Streszczenie
Uwarunkowania i spektrum szczepień u dorosłych
Jak wspomniano wyżej, szczepienia stosuje się jako ochronę przed wystąpieniem choroby u danej osoby. Ich innym ważnym celem jest zapobieganie chorobom wśród osób nieuodpornionych poprzez redukcję krążenia patogenu w populacji. W ten sposób, poprzez uodpornienie części osób, wytwarza się odporność środowiskowa, mogąca chronić także osoby nieodporne. Zadaniem specjalistów w dziedzinie zdrowia publicznego jest ocena wpływu stosowania szczepionek na podobne przemiany, a także obserwacje zmian, zarówno w epidemiologii chorób, jak i w ekologii patogenów chorobotwórczych wynikających ze stosowania coraz większej liczby nowych szczepionek w różnych populacjach. Aktualne obserwacje epidemiologiczne w USA dotyczące chorób u osób dorosłych, którym można zapobiegać szczepieniami, zostały podsumowane przez National Foundation for Infectious Diseases następująco:
• co roku około 50 000 osób dorosłych umiera w USA w przebiegu chorób zakaźnych, którym można zapobiegać szczepieniami
• co roku ponad 36 000 osób, z których 90% jest w wieku 65 lat i starszym, umiera w USA w przebiegu powikłań grypy sezonowej
• co roku w USA notuje się niemal 40 000 przypadków bakteriemii w przebiegu zakażenia Streptococcus pneumoniae i kilkanaście tysięcy przypadków zapalenia mózgu i opon mózgowych
• szacuje się, że w USA żyje 1,25 mln osób przewlekle zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV), które są potencjalnym rezerwuarem zakażenia dla innych
• ponad 50% nowych zakażeń HBV w USA można byłoby zapobiec, gdyby szczepiono wszystkich pacjentów poradni chorób przenoszonych drogą płciową i wszystkich więźniów
• 80% wszystkich kobiet w USA ulega zakażeniu wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) przed osiągnięciem wieku 50 lat
• wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) jest w USA najczęstszą chorobą, której można zapobiegać szczepieniami u osób powracających z podróży.
Specyfika szczepień osób dorosłych w porównaniu ze szczepieniami najmłodszych jest związana – oprócz wskazań medycznych lub epidemiologicznych – także z ich finansowaniem. Dobrowolne szczepienie osoby dorosłej wykonywane jest zwykle na jej koszt (z wyjątkiem sytuacji szczególnych, o których poniżej). Koszty szczepienia ponoszone lub refundowane przez system ubezpieczeń zdrowotnych są uzależnione od organizacji systemu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Natomiast szczepienia najmłodszych we wszystkich krajach rozwiniętych finansuje się ze środków budżetu państwa, przy czym szczegóły realizacji programu szczepień uzależnione są od systemu opieki zdrowotnej w danym kraju. Na przykład w Polsce istnieje wykaz szczepień obowiązkowych – płatnych z budżetu państwa, i wykaz szczepień zalecanych – płatnych z innych źródeł. W USA natomiast istnieje jedna klasyfikacja podawana przez CDC: Recommended Adult Immunization Schedule, by Vaccine and Age Group. Obowiązujący w Polsce wykaz szczepień obowiązkowych osób dorosłych szczególnie narażonych na zakażenie obejmuje szczepienia zapobiegające:
• WZW B
• błonicy (ze wskazań indywidualnych, zależnie od sytuacji epidemiologicznej)
• tężcowi (ze wskazań indywidualnych, zależnie od sytuacji epidemiologicznej)
• durowi brzusznemu (ze wskazań indywidualnych, zależnie od sytuacji epidemiologicznej)
• wściekliźnie (ze wskazań indywidualnych)
• zakażeniu Neisseria meningitidis (ze wskazań indywidualnych, zależnie od sytuacji epidemiologicznej na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia lub wojewody).
Dodatkowo wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych w Polsce obejmuje osoby szczególnie narażone na zakażenia:
• w związku ze stycznością z chorym na błonicę
• osoby zranione narażone na tężec
• przeciw wściekliźnie osoby pokąsane lub oślinione przez podejrzane zwierzęta
• przeciw WZW B: studenci szkół medycznych, osoby wykonujące zawód medyczny, osoby z otoczenia chorych na WZW B, pacjenci dializowani, zakażeni HCV, zakażeni HIV.
Natomiast wykaz szczepień zalecanych niefinansowanych ze środków znajdujących się w budżecie ministra właściwego do spraw zdrowia obejmuje w odniesieniu do tych osób dorosłych, które nie należą do grup określonych w polskim Programie Szczepień Ochronnych (2011) jako „Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie”, szczepienia przeciw:
• WZW B
• WZW A
• odrze, śwince, różyczce
• grypie
• kleszczowemu zapaleniu mózgu
• błonicy
• tężcowi
• zakażeniom Streptococcus pneumoniae
• zakażeniom Neisseria meningitidis
• ospie wietrznej
• wściekliźnie
• zakażeniom HPV.
Program szczepień dla dorosłych (od 19. roku życia) w USA obejmuje szczepienia przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ospie wietrznej, zakażeniom HPV, zakażeniom S. pneumoniae, półpaścowi, odrze, śwince, różyczce, grypie, WZW A, WZW B i zakażeniom N. meningitidis. Zarówno w Polsce, jak i w USA programy szczepień ochronnych są stale modyfikowane, a szczegółowe różnice w programach wynikają między innymi z dostępności szczepionek, ogólnej polityki zdrowotnej lub szybszego wprowadzania zaleceń w życie po udowodnieniu skuteczności szczepionek w badaniach klinicznych. Na przykład szczepionka przeciw półpaścowi, której podawanie w USA od kilku lat zaleca się wszystkim dorosłym powyżej 60. roku życia, nie jest zarejestrowana na terenie Unii Europejskiej. W USA pacjent może wybrać formę i drogę podania szczepionki przeciw grypie sezonowej: od 2003 r., oprócz klasycznej szczepionki podawanej we wstrzyknięciach domięśniowych, dostępna jest szczepionka przeciw grypie zakraplana donosowo. Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce zaleca się w USA osobom urodzonym po 1957 r., przyjmując, że osoby starsze są uodpornione. Obecnie w USA zaleca się szczepienia przeciw zakażeniom HPV nie tylko dziewczętom i młodym kobietom, ale także chłopcom i mężczyznom w wieku 9-26 lat.
Dodaj do ulubionych