Spis treści

Jakie powinno być postępowanie w przypadku nieurazowego bólu kciuka o często spotykanej przyczynie? Poniższy przegląd danych opartych na dowodach naukowych ma za zadanie pomóc w podjęciu właściwych decyzji.

Spośród wielu możliwych przyczyn nieurazowego bólu kciuka lekarze podstawowej opieki zdrowotnej najczęściej mają do czynienia z trzema: chorobą de Quervaina, chorobą zwyrodnieniową pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego oraz kciukiem trzaskającym. Są to schorzenia występujące

powszechnie, mimo to brak konsensusu w kwestii zasad ich leczenia.

Mając na uwadze ten fakt, przeprowadziliśmy przegląd badań dotyczących terapii schorzeń będących częstymi przyczynami nieurazowego bólu kciuka. Po przeanalizowaniu danych naukowych przygotowaliśmy poniższe podsumowanie w celu ułatwienia lekarzom podejmowania decyzji klinicznych.

Choroba de Quervaina – uszkodzenie na skutek przeciążenia

Choroba de Quervaina (zapalenie pochewki ścięgnistej kciuka) charakteryzuje się stopniowo narastającymi dolegliwościami bólowymi w obrębie pierwszego przedziału troczka prostowników nadgarstka. Ból można wywołać podczas badania przedmiotowego, ustawiając nadgarstek w odchyleniu łokciowym przy ręce zaciśniętej w pięść (test Finkelsteina) (ryc.).

Rycina. Test Finkelsteina stosowany w rozpoznawaniu choroby de Quervaina

Rycina. Test Finkelsteina stosowany w rozpoznawaniu choroby de Quervaina

Rycina. Test Finkelsteina stosowany w rozpoznawaniu choroby de Quervaina

Rycina. Test Finkelsteina stosowany w rozpoznawaniu choroby de Quervaina

Przypuszczalną przyczyną jest degeneracja tkanek na skutek przeciążenia, prowadząca do zgrubienia ścięgien pierwszego przedziału troczka prostowników, a następnie utrudnionego przesuwania się ścięgien w ich kanale włóknisto-kostnym. 1

NLPZ w połączeniu ze wstrzyknięciami – bez przewagi nad samymi wstrzyknięciami

W chorobie de Quervaina terapia zachowawcza obejmuje stosowanie miejscowych i doustnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), unieruchomienie za pomocą szyny i wstrzyknięcie glikokortykosteroidu. 1 Autorzy znaleźli dwa badania, w których u pacjentów stosowano metody zachowawcze. Pierwsze z nich, randomizowane, podwójnie zaślepione badanie z kontrolą placebo, wykazało, że lek z grupy NLPZ przyjmowany doustnie w skojarzeniu ze wstrzyknięciem glikokortykosteroidu nie daje statystycznie istotnych korzyści w porównaniu z glikokortykosteroidem w monoterapii (p=0,69). 2

Zalecenia praktyczne

• Nie należy leczyć choroby de Quervaina za pomocą glikokortykosteroidu we wstrzyknięciu w skojarzeniu z NLPZ; leczenie skojarzone nie jest skuteczniejsze niż monoterapia glikokortykosteroidem. B

• Artroplastyka resekcyjna pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego jest złotym standardem w chorobie zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka, ale powinna być stosowana tylko, gdy metody zachowawcze okażą się nieskuteczne. C

• W przypadku trzaskającego kciuka zabieg przezskórnego uwolnienia ścięgien ze zrostów w skojarzeniu ze wstrzyknięciem glikokortykosteroidu przynosi większą redukcję objawów podmiotowych niż samo wstrzyknięcie glikokortykosteroidu. C

Siła zaleceń (SOR – strength of recommendation)

A  – Zalecenia oparte na danych dobrej jakości.

B – Zalecenia oparte na danych o ograniczonej jakości lub sprzecznych.

C – Zalecenia oparte na wspólnym stanowisku ekspertów, doświadczeniu klinicznym, opiniach, opisach przypadków.

Drugie z badań było zbiorczą analizą ilościową, która pozwoliła stwierdzić, że 83% (n=495) pacjentów nie miało objawów choroby po zastosowaniu samego wstrzyknięcia glikokortykosteroidu. 3 Niepowodzenie terapii u pozostałych 17% pacjentów przypisywano złej technice wstrzyknięcia lub odmiennościom anatomicznym pierwszego przedziału prostowników.

