników prowokujących pojawienie się zmian. Jeśli współwystępuje zakażenie wirusem Herpes simplex, stosuje się leczenie acyklowirem, a jeśli zakażenie paciorkowcowe gardła, zaleca się leczenie według antybiogramu. Korzystne wyniki w każdym przypadku uzyskuje się dzięki stosowaniu leków przeciwhistaminowych, kwasu askorbinowego i wapna. Miejscowo stosuje się kortykosteroidy w aerozolu z dodatkiem środków odkażających.

Oprócz odmiany łagodnej, która wystąpiła u opisywanej pacjentki, choroba może przybierać postać ciężką. Obejmuje ona zespół Stevensa i Johnsona oraz zespół Lyella. W zespole Stevensa i Johnsona zajęte są przede wszystkim błony śluzowe jamy ustnej, narządów płciowych, niekiedy również nosa i oczu. Zespół Lyella (toksyczna nekroliza naskórka) to odmiana zagrażająca życiu, na szczęście występuje bardzo rzadko. Zmiany rumieniowe i pęcherzowe na skórze i błonach śluzowych są bardzo rozległe i powodują podminowania naskórka, a w konsekwencji jego spełzanie.


Prawidłowe odpowiedzi: 1. c, 2. a, 3. ad, 4. ac, 5. cd, 6. b, 7. a, 8. abd, 9. c, 10. a


Adres do korespondencji: lek. Iwona Kuczborska, Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii, ul. Chałubińskiego 1, Wrocław, e-mail: [email protected]


Piśmiennictwo:

1. Braun-Falco O, Plewig G, Wolf HH, et al. Rumienie (w:) Dermatologia. Czelej, Lublin, 2002:543-615.

2. Jablońska S, Majewski S. Rumień wielopostaciowy (w:) Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL, Warszawa, 2005:126-146.