Ważne wyroki

pacjenta. Stanowią one bowiem istotny element materiału dowodowego w trakcie kontroli jednostek realizujących świadczenia opieki zdrowotnej. Są potrzebne do oceny ochrony praw pacjentów oraz efektywności jednostek świadczących opiekę zdrowotną.

Inspektorom NIK nie udostępnia się natomiast danych o kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym, jak również ujawniających poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne.

Orzekł tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku.

Sygn. akt 39/12

27 stycznia – śmierć dziecka nieprzyjętego do szpitala

Na państwach, stronach Konwencji Europejskiej Praw Człowieka i Podstawowych Wolności spoczywa obowiązek takiego zorganizowania swych systemów opieki zdrowotnej, aby życie i zdrowie pacjentów było chronione, a nie narażane na niebezpieczeństwo – stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu po rozpatrzeniu skargi Asiye Genç, obywatelki Turcji, której dziecko zmarło w karetce, gdy w dwóch szpitalach, do których wysłał je inny szpital, odmówiono hospitalizacji. Turcja musi zapłacić pani Genç 65 tys. euro jako zadośćuczynienie za krzywdę moralną.

Trybunał niezależnie od ewentualnej winy lekarzy negatywnie ocenił reakcję władz państwa w związku z zarzutami dotyczącymi działania ochrony zdrowia. Nikt nie starał się zweryfikować procedur obowiązujących przy przyjmowaniu do szpitala w tego rodzaju przypadkach, metod koordynacji służb ani ustalić przyczyn niesprawności podstawowego wyposażenia szpitali potrzebnego w takiej sytuacji.

Sprawa nr 24109/07

29 stycznia – prawo przedstawiciela osoby ubezwłasnowolnionej

Bezskuteczna jest odmowa wydania hasła dostępowego do programu Zintegrowanego Informatora Pacjenta. Tak orzekł WSA w Białymstoku. Wyjaśnił, że odmowa NFZ w niedopuszczalny sposób różnicuje sytuację prawną podmiotów, których pozycja prawna jest taka sama. Zgodnie z art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się przepisy o opiece nad małoletnimi, których opiekunom NFZ dostępu nie odmawia.

Sprawa II SA/Bk 1066/14

13 lutego – co jawne, co tajne

WSA w Warszawie zobowiązał prezesa NRL do pozytywnego rozpatrzenia wniosku A.F. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej godzinowego wymiaru etatu osób zajmujących stanowiska w organach NIL oraz wniosków NIL o zwolnienie od pracy wymienionych osób na czas wykonywania czynności członka organu izby lekarskiej.

Odmiennie jednak ocenił żądanie dotyczące udostępnienia umów nawiązujących stosunek pracy z tymi osobami. Wyjaśnił, że są to dokumenty prywatne, sporządzone w oparciu o przepisy prawa pracy, które nakładają na pracodawcę określone wymogi ochrony dokumentacji pracowniczej.

Sygn. akt I SAB/Wa 859/14

18 lutego – NFZ nie pokryje kosztów

Żaden przepis prawa nie obliguje do pokrywania ze środków NFZ kosztów terapii w fazie badań klinicznych – orzekł NSA.

Wyrok ten zapadł w sprawie małoletniego K.S., u którego rozpoznano guz nadnercza z obecnością licznych zmian przerzutowych do szpiku i kości (neuroblastoma st. IV). Pacjent leczony jest według procedur dla grupy wysokiego ryzyka przewidującej osiem bloków chemioterapii (70 dni leczenia).

Neuroblastoma w mniej więcej 80 proc. przypadków niesie ryzyko zgonu. Zmniejszająca możliwość nawrotu choroby nowotworowej i zwiększająca wyleczalność dzieci z neuroblastomą terapia przeciwciałami anty-GD2 prowadzona jest w jednej z klinik w Niemczech wyłącznie w ramach badań klinicznych. Prezes NFZ odmówił sfinansowania tej terapii, czego domagali się rodzice dziecka. Argumentował, iż skoro przeciwciało anty-GD2 podawane jest wyłącznie w ramach eksperymentu, to finansowanie takiego leczenia ze środków publicznych nie jest możliwe.

Odmowę zaskarżono do sądu administracyjnego. Zarówno sąd I, jak i II instancji uznał decyzję NFZ za zgodną z prawem. Sądy zauważyły, że to sponsor finansuje świadczenia związane z badaniem klinicznym, m.in. dostarcza bezpłatnie ich uczestnikom oceniane produkty lecznicze, komparatory oraz urządzenia stosowane do ich podawania.