W innym ramieniu tego badania wstrzyknięcie glikokortykosteroidu w połączeniu z unieruchomieniem szyną porównywano z samym unieruchomieniem. Pierwszy wariant terapii przyniósł poprawę u 61%, natomiast drugi u 14% pacjentów. Niektórzy pacjenci otrzymywali tylko NLPZ z zaleceniem oszczędzania ręki, jednak takie postępowanie nie dało efektów u żadnego chorego. 3

Zabiegi chirurgiczne – wysoki odsetek wyleczeń

Gdy choroba de Quervaina trwa ponad 9 miesięcy, terapia zachowawcza może być mniej skuteczna. 4 W takich przypadkach, jak również u pacjentów uzyskujących dzięki postępowaniu zachowawczemu tylko krótkotrwałą poprawę, najlepszą decyzją może okazać się zabieg chirurgiczny.

Zabieg chirurgiczny w przypadku tej choroby to stosunkowo nieskomplikowana procedura polegająca na poluzowaniu pochewek objętych procesem zapalnym ścięgien u podstawy kciuka. Każdorazowo pozwala on na zmniejszenie bólu i obrzęku. Odsetek wyleczeń rozumianych jako ustąpienie objawów bez wystąpienia powikłań wynosi w przypadku tej metody >90%. 1 Jeden z badaczy stwierdził pozytywną korelację między dłuższym czasem (>9 mies.) trwania objawów przed zabiegiem a większą satysfakcją pacjenta po operacji (p<0,4). 4

Choroba zwyrodnieniowa pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego: ból, deformacja, pogorszenie funkcji

W badaniu, w którym wzięli udział pacjenci z zapaleniem stawów ręki, częstość występowania choroby zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego wyniosła 21%. 5 Do objawów należą ból i zniekształcenie mogące prowadzić do znaczącego pogorszenia funkcji kciuka. Objawy przedmiotowe mogą obejmować tkliwość palpacyjną i ból oraz zwiększone ocieplenie w okolicy pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego po stronie grzbietowej. Test polegający na osiowym ucisku z wewnętrzną lub zewnętrzną rotacją stawu (grind test) powinien wywołać ból i trzeszczenie. 6 Podobnie jak w przypadku choroby zwyrodnieniowej innych stawów zmiany na zdjęciu RTG zajętego pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego nie korelują bezpośrednio z wynikami badania przedmiotowego.

Unieruchomienie za pomocą szyny i fizykoterapia przynoszą znaczącą ulgę

Do zachowawczych metod leczenia choroby zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego należą NLPZ, fizykoterapia, usztywnianie za pomocą szyny i wstrzyknięcia glikokortykosteroidu. Zgodnie z zaleceniami American College of Rheumatology lekami I rzutu w terapii bólu w przebiegu choroby zwyrodnieniowej kolan i bioder są NLPZ lub paracetamol. Żadne wytyczne nie odnoszą się jednak bezpośrednio do choroby zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego. 7 Ponadto nie przeprowadzono dotąd badań nad zastosowaniem NLPZ w terapii tej choroby.

W retrospektywnym badaniu (n=130) oceniającym skuteczność metody polegającej na unieruchomieniu kciuka szyną w pozycji odwiedzeniowej stwierdzono redukcję objawów choroby zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego średnio o 54-61% w sześciomiesięcznym okresie obserwacji. 8 Badacze porównywali efekty unieruchomienia szyną u pacjentów z dwóch grup: z chorobą zwyrodnieniową 1. lub 2. stopnia (łagodną do umiarkowanej) oraz z chorobą w stopniu 3. lub 4. (umiarkowaną do ciężkiej) i nie zaobserwowali istotnych różnic w osiąganej poprawie. W innym badaniu z udziałem pacjentów z chorobą zwyrodnieniową pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego, których leczono przez 7 miesięcy za pomocą unieruchomienia kciuka szyną i fizykoterapii, 70% osób poddanych takiej terapii zrezygnowało z operacji, motywując to zmniejszeniem nasilenia objawów. 9

Nieurazowy ból kciuka: podstawowe zalecenia

• Choroba de Quervaina. Za najwłaściwsze leczenie I rzutu w chorobie de Quervaina uznano wstrzyknięcie glikokortykosteroidu; 1, 4, 5 dołączenie doustnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) nie daje żadnych dodatkowych korzyści. 5 Co więcej, doustne NLPZ i unieruchomienie kciuka szyną nie są skuteczne. 3 Naprawczy zabieg chirurgiczny pozwala na osiągnięcie najlepszych efektów, ale jest procedurą inwazyjną i kosztowną. 1, 4

