Uruchomienie programu badań przesiewowych, refundacja wybranych badań molekularnych z płynnej biopsji i rozwój programu lekowego B.6 – to najważniejsze zmiany w opiece nad chorymi na raka płuca w 2026 r. Nadal jednak brakuje refundacji kompleksowego profilowania genomowego, a model Lung Cancer Units nie został wdrożony – wskazują eksperci Polskiej Grupy Raka Płuca w nowym raporcie.
Polska Grupa Raka Płuca opublikowała 19 listopada „Mapę drogową raka płuca 2026”. Przedstawia w niej dane epidemiologiczne, zmiany w diagnostyce i leczeniu oraz bariery organizacyjne w opiece nad pacjentami. Autorzy oceniają też realizację postulatów inicjatywy „Misja Rak Płuca 2024–2034” i wskazują, co wymaga poprawy.
Prawie 22 tys. zgonów
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów przytoczonych w raporcie w 2024 r. w Polsce odnotowano 21 127 nowych zachorowań na raka płuca i 21 909 zgonów z jego powodu. Nowotwór odpowiadał za 22 proc. wszystkich zgonów onkologicznych.
Autorzy zwracają uwagę na odmienne trendy zachorowalności w zależności od płci. W latach 2013–2023 standaryzowany współczynnik zachorowalności zmniejszył się wśród mężczyzn o około 25 proc., natomiast wśród kobiet wzrósł o około 13 proc.
Nowy program przesiewowy
Jedną z najważniejszych zmian systemowych w 2026 r. było wprowadzenie programu badań przesiewowych raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) jako świadczenia gwarantowanego. Program obowiązuje od 1 października 2026 r. i jest skierowany do osób z grup podwyższonego ryzyka. Kryteria kwalifikacji biorą pod uwagę m.in. wiek, historię palenia i liczbę paczkolat. Badanie jest finansowane przez NFZ.
Rozszerzono także możliwości diagnostyki molekularnej. Jak odnotowano w raporcie, refundacją objęto badania molekularne wykonywane metodą płynnej biopsji – w sytuacji, gdy materiał tkankowy jest niedostępny lub niediagnostyczny. Nie oznacza to jednak rozwiązania wszystkich problemów z dostępem do diagnostyki predykcyjnej.
Kompleksowa diagnostyka genetyczna
Dane NFZ za 2025 r. pokazują, że wykonano 10 867 badań molekularnych u pacjentów z rozpoznaniem raka płuca. To o 3,3 proc. więcej niż rok wcześniej. Według szacunków przedstawionych w raporcie roczne zapotrzebowanie wynosi około 15–16 tys. badań.
Szczególnie widoczne są braki w dostępie do kompleksowego profilowania genomowego (CGP NGS). W 2025 r. wykazano zaledwie 54 świadczenia tego rodzaju, co stanowiło około 0,5 proc. wszystkich sprawozdanych badań molekularnych. Autorzy wskazują, że kompleksowe profilowanie genomowe nadal nie jest refundowane.
Raport zwraca również uwagę na problemy z dostępnością diagnostyki patomorfologicznej i immunohistochemicznej, w tym badań ekspresji PD-L1. Wśród nierozwiązanych kwestii wymienia brak wznowienia akredytacji nowych jednostek diagnostyki patomorfologicznej oraz brak odrębnej wyceny badań immunohistochemicznych.
Lung Cancer Units nadal w planach
W 2025 r. programem lekowym B.6 objęto 13 557 pacjentów – o 12 proc. więcej niż rok wcześniej. Wartość refundacji wyniosła około 1,41 mld zł. Autorzy odnotowują dalsze rozszerzanie programu o nowe możliwości leczenia, w tym terapie stosowane okołooperacyjnie.
Nie wdrożono natomiast modelu Lung Cancer Units, czyli ośrodków kompleksowej diagnostyki i leczenia raka płuca. Według raportu projekt rozporządzenia w tej sprawie miał trafić do konsultacji w listopadzie lub grudniu 2026 r.
Eksperci wskazują, że rozproszenie kolejnych etapów diagnostyki i leczenia między różnymi placówkami może wydłużać ścieżkę pacjenta. Problemem jest też niewystarczająca koordynacja badań obrazowych, patomorfologicznych i molekularnych.
Wśród priorytetów na kolejne lata autorzy wymieniają wdrożenie Lung Cancer Units, poprawę dostępu do pełnej diagnostyki predykcyjnej, refundację kompleksowego profilowania genomowego oraz rozwój koordynacji opieki. Podkreślają również znaczenie monitorowania programu przesiewowego – w tym jego zgłaszalności, wykrywalności raka we wczesnych stadiach i sprawności dalszej diagnostyki.
„Mapa drogowa raka płuca 2026” została opracowana przez ekspertów Polskiej Grupy Raka Płuca w ramach inicjatywy „Misja Rak Płuca 2024–2034”. Przedstawione w niej oceny i rekomendacje są stanowiskiem autorów dokumentu.
Źródła:
„Mapa drogowa raka płuca 2026”, Polska Grupa Raka Płuca - z raportem zapoznaj się tutaj.
Informacja Ministerstwa Zdrowia o zmianach w leczeniu raka płuca i programie B.6