Sygn. akt II GSK 2331/13

9 marca – zarząd decyduje o kontroli SPZOZ

WSA w Warszawie po rozpoznaniu skargi wojewody na uchwałę rady powiatu w sprawie kontroli SPZOZ w G. stwierdził, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa. Jedynym podmiotem mogącym egzekwować wyniki kontroli prowadzonej w oparciu o art. 121 ustawy o działalności leczniczej jest organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego. Podmiotem tworzącym SPZOZ w G. jest powiat działający przez zarząd, a nie radę powiatu.

Sygn. akt VII SA/Wa 2996/14

17 marca – prowadzenie szpitala a obowiązek powiatu

WSA w Krakowie oddalił skargę prokuratora okręgowego w Krakowie, który żądał stwierdzenia nieważności uchwały podjętej przez radę powiatu w O. w sprawie przekształcenia SPZOZ.

Według sądu nieuzasadniony jest zarzut wyzbycia się przez radę powiatu w O. realizacji zadań publicznych z zakresu ochrony zdrowia i przekazanie ich spółce kapitałowej. Powiat ma obowiązek zapewnienia obywatelom równego dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, nie precyzuje jednak formy realizacji tych zadań. Zdaniem sądu obowiązek ten nie jest równoznaczny z powinnością powiatu zapewnienia funkcjonowania na jego terenie publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez powiat.

Realizacja konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, a tym samym prawa do korzystania z publicznego systemu ochrony zdrowia wymaga dostępu do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, a nie do świadczeń realizowanych wyłącznie przez podmioty publiczne.

Sprawa nr II SA/Kr 404/14

19 marca – nierzetelne badania profilaktyczne

Lekarz prowadzący badania profilaktyczne nie jest bezrefleksyjną „maszynką” do akceptowania każdego zapisu pracodawcy zawartego na skierowaniu. To on zawsze odpowiada za treść wystawionego zaświadczenia. Ponieważ pracodawca z różnych względów może nie być zainteresowany ujawnianiem tego, że praca będzie świadczona w warunkach szczególnych lub uciążliwych, przedstawiona przez niego informacja o tych warunkach musi podlegać choćby najbardziej ogólnej kontroli lekarza prowadzącego badania profilaktyczne.

Tak stwierdził SN po rozpoznaniu w Izbie Karnej kasacji od orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego utrzymującego karę nagany dla lekarki uprawnionej do wykonywania badań profilaktycznych pracowników zatrudnionych na stanowiskach, na których nie stwierdzono czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych. Osoba ta, nie mając odpowiednich uprawnień, wystawiała zaświadczenia lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych. Ukarana lekarka nie była specjalistką medycyny pracy, lecz medycyny rodzinnej. Orzeczenia dotyczyły pracowników takich specjalności jak np. drukarz, laborant, pracownik budowlany, tokarz, lakiernik, które wiążą się z kontaktem z substancjami niebezpiecznymi dla zdrowia.

Sygn. akt SDI 4/15

25 marca – przymusowe leczenie odwykowe

Nie można zobowiązać do leczenia odwykowego osoby uzależnionej od alkoholu, powołując się na „powodowanie rozkładu życia rodzinnego”, jeśli taki stan już nastąpił. Jeśli więc osoba uzależniona doprowadziła wcześniej do zerwania więzi rodzinnych, nie może być zobowiązana do poddania się leczeniu wyłącznie z tego powodu już po tym fakcie.

Tak orzekł SN, podkreślając jednocześnie, że orzeczenie o poddaniu przymusowemu leczeniu odwykowemu stanowi przejaw ograniczenia wolności. Dotyczy zatem jednego z podstawowych praw obywatelskich. Usprawiedliwia je tylko ochrona społeczeństwa.

Sygn. akt II CSK 828/14

9 kwietnia – kto nie podważy orzeczenia lekarza

Organ inspekcji sanitarnej nie może kwestionować merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego wydanego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż orzeczenie to ma znaczenie kwalifikowanej opinii biegłego. Jego ocena przez inspekcję może dotyczyć wyłącznie kwestii formalnych.

Tak stwierdził w wyroku WSA w Białymstoku.