• Choroba zwyrodnieniowa pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego. Dysponujemy wynikami niewielu wiarygodnych badań dotyczących tej choroby. Dostępne dane wskazują jednak, aby terapię rozpoczynać od NLPZ, a w razie potrzeby w dalszej kolejności zastosować unieruchomienie za pomocą szyny i fizykoterapię. Wstrzyknięcia glikokortykosteroidu nie powodują długotrwałej redukcji bólu. 10, 11 Jak generalnie w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów, także w zajęciu pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego opcje zabiegowe przeznaczone są dla chorych, którzy nie odpowiedzieli na terapię zachowawczą.

• Kciuk trzaskający. Przeprowadzono niewiele badań poświęconych leczeniu kciuka trzaskającego. Stosowane są rozmaite metody leczenia i opisuje się różne poziomy sukcesu terapeutycznego w tej chorobie. Zebrane dane wskazują, aby u pacjentów, którzy są przeciwni wykonaniu zabiegu chirurgicznego, terapię rozpoczynać od postępowania zachowawczego – wstrzyknięcia glikokortykosteroidu i unieruchamiania za pomocą szyny. 15 Odnotowuje się wysoki odsetek udanych zabiegów uwolnienia ścięgna ze zrostów zarówno metodą otwartą, jak i przezskórną; zabiegi mogą być wykonane w dowolnym momencie. 13

Stosowanie wstrzyknięć glikokortykosteroidu w monoterapii dało niejednoznaczne wyniki. W jednym z badań porównywano tę metodę ze wstrzyknięciami 0,9% roztworu NaCl (n=40) i nie stwierdzono żadnych różnic w stanie klinicznym pacjentów po upływie 24 tygodni od zakończenia terapii. 10 W innym badaniu po zastosowaniu u pacjentów wstrzyknięć glikokortykosteroidu (n=25) nastąpiła krótkotrwała poprawa wyrażona zmianą na analogowej skali po miesiącu (p<0,001), jednak po upływie 3 miesięcy nie zaobserwowano istotnej poprawy. 11

Gdy zawodzi terapia zachowawcza, należy rozważyć zabieg chirurgiczny

Podobnie jak w większości przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów interwencję chirurgiczną powinno się rozważać tylko w przypadku niepowodzenia leczenia zachowawczego. Decyzje o rodzaju zabiegu należy podejmować na podstawie oceny stanu pacjenta, w zależności od rozległości zmian chorobowych.

Artroplastyka resekcyjna pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego jest złotym standardem w terapii choroby zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka. 6 W niewielkim badaniu (n=24) 90% pacjentów było usatysfakcjonowanych z efektów zabiegu po 15 latach. 12 Istnieje wiele alternatywnych opcji zabiegowych, a badania dotyczące plastyki (resurfacing), syntetycznych implantów i materiałów ochronnych są w toku. 6

Kciuk trzaskający: obrzęk, ból, ograniczona ruchomość

Kciuk trzaskający, znany także pod nazwą zwężającego zapalenia pochewki maziowej ścięgna, charakteryzuje się obrzękiem, ograniczeniem zakresu ruchów kciuka i uczuciem „chwytania”, kiedy kciuk jest zgięty. Ból występuje zwykle w okolicy pierwszego przedziału troczka zginaczy ręki. Na początku dochodzi do pogrubienia więzadła obrączkowego A1, będącego częścią pochewki ścięgna, co prowadzi do uwięźnięcia ścięgna zginacza. 13

Wczesne podjęcie leczenia pozwala uzyskać lepsze efekty

W przypadku kciuka trzaskającego leczenie zachowawcze obejmuje unieruchomienie za pomocą szyny i wstrzyknięcie glikokortykosteroidu. Nie wykazano żadnych korzyści ze stosowania NLPZ w monoterapii. 14 W jednym z badań stwierdzono, że unieruchomienie szyną o wygięciu pod kątem 10-15º przez 3-12 tygodni wykonywane po wstrzyknięciu glikokortykosteroidu pozwala na zmniejszenie nasilenia objawów podmiotowych u 66% pacjentów z jakimkolwiek palcem trzaskającym, ale tylko u 50% osób z kciukiem trzaskającym. 15

Wykazano, że pacjenci, u których objawy palca trzaskającego utrzymują się krócej niż 4 miesiące, odpowiadają znacząco lepiej na każdy rodzaj terapii (p=0,01) niż pacjenci, u których objawy trwają dłużej. 16 Ta prawidłowość może być efektem powtarzających się uszkodzeń pochewki ścięgna prowadzących do chronicznego stanu zapalnego oraz trwałej hipertrofii i bliznowacenia pochewki. 16 Uwydatnia to znaczenie wczesnej diagnozy i leczenia.

