Zespoły neuroakantocytozy

Do najważniejszych zespołów przebiegających z neuroakantocytozą należą dziedziczona autosomalnie recesywnie pląsawica-akantocytoza oraz związany z chromosomem X zespół McLeoda. Obraz kliniczny zespołu McLeoda przypomina chorobę Huntingtona, ponieważ przebiega z pląsawiczymi zaburzeniami ruchowymi, objawami psychiatrycznymi i postępującymi zaburzeniami funkcji poznawczych. Dodatkową cechą jest miopatia i polineuropatia aksonalna, czasami występuje kardiomiopatia. Akantocyty stwierdzane są także u części pacjentów z dziedziczonym w sposób autosomalny dominujący zespołem podobnym do choroby Huntingtona typu 2 (Huntington disease-like 2, HDL2), dziedziczonej autosomalnie recesywnie neurodegeneracji związanej z kinazą pantotenową, niektórych wrodzonych zaburzeniach metabolizmu lipoprotein (choroba Bassena-Kornzweiga) oraz hipobetalipoproteinemii z zaburzeniami wchłaniania witaminy E. Cechą tych ostatnich chorób jest neuropatia obwodowa i ataksja czuciowa, powodowana zwyrodnieniem sznurów tylnych rdzenia kręgowego. Nie występują w nich natomiast zaburzenia ruchowe ani upośledzenie funkcji poznawczych. Każda z wspomnianych chorób spowodowana jest znaną mutacją. Nie jest jednak jasne, dlaczego mutacje te inicjują proces neurodegeneracyjny. Współwystępowanie nieprawidłowości błony komórkowej akantocytów i selektywnej degeneracji neuronów jąder podkorowych sugeruje wspólny mechanizm patogenetyczny. Do podstawowych badań laboratoryjnych należy rozmaz krwi obwodowej w celu wykrycia akantocytów oraz oznaczenie stężenia kinazy kreatynowej w surowicy. Obrazowanie rezonansu magnetycznego uwidacznia zanik prążkowia. W zespole McLeoda antygeny grupowe krwi Kell i Kx występują w zmniejszonej liczbie lub są nieobecne. Badanie western blot wykazuje brak białka choreiny w krwinkach osób z zespołem pląsawica-akantocytoza. Swoiste testy genetyczne są dostępne dla wszystkich chorób przebiegających z neuroakantocytozą. Diagnostyka różnicowa wymaga uwzględnienia choroby Huntingtona i innych przyczyn postępujących hiperkinetycznych zaburzeń ruchowych. Brakuje leczenia przyczynowego. W zespole McLeoda konieczne są regularne badania kardiologiczne i unikanie powikłań związanych z przetoczeniem krwi. Hiperkinetyczne zaburzenia ruchowe można leczyć tak jak w chorobie Huntingtona. Inne objawy, w tym zaburzenia psychiczne, powinny być leczone objawowo. Zespoły chorobowe z towarzyszącą neuroakantocytozą cechuje postępujący przebieg, a czas trwania choroby wynosi średnio 2-3 dekady.

Definicja

Mianem neuroakantocytozy określa się heterogenną grupę chorób, w których zaburzeniom układu nerwowego towarzyszy akantocytoza krwinek czerwonych, to znaczy deformacja erytrocytów z obecnością kolczastych uwypukleń (ryc. 1). Częstość występowania tego objawu jest różna, dlatego uwidocznienie akantocytów w rozmazie krwi obwodowej nie jest niezbędne do rozpoznania opisywanych schorzeń. Wyróżnia się dwie główne grupy chorób przebiegających z neuroakantocytozą (tab. 1). Pierwsza grupa - główna, odznacza się degeneracją jąder podkorowych, objawami ruchowymi, zaburzeniami funkcji poznawczych i psychicznymi. Do drugiej grupy należą zaburzenia metabolizmu lipoprotein - głównie abetalipoproteinemia (zespół Bassena-Kornzweiga) i hipobetalipoproteinemia związana z niedoborem witaminy E, w których głównymi elementami obrazu klinicznego są obwodowa neuropatia i ataksja czuciowa związana z degeneracją sznurów tylnych rdzenia, nie występują natomiast inne zaburzenia ruchowe. Akantocytozę stwierdza się czasami w innych rzadkich chorobach (tab. 1). W niniejszym przeglądzie przedstawione zostaną jedynie choroby należące do pierwszej z wymienianych grup.