Wydane w tej sprawie orzeczenia lekarskie wykluczyły zawodową etiologię boreliozy u skarżącego. Choć stwierdziły u niego schorzenie odpowiadające jednej z chorób zawodowych, to wskazały na brak podstaw do bezspornego lub z wysokim prawdopodobieństwem powiązania źródła tej choroby z pracą wykonywaną przez skarżącego w nadleśnictwie.

Sygn. akt II SA/Bk 37/15

21 kwietnia – regulamin zakładów psychiatrycznych

Trybunał Konstytucyjny stwierdził brak ustawowych unormowań określających zasady przeprowadzania kontroli osobistej osób przyjmowanych do zakładu psychiatrycznego oraz podstawy ustawowej wprowadzania czasowych ograniczeń możliwości odbywania rozmów telefonicznych przez osoby, względem których stosowane są środki zabezpieczające. W tej sytuacji uznał przepisy rozporządzenia wprowadzające takie ograniczenia za niezgodne z konstytucją ze względu na nieodpowiednią formę prawną ich wprowadzenia.

Sygn. akt U 8/14

21 kwietnia – co trzeba podać na paragonie fiskalnym

WSA w Warszawie orzekł, że na paragonie fiskalnym wystawianym przez placówkę medyczną nie muszą być podane konkretne nazwy procedur medycznych. Odmienne stanowisko reprezentował dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie oraz w indywidualnej interpretacji podatkowej minister finansów. Argumentowali, że grupowe nazwy usług, np. zabieg w zakresie medycyny estetycznej, konsultacja w zakresie medycyny estetycznej, zabieg chirurgii plastycznej, nie pozwalają na jednoznaczne określenie, jaka konkretnie czynność została wykonana.

W ocenie placówki, która wystąpiła o interpretację przepisów w tej sprawie, zamieszczenie na paragonach informacji, jaka dokładnie procedura medyczna została wykonana, może narazić pacjenta na ujawnienie tajemnicy lekarskiej osobom nieuprawnionym. Spółka wniosła skargę do sądu. WSA orzekł, że w niektórych sytuacjach należy dopuścić do stosowania nazw grup, rodzajów towarów czy usług. Zauważył m.in., że ustawa nie zawiera żadnych dodatkowych wymogów do określenia pojęcia „nazwa towaru lub usługi”, szczególnie nie podaje, iż paragony fiskalne drukowane przez kasy rejestrujące mają zawierać nazwy jednostkowe czy też nazwy, które miałyby charakter szczegółowy.

Sygn. akt III SA/Wa 2674/14

23 kwietnia – rozstrzygnięcie konkursu ofert

WSA w Szczecinie wyjaśnił, że dyrektor NFZ, kontrolując wynik postępowania w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń, nie może ograniczyć się do przedstawienia zasad punktacji (oceny) i do porównania jedynie liczby punktów uzyskanych przez różnych oferentów. Ma również obowiązek zindywidualizowania swojej oceny i wyjaśnienia, dlaczego w tym konkretnym przypadku poszczególni oferenci zostali ocenieni przyznaniem takiej, a nie innej liczby punktów, a także wyjaśnienia wszystkich okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji.

Sygn. akt II SA/Sz 828/14

13 maja – kto może decydować o leczeniu dziecka

Rodzic może udzielić pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia wyrażającego zgodę na przeprowadzenie zabiegu medycznego u jego małoletniego dziecka.

Wynika to z uchwały, jaką podjął SN, odpowiadając na pytanie Sądu Okręgowego w Lublinie.

Zagadnienie prawne dotyczyło sprawy, w której szpital kliniczny wystąpił do sądu rejonowego o wyrażenie zgody na przeprowadzenie u małoletniej pacjentki badań laboratoryjnych i gastroskopii w znieczuleniu ogólnym.

Sąd rejonowy udzielił zgody. Ustalił jednocześnie, że w imieniu jedynego przedstawiciela ustawowego, ojca małoletniej, zgodę na wykonanie zabiegu wyraziła osoba legitymująca się pełnomocnictwem, które upoważniało do reprezentowania rodzica przed wszystkimi instytucjami, szpitalami, urzędami i organami administracji oraz sądami we wszelkich sprawach związanych z wykonywaną władzą rodzicielską. W ocenie sądu I instancji osobisty charakter czynności związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej wyklucza udzielenie przez pełnomocnika takiej zgody.

SN był innego zdania. Placówki medyczne nie muszą w takiej sytuacji zwracać się o zgodę do sądu opiekuńczego.