Dysponujemy ograniczoną liczbą danych klinicznych dotyczących stosowania glikokortykosteroidów we wstrzyknięciach w monoterapii kciuka trzaskającego. Maneerit i wsp. przeprowadzili badanie prospektywne (n=115) porównujące wstrzyknięcie glikokortykosteroidu zastosowane w monoterapii oraz w skojarzeniu z przezskórnym uwolnieniem ścięgna ze zrostów. Stwierdzili, że monoterapia była skuteczna w redukcji objawów u 47% pacjentów. 17 Kombinacja przezskórnego uwolnienia ścięgna ze wstrzyknięciem glikokortykosteroidu, omówiona poniżej, przyniosła sukces terapeutyczny u znacznie większego odsetka pacjentów.

Retrospektywne badanie dotyczące leczenia trzaskających palców wykazało znaczącą poprawę po wstrzyknięciu glikokortykosteroidu u pacjentów niechorujących na cukrzycę; u 52% uzyskano pełne ustąpienie objawów, a u 47% zmniejszenie ich nasilenia (p=0,04). 18 W przypadku chorych na cukrzycę objawy w pełni ustąpiły tylko u 32% pacjentów.

Zabiegi chirurgiczne w terapii kciuka trzaskającego: uwolnienie ścięgna ze zrostów metodą przezskórną lub otwartą

Opcje zabiegowe w przypadku kciuka trzaskającego obejmują uwolnienie ścięgna ze zrostów, przezskórne lub metodą otwartą. Do powikłań po zabiegach chirurgicznych w terapii palców trzaskających należą zakażenia, uszkodzenia nerwów palców, bliznowacenie, tkliwość i przykurcze w stawach. Nimigan i wsp. donoszą o 99% poprawie w zakresie objawów i funkcji u pacjentów z kciukiem trzaskającym poddanych zabiegowi uwolnienia ścięgna metodą otwartą (n=72). 18

W cytowanym wcześniej badaniu Maneerita i wsp. zabieg przezskórnego uwolnienia ścięgna ze zrostów w kombinacji ze wstrzyknięciem glikokortykosteroidu przyniósł pożądany wynik (określony jako zmniejszenie bólu i trzeszczenia) u 91% pacjentów, podczas gdy w grupie otrzymującej glikokortykosteroid w monoterapii efekt taki uzyskano u 47% (p=0,001). 17 W innym badaniu 25 pacjentów z kciukiem trzaskającym, którzy nie odpowiedzieli na leczenie zachowawcze, zostało poddanych zabiegowi przezskórnego uwolnienia ścięgna. Odsetek sukcesów terapeutycznych wyrażonych deklarowanym zmniejszeniem nasilenia bólu na wizualnej skali analogowej (p<0,001), bez uszkodzenia nerwów palców, wyniósł 84%. 13

Zabieg metodą przezskórną wiąże się z większym ryzykiem uszkodzenia nerwów palców niż metoda otwarta, ze względu na bliskość nerwów i więzadła A1. 13 Odsetek sukcesów terapeutycznych w przypadku uwolnienia ścięgna ze zrostów metodą przezskórną waha się od 38 do 100% i w dużym stopniu zależy od stopnia wyszkolenia operatora. 13

Oświadczenie

Autorzy nie zgłaszają potencjalnych konfliktów interesów istotnych dla treści tej publikacji.

Wyrażone w artykule poglądy reprezentują wyłącznie stanowisko autorów, a nie University of Nebraska Medical Center, Uniformed Services University, US Air Force lub US Department of Defense.

Podziękowanie

Autorzy dziękują Joshui Hodge’owi, MD, za konstruktywną krytykę artykułu.

Komentarz
prof. dr hab. med. Marek Brzosko
dr n. med. Marcin Milchert Klinika

Autorzy artykułu dotyczącego bólu kciuka i jego leczenia skupili uwagę na najczęstszych nieurazowych przyczynach bólu: zespole de Quervaina, tzw. kciuku trzaskającym i na chorobie zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego. Pierwszy palec dłoni jest przeciwstawny do pozostałych. Ze względu na swoje unikalne funkcje jest szczególnie często narażony na opisane w artykule zespoły przeciążeniowe, a w konsekwencji również na szybszy rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów.

