Ekstruzja – słowo o wielu znaczeniach

jej fizjologiczny obszar i najczęściej dotyczy krążka międzykręgowego (dysku) oraz łąkotki w stawie kolanowym.

Zjawisko ekstruzji dotyczy też uzębienia. Jest to ruch zęba na zewnątrz skutkujący przekroczeniem jego normalnego położenia w łuku zębowym. Znane są różne czynniki wpływające na wysuwanie się zębów poza ich standardowe położenie. Najczęstszą przyczyną jest utrata zębów, bowiem braki zębowe powodują przesunięcia zębów sąsiednich lub przeciwstawnych w kierunku luki. Powodem ekstruzji może być nieprawidłowy rozwój zębów, wywołany czynnikami genetycznymi lub wadami wrodzonymi i zdarza się, że zęby o nieprawidłowej budowie lokalizują się poza naturalnym łukiem zębowym. Silny uraz mechaniczny, wpływając na zmianę pozycji zęba, również może prowadzić do ekstruzji. Wiadomo, że zaawansowane stany chorobowe przyzębia nie pozostają bez wpływu na stabilność zębów i nierzadko predysponują do ich ekstruzji.

W ujęciu terapeutycznym ekstruzja jest to kontrolowane wysunięcie zęba w kierunku płaszczyzny zgryzowej, czyli wydłużenie korony klinicznej. Procedura ta polega na odsłonięciu zdrowej struktury zęba, co pozwala na pozostawienie go w jamie ustnej i stwarza możliwości dalszej rehabilitacji protetycznej oraz estetycznej. Wskazaniami do ekstruzji są: poddziąsłowe złamanie zęba, próchnica lub resorpcja niszczące korzeń poniżej linii dziąsła oraz korekcyjne zabiegi kosmetyczne wyrównujące linie dziąseł u osób z tzw. uśmiechem dziąsłowym.

Na przestrzeni lat badacze przedstawiali różne koncepcje nadzorowanego przemieszczania zęba w kierunku dokoronowym. W zależności od zastosowanej techniki wyróżnia się ekstruzję ortodontyczną i chirurgiczną.

Ekstruzję ortodontyczną, zwaną też wymuszonym wyrzynaniem, po raz pierwszy opisał Geoffrey S. Heithersay w 1973 r. Metodę zastosował w leczeniu poprzecznych złamań korzeni zębów na poziomie wyrostka zębodołowego. Obecnie, po modyfikacjach, polega ona na stopniowym wysuwaniu zęba z zębodołu za pomocą aparatu stałego lub segmentowego oraz elastycznych wyciągów o małej sile (30-60 g). Proces może trwać od kilku do kilkunastu tygodni, po czym następuje faza stabilizacji od 3 do 6 miesięcy. Ząb pozostaje stabilny dzięki kluczowej roli więzadła ozębnej. Włókna więzadła rozciągają się, a w kości następuje rekompozycja, w wyniku której zębodół podąża za zębem. Zaletą tej metody jest przewidywalne, zachowawcze przesunięcie zęba w kierunku koronowym, natomiast istotną wadą długoczasowość postępowania.

Alternatywą może być wykonanie chirurgicznego wydłużenia korony. Ekstruzja chirurgiczna stosowana w nagłych przypadkach, np. głębokiej intruzji lub specyficznych złamań, polega na jednorazowym delikatnym wysunięciu zęba i jego natychmiastowej stabilizacji ortodontycznej lub za pomocą szyny. Procedura ta ma jednak ograniczenia wynikające z umiejscowienia w obrębie strefy estetycznej i możliwości wystąpienia powikłań w postaci ankylozy lub rozwoju resorpcji.

Dla porządku wróćmy jednak do zasygnalizowanych wcześniej definicji ekstruzji obecnych w innych dziedzinach życia. W przetwórstwie tworzyw sztucznych, metali i gumy proces polega na przepchnięciu wybranego, płynnego materiału przez profile o odpowiednim kształcie. Tak produkuje się rury, kable, folie oraz ramy okienne.

W technologii żywności ekstruzja to modyfikowanie surowców i materiałów pochodzenia biologicznego mające na celu poprawę strawności składników pokarmowych. Metodą ekstruzji uzyskuje się: galanterię śniadaniową w postaci różnego rodzaju płatków zbożowych, błyskawiczne makarony, chrupkie pieczywo, napoje typu instant, cukierki, czekoladę bądź gumę do żucia.

W geologii ekstruzja jest znanym ogólnie procesem polegającym na wydobywaniu się na powierzchnię Ziemi ciekłego lub stałego materiału wulkanicznego w postaci lawy bądź bloków zestalonej magmy i stanowi przeciwieństwo intruzji.

W stomatologii również funkcjonuje zjawisko intruzji i jest definiowane jako przemieszczenie zęba wzdłuż jego długiej osi w głąb kości. Intruzja, potocznie zwana też wtłoczeniem zęba, może mieć charakter ortodontyczny, czyli zaplanowany przez lekarza lub pourazowy.

Zamierzona intruzja ortodontyczna jest stosowana w celu skorygowania wad zgryzu bądź uśmiechu dziąsłowego oraz w postępowaniu przygotowawczym przed założeniem implantów lub leczeniem protetycznym. Intruzja pourazowa powstaje najczęściej wskutek upadków, kolizji komunikacyjnych lub urazów podczas uprawiania sportu.

Tym z państwa, którzy chcieliby wiedzę dotyczącą ekstruzji zastosować w praktyce klinicznej, polecam artykuł lek. dent. Karoliny Oszwałdowskiej pt. „Ekstruzja ortodontyczna jako metoda przygotowania przedprotetycznego”. Autorka przedstawia w nim przypadek kliniczny odbudowy zęba po wcześniejszej ekstruzji korzenia.