Sygn. akt III CZP 19/15

28 maja – lekarza nie ma, stawka kapitacyjna zostaje

Skoro pacjent nadal jest objęty podstawową opieką medyczną placówki, nie ma znaczenia dla jej wynagrodzenia w formie stawki kapitacyjnej to, czy wskazany w deklaracji wyboru lekarz POZ nadal pracuje.

Wynika to z wyroku wydanego przez SN w sprawie z powództwa NZOZ sp. z o.o. w K. przeciwko NFZ. Co ciekawe, wyrok sądu I instancji był odmienny, oddalający powództwo NZOZ. Sąd apelacyjny zmienił ten wyrok i częściowo uznał żądania powoda. Stanowisko SA podzielił SN.

SN zauważył m.in., że istota sporu sprowadzała się do tego, czy pod rządami nowej umowy POZ z 25 stycznia 2011 roku zachowały swoją ważność deklaracje złożone przez pacjentów do tych lekarzy, którzy zaprzestali pracy w NZOZ w okresie do końca 2010 roku. Przypomniał, że podstawowym celem umów POZ jest zagwarantowanie ubezpieczonym określonych świadczeń. Z punktu widzenia uprawnionego do nich nie ma najmniejszego znaczenia, na jaki okres są zawierane między placówką medyczną i NFZ umowy dotyczące POZ. Nie ma też znaczenia, czy lekarz wskazany przez pacjenta w deklaracji wyboru nadal pracuje w danej placówce medycznej.

Jak zauważył sąd, interpretacja umów POZ zaproponowana przez NFZ prowadzi do paradoksu. Wynika z niej, że skoro pacjenci zapisani do lekarzy POZ już niezatrudnionych nie złożyli pod rządami nowej umowy zmienionych deklaracji wyboru innego, aktualnie pracującego tam lekarza, to znaleźli się nagle poza systemem POZ. Tymczasem ani przepisy ustawy, ani zarządzenia prezesa NFZ, ani postanowienia umowne nie przewidują jakichkolwiek negatywnych skutków braku złożenia przez pacjentów nowych deklaracji wyboru.

Sygn. akt III CSK 327/14

27 sierpnia – zwrócą tylko koszty nadwykonań

Szpital, który zawarł umowę z NFZ i wykonuje świadczenia ponad określony limit lub w niej nieprzewidziane, może domagać się zwrotu uzasadnionych kosztów ich udzielenia, a nie wynagrodzenia według stawek umownych.

Tak stwierdził w wyroku SN, rozpatrując spór o zasady finansowania świadczeń udzielanych w trybie nagłym. Spółka, która wniosła tę sprawę do sądu, zawarła z NFZ umowę o udzielanie świadczeń w zakresie chirurgii naczyń na kwotę 2 457 366 zł. Po wyczerpaniu limitu wykonywała te zabiegi w dalszym ciągu, bowiem zgłaszali się pacjenci w stanie nagłym. Tytułem zapłaty za nie domagała się 3 970 287,27 zł.

Kluczowym zagadnieniem w sporze było rozstrzygnięcie, czy wynagrodzenie w wysokości kosztów za świadczenie udzielone w stanie nagłym przysługuje wyłącznie tym podmiotom, które nie zawarły umowy z NFZ o udzielanie świadczeń zdrowotnych, czy również tym, które taką umowę zawarły. Tę pierwszą sytuację regulują przepisy.

SN wyjaśnił, że równe są prawa podmiotów obciążonych jednakowym ustawowym obowiązkiem udzielenia świadczeń w stanach nagłych w zakresie ich finansowania ze środków publicznych. Zrównanie to dotyczy jednak jedynie sytuacji, w której podmiot, który zawarł umowę, wykonuje świadczenia w niej nieokreślone.

Sygn. akt III CSK 455/14

11 września – egzekwowanie szczepień ochronnych

Fakt, że ustawodawca nie penalizuje naruszenia obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym, nie oznacza, iż taki prawny obowiązek nie istnieje. Przypomniał o tym WSA w Poznaniu po rozpatrzeniu skargi B.H., która odmówiła poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniej A.J. urodzonej 4 lipca 2006 roku.

Wobec faktu takiej odmowy państwowy powiatowy inspektor sanitarny w K. wystawił tytuł wykonawczy, w którym określono treść obowiązku B.H. jako poddanie szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis małoletniej A.J. Zostało to skierowane do wojewody wielkopolskiego w celu przymusowego wykonania wymienionego w nim obowiązku.