Zespół de Quervaina to zapalenie pochewki ścięgnistej odwodziciela długiego kciuka i prostownika krótkiego kciuka na wysokości wyrostka rylcowatego kości promieniowej. Najczęściej występuje u kobiet w średnim wieku. Przyczyną zapalenia są przewlekłe urazy i przeciążenia ścięgien występujące wskutek powtarzania czynności związanych z mocnym chwytem i z odwodzeniem lub zaciskaniem ręki. Czynności związane z występowaniem tego zespołu to np.: pisanie na maszynie, gra na pianinie, mycie i szorowanie, zagniatanie ciasta, pranie, wyżymanie i wykręcanie, nakładanie gałek lodów, ćwiczenia sportowe, a także trzymanie głowicy aparatu USG. Inne przyczyny zespołu de Quervaina to blizny w przebiegu pochewki ścięgnistej, reumatoidalne zapalenie stawów prowadzące do powstania zrostów pozapalnych w pochewce oraz zmiany kostne u nasady dalszej kości promieniowej. Z dolegliwości na pierwsze miejsce wysuwa się stały ból okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej, który może narastać powoli lub wystąpić nagle. Nasilenie dolegliwości występuje głównie przy ruchach prostowania i odwodzenia kciuka. Ból nierzadko promieniuje w kierunku kciuka oraz przedramienia i uniemożliwia wykonywanie podstawowych czynności. Może dochodzić do przeskakiwania ścięgien ponad strukturami kostnymi (charakterystyczny trzask) opisywanego jako uczucie nagłego zatrzymania i równie nagłej możliwości dalszego ruchu. W obrębie pochewki ścięgien występuje pogrubienie, mogą być wyczuwalne nierówności. Ciągłe drażnienie okostnej wyrostka rylcowatego może spowodować jego pogrubienie. Skóra nad ścięgnami może być obrzęknięta. Na powierzchni bocznej kości promieniowej około 1 cm powyżej wyrostka rylcowatego występuje ból uciskowy. Można także zaobserwować objaw „trzaskającego kciuka”. Pomocny w rozpoznawaniu jest opisywany w komentowanym artykule test von Finkelsteina. Rozpoznanie jest ustalane na podstawie objawów klinicznych, można je jednak potwierdzić badaniem tomografii rezonansu magnetycznego (MRI) lub USG.

Leczenie zachowawcze przynosi efekt jedynie w początkowym stadium choroby i polega na unieruchomieniu przez zastosowanie opatrunku obejmującego przedramię i sięgającego do główek II-V kości śródręcza. Kciuk powinien być unieruchomiony łącznie ze stawem międzypaliczkowym. Unieruchomienie należy stosować do ustąpienia objawów zapalnych. Wyniki poprawia podawanie glikokortykosteroidów (GKS) we wstrzyknięciach. Można także stosować miejscowo ciepłe lub zimne okłady i inne formy fizjoterapii. Miejscowo i ogólnie można stosować niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Należy zgodzić się z autorami tego artykułu, że najlepszym sposobem leczenia zachowawczego jest miejscowe leczenie za pomocą wstrzyknięcia GKS. Zabieg powinien być jednak wykonany przez lekarza mającego duże doświadczenie w tego typu procedurach lub pod jego nadzorem, optymalnie pod kontrolą USG. Najlepsze jednak wyniki osiąga się, stosując wstrzyknięcia GKS i leczenie operacyjne, które polega na nacięciu pochewki, co prowadzi u większości chorych do całkowitego ustąpienia dolegliwości. Przed decyzją o skierowaniu na operację należy wziąć pod uwagę oczekiwania pacjenta i psychospołeczne przyczyny występowania chorób z grupy reumatyzmu tkanek miękkich.

Drugi temat, który poruszyli autorzy, to zespół trzaskającego palca. Dotyczy on częściej palca III lub IV ręki niż kciuka. Spowodowany jest zapaleniem ścięgna mięśnia zginacza długiego kciuka, do którego dochodzi wskutek ucisku przez głowę pierwszej kości śródręcza lub przez trzeszczki. Na ścięgnie często rozwijają się guzki, które można wyczuć palpacyjnie podczas zginania i prostowania kciuka. Ból jest stały, zlokalizowany na dłoniowej powierzchni podstawy kciuka, nasila się w czasie wykonywania czynności związanych ze zginaniem kciuka, znacznie je utrudniając. Charakterystyczna jest także trudność w następczym prostowaniu wywołana guzkowym pogrubieniem ścięgna ograniczającym jego ruchy. W badaniu stwierdza się często bolesne pogrubienie u wejścia do pochewki ścięgnistej.

Leczenie można rozpocząć od NLPZ w połączeniu z fizjoterapią. W przypadku gdy nie powoduje to poprawy, zaleca się stosowanie miejscowych wstrzyknięć z GKS. Wyniki cytowanych przez autorów publikacji wskazują na wysoką skuteczność tej metody. W razie nieskuteczności należy wykonać zabieg operacyjny polegający na przecięciu lub wycięciu pochewki włóknistej w celu poprawy przesuwania się ścięgna. Zamiast tradycyjnej operacji można wykonać szybki i prosty zabieg przezskórnego przecięcia troczka za pomocą igły. Takie postępowanie jest mniej precyzyjne niż operacyjne przecięcie pod kontrolą wzroku. Część autorów stosuje je tylko do palców II-V. Obecnie jednak szereg prac oceniających skuteczność tej nowej metody i jej odległe powikłania dostarcza argumentów za jej stosowaniem.

Trzecim omawianym tematem była ocena wyników leczenia choroby zwyrodnieniowej pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego. Dolegliwości towarzyszące tej chorobie to ból samoistny po grzbietowej stronie nadgarstka, nasilający się w czasie jego zginania dłoniowego, grzbietowego i ulnaryzacji, mogący zaburzać sen.

W leczeniu proponuje się stosowanie NLPZ, fizjoterapię, unieruchomienie stawu, zimne lub ciepłe okłady. Autorzy sugerują, że stosowanie unieruchomienia kciuka przez wiele miesięcy oraz fizjoterapia pozwalają na istotne zmniejszenie bólu i zaniechanie leczenia operacyjnego. Natomiast stosowanie wstrzyknięć dostawowych z GKS nie przynosi oczekiwanych wyników. Zabieg operacyjny powinien być wykonywany w ostateczności.

Przedstawiony przegląd wyników leczenia chorób kciuka jest cenną publikacją. Przypomina, że najczęściej spotykaną w praktyce chorobę zwyrodnieniową stawu nadgarstkowo-śródręcznego należy różnicować z zespołami przeciążeniowymi ze względu na różne metody leczenia tych schorzeń. Publikacja powinna pomóc lekarzom w podjęciu właściwej decyzji terapeutycznej, także dotyczącej skierowania pacjenta na zabieg operacyjny. Przegląd publikacji nie dostarczył nowych informacji na temat sposobu leczenia, jest jednak istotnym podsumowaniem dostępnej wiedzy, pozwalającym ją usystematyzować. Zgłaszany przez pacjentów problem bolesnego kciuka coraz częściej zaczyna być bowiem odmiennie postrzegany przez różnych specjalistów: lekarzy rodzinnych, reumatologów oraz chirurgów i ortopedów.

Piśmiennictwo:

1. Milchert M, Brzosko M. Reumatyzm tkanek miękkich. W: Reumatologia kliniczna (red. Brzosko M). Szczecin: Wydawnictwo Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, 2010:245-252.

2. Stephens MB, Beutler AI, O’Connor FG. Musculoskeletal injections: a review of the evidence. Am Fam Physician 2008;78:971-976.

3. Szczepański L, Piotrowski M, Chudzik D. Zespoły bólowe układu ruchu jako problem lekarza pierwszego kontaktu. Reumatologia, 1996;34:376-371.

4. Szczepański L. Patogeneza chorób tkanek okołostawowych. Reumatologia, 1998;36:91-98.

5. Waldman SD. Atlas zespołów bólowych. red. wydania I polskiego Smereka J. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2009:145-151.

6. Zyluk A, Jagielski G. Percutaneous A1 pulley release vs steroid injection for trigger digit: the results of a prospective, randomized trial. J Hand Surg Eur Vol. 2011;36:53-56.

Następny artykuł:

Narkolepsja, samoistna nadmierna senność i pokrewne schorzenia

Justin A. Crop
Facebook Podziel się LinkedIn Dodaj do Linkedin Wyślij mailem Wyślij mailem
Ulubione Dodaj do ulubionych