Wojewoda na tej podstawie nałożył grzywnę 420 zł w celu przymuszenia B.H. do poddania obowiązkowym szczepieniom nieletniej A.J. Z kolei B.H. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc brak ustawowej wymagalności obowiązku dokonania szczepienia ochronnego.

Sąd nie uwzględnił skargi, albowiem – jak stwierdził – zaskarżone postanowienie inspektora sanitarnego nie narusza prawa. Zauważył także, że rodzice niepełnoletniego dziecka objętego obowiązkiem szczepień ochronnych nie mogą odmówić poddania dziecka temu badaniu, powołując się na treść art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2012 roku poz. 159 ze zm.). Przepis ten uprawnia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, niemniej zastrzega, że uprawnienie to może być ograniczone przez przepisy odrębnych ustaw.

Sygn. akt II SA/Po 534/15

24 września – nie płacą opłaty klimatycznej

Opłaty uzdrowiskowej (klimatycznej) nie pobiera się od osób przebywających w szpitalach. Szpital uzdrowiskowy nie traci cech szpitala i nie staje się odrębnym podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych ze względu na wykonywanie zadań charakterystycznych tylko dla tej kategorii zakładu leczniczego. Tak orzekł NSA, oddalając skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie.

W uzasadnieniu wyroku nie zgodził się, że „szpital uzdrowiskowy to tylko jedna z nazw zakładu lecznictwa uzdrowiskowego”, a takim samym zakładem jest na przykład sanatorium uzdrowiskowe, w konsekwencji czego sytuacja osób przebywających w szpitalu uzdrowiskowym niczym nie różni się od sytuacji osób korzystających z sanatorium uzdrowiskowego. W ocenie NSA pogląd taki nie uwzględnia art. 8 i 9 ustawy o lecznictwie uzdrowiskowym, określających standardy opieki medycznej obowiązujące w każdym z wymienionych typów zakładów.

Sygn. akt II FSK 1216/10

21 października – koszt polisy nie w kosztach firmy

WSA w Gdańsku orzekł, że koszt składki ubezpieczeniowej z polisy zawartej przez lekarza na wypadek niezdolności do pracy w wyniku choroby lub nieszczęśliwego wypadku nie może zostać zaliczony do kosztów prowadzenia jego firmy. W wyroku oddalono skargę lekarza na treść indywidualnej interpretacji ministra finansów. Lekarz ów prowadzi indywidualną specjalistyczną praktykę. Ma podpisane umowy ze szpitalami. Zawierają one m.in. klauzule kar umownych w związku z niewykonywaniem świadczeń zdrowotnych zgodnie z harmonogramem. Czy składka z tytułu takiego ubezpieczenia, której ideą jest gwarancja podtrzymania dochodu, stanowi wydatek poniesiony w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów?

Zdaniem lekarza tak. Minister finansów w wydanej interpretacji indywidualnej z 19 maja 2015 roku uznał jego stanowisko za nieprawidłowe. Sąd zgodził się z nim. Uznał za trafną argumentację, że celem poniesienia kosztów ubezpieczenia lekarza było niepogorszenie jego sytuacji materialnej i utrzymanie poziomu życia sprzed choroby czy też wypadku. Wydatki z tego tytułu należy zatem zaliczyć do wydatków o charakterze osobistym.

Sygn. akt I SA/Gd 1178/15

10 listopada – nie stracił prawa do podatku liniowego

Świadczenie usług na rzecz pracodawcy, które nie są tożsame z wykonywanymi na podstawie umowy o pracę, nie pozbawia prawa do liniowego PIT. Potwierdził to NSA, rozpatrując kasację dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi od wyroku WSA przyznającego rację zatrudnionemu w szpitalu ordynatorowi, który zawarł ze swoim pracodawcą umowę cywilnoprawną o świadczenie usług medycznych. Zasadniczym argumentem dyrektora izby było to, że wykonywane przez niego czynności na stanowisku ordynatora oddziału oraz te, które wykonuje na podstawie umowy cywilnoprawnej, mają na celu zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawę zdrowia pacjentów. Inaczej rzecz ocenił sąd, wskazując, że uznanie stanowiska dyrektora za prawidłowe prowadziłoby do przyjęcia, że każdy lekarz, o ile wykonuje jakiekolwiek czynności z zakresu ochrony zdrowia na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy, bez względu na miejsce ich wykonywania i zajmowane stanowisko, byłby pozbawiony możliwości skorzystania z opodatkowania swoich dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej podatkiem liniowym na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Sygn. akt II FSK 